در این میان دوره ابتدایی، بیش از هر مقطع دیگری در معرض آسیب قرار دارد؛ دورهای که زیربنای مهارتهای تحصیلی در آن شکل میگیرد. این درحالی است که دادههای حاصل از آزمونهای بینالمللی مانند تیمز و پرلز نشان میدهد دانشآموزان ایرانی در مهارتهای پایه با چالشهای جدیمواجهند.
سال تحصیلی برای بسیاری از دانشآموزان، دیگر مسیری منظم و قابلپیشبینی نیست. در واقع تعطیلیهای مکرر، آموزش را برای بسیاری از دانش آموزان به حاشیه رانده است. در این میان برخی کارشناسان از آموزش مجازی سخن به میان میآورند اما آموزش مجازی نیز بهدلیل نبود زیرساختهای مناسب با چالشهاییروبهروست.
مدرسه، آخرین گزینه تعطیلی
با وجود آموزشهای مجازی اما اختلالات اینترنت و حضور یکباره همه دانشآموزان در بستر شاد، کیفیت آموزش مجازی را کاهش میدهد.
موسیالرضا کفاش،معاون دبیرکل شورای عالی آموزشوپرورشدرگفتوگو باجامجمبااشاره به اینمسأله که آموزشوپرورش هیچگاه خواهان تعطیلی مدارس نبوده و نیست، میگوید: «موضوع تعطیلی مدارس براساس تصمیمات کارگروه اضطرار آلودگی هوا اتخاذ میشود که مسئولیت آن برعهده وزیر محترم کشور است و استانداران نیز در این زمینه تصمیمگیری میکنند؛ البته آموزشوپرورش هم در این کارگروه حضور دارد. ما همواره تاکید کردهایم که مدرسه باید آخرین جایی باشد که تصمیم به تعطیلی آن گرفته میشود و تا حد امکان تلاش میکنیم آموزش حضوری متوقف نشود.»
آنطور که او توضیح میدهد، محتوای برنامه درسی و ساعات ارائه دروس دارای جدول زمانبندی مشخص است که آموزش دانشآموزان باید براساس آن پیگیری و اجرا شود و تعطیلات ناخواسته، به این زمانبندیها آسیب میزند و باعث میشود دانشآموزان اطلاعات لازم را آنگونه که باید و شاید دریافت نکنند.
پنجشنبهها، سپر جبرانی آموزش
افزایش تعطیلیهای ناخواسته، هزینه سنگینی را بر دوش آموزشوپرورش میگذارد؛ چرا که علی فرهادی، سخنگوی این وزارتخانه بهتازگی اعلام کرده که تعطیلی مدارس در هر روز میتواند نزدیک به ۱۰ هزار میلیارد تومان خسارت مالی به همراه داشته باشد. او تاکید میکند: «با تعطیلی مدارس مخالف هستیم، چرا که حتی در صورت تداوم آموزش از طریق فضای مجازی یا پخش فیلمهای آموزشی، فرآیند پرورش و بهطور کلی تعلیم و تربیت دانشآموزان دچار وقفه میشود و این موضوع آثار منفی بر رشد آنان خواهد داشت.»
با اینحال معاون دبیرکل شورای عالی آموزشوپرورش عنوان میکند: «در شرایط تعطیلی مدارس ناگزیریم از شیوه کلاسهای مجازی نیز استفاده کنیم تا جریان آموزش بهطور کامل متوقف نشود و ادامه داشته باشد اما لزوم بازنگری در زمانبندی آموزشی و اتخاذ تدابیر جبرانی بیش از پیش احساس میشود.»
آنطورکه موسیالرضا کفاش میگوید، درجلسه اخیر شورای عالی،وزیر آموزشوپرورش به معاونان آموزشی دستور دادند که دستورالعملوبخشنامهای خطاب به تمامی مدارسکشورتهیه کنند تا تدابیری برای جبران تعطیلیهای ناخواسته اتخاذ شود.
برهمین اساس مقرر شد معاونان روی این موضوع کار کنند و راهکارهایی ارائه دهند تا این تعطیلیها به نحوی جبران شود. برای مثال میتوان تاریخ امتحانات کمی به تعویق افتاد یا از ظرفیت بعدازظهرها و روزهای پنجشنبه استفاده کرد تا این کاستیهایی که بهدلیل تعطیلات ایجاد شده، جبران شود.
با وجود این کفاش ضمن بیان پیشبینیهای تعطیلات ناخواسته در آییننامه اجرایی مدارس مطرح میکند: «در این آییننامه ذکر کردهایم که اگر بهدلیل تعطیلات ناخواسته مانند آلودگی هوا یا مشکلات دیگر، مدرسه بنا بر نظر مسئولان تعطیل شود، شوراهای مدارس و مدیران میتوانند از ظرفیت روزهای پنجشنبه برای جبران این تعطیلات استفاده کنند. همچنین میتوانند از سایر ظرفیتهایی که ممکن است در مدرسه ایجاد شود بهره ببرند تا این ساعات ازدسترفته بهنوعی جبران شود.»
آسیبپذیری ابتداییها
با وجود اینکه تعطیلیهای بیوقفه آموزش همه مقاطع را نشانه میگیرد اما بیش از همه گریبانگیر ابتداییها میشود. دلایل تعطیلی مدارس، هرکدام بهانهای برای خالی ماندن کلاسهایی است که باید محل شکلگیری مهارتهای پایه آنان باشد. با این حال کفاش بر این باور است که همه دورههای تحصیلی از آسیب تعطیلات بیتاثیر نیستند و در همه دورههای تحصیلی همین وضعیت وجود دارد.
وی در ادامه عنوان میکند: «دوره ابتدایی معمولا تعطیلات بیشتری دارد و ممکن است دانشآموزان این مقطع بیشتر آسیب ببینند. بهویژه با توجه به اینکه دوره ابتدایی بسیار حائز اهمیت است و آغاز ورود دانشآموز به مدرسه محسوب میشود، زمان آموزش در این دوره برای ما اهمیت ویژهای دارد اما در دورههای متوسطه اول و متوسطه دوم نیز همین مشکلات وجود دارد و درنهایت همه دانشآموزان آسیب میبینند.»
موضوع تعطیلات مدارس تا جایی پیش رفته که رضوان حکیمزاده، معاون ابتدایی وزارت آموزش و پرورش هم نسبت به آن واکنش نشان داده است. او در این خصوص گفت: «آموزش مجازی_ بهویژه در دوره ابتدایی_ روشی ناکارآمد است و اصلا با نیازهای کودکان در این بازه سنی سازگار نیست. دامنه تمرکز و مدت زمان توانایی یادگیری کودکان ابتدایی با شرایط فضای مجازی همخوانی ندارد. این نوع آموزش عمدتا برای یادگیرندگان خودراهبر طراحی شده است. یعنی افراد بزرگسال که توانایی دارند بهطور مستقل از فضای مجازی بهرهبرداری کنند، نه کودکان ابتدایی که به همراهی و هدایت مستقیم نیاز دارند. در ابتدا آموزش مجازی بیشتر برای دانشگاهها و بزرگسالان در نظر گرفته شده بود اما اکنون از آن برای یادگیری دانشآموزان ابتدایی استفاده میشود که این روش از نظر آموزشی مناسب نیست.»
آموزش حضوری و مجازی
در سالهای اخیر_ بهویژه در دوران همهگیری کرونا و تجربه تعطیلیهای گسترده مدارس_ رویکردهای تازهای در حوزه آموزش مطرح شده است. یکی از این رویکردها، حرکت بهسمت الگوهای ترکیبی برای حفظ تداوم یادگیری در شرایط خاص است. بهنوعی شرایط آن سالها نگاه نظام آموزشی به شیوههای سنتی آموزش را دستخوش تغییر کرده است.
موسیالرضا کفاش معاون دبیرکل شورایعالی آموزش وپرورش نیز دراین خصوص ازآموزش ترکیبی یادمیکندو میگوید: «از زمانی که کرونا پیشآمد و با تعطیلات ناخواسته مواجه شدیم، بحث آموزشهای ترکیبی شکل گرفت. اکنون نیز در آییننامه اجرایی بر این موضوع تاکید کردهایم در شرایطی که امکان حضور تماموقت دانشآموزان در مدرسه وجود نداشته باشد، بتوان از آموزشهای ترکیبی یعنی حضوری و مجازی استفاده کرد. استفاده از این آموزشها به این دلیل است که جریان یادگیری دانشآموزان تقویت شود و مشکلی در روند آموزشی آنان بهوجود نیاید.»