مخدر علیه مخدر
تعجب نکنید اگر بگوییم شیوه جدیدی برای ترک اعتیاد توصیه می شود؛ استفاده از ماده مخدر طبی و تحت نظارت سیستم درمانی که می تواند بخوبی جایگزین مناسب مواد غیرمجاز مانند مرفین ، تریاک و...
درمان نگهدارنده ، روشی است که در همایش درمان های سوئمصرف مواد مخدر ارائه خواهد شد. از این رو ما نیز با دبیر علمی همایش ، دکتر آذرخش مکری ، روانپزشک به گفتگو نشسته ایم :
منظور از درمان های نگهدارنده در این همایش چیست؛
منظور از درمان نگهدارنده این است که در درمان اعتیاد یا همان سوئمصرف مواد مخدر، به جای تاکید بر قطع مصرف هر گونه ماده مخدر، از ماده مخدر غیرمجاز و غیرقانونی و غیربهداشتی یعنی مرفین یا تریاک متوقف و برای حفظ حالت تعادل و کارکرد بیمار، ماده مخدر طبی و تحت نظارت سیستم درمانی تجویز می شود. در این روش معمولا از 2 داروی مخدر متادون (methadone) یا بوپرنورفین (bupernorphine) استفاده می شود. این مواد اثر ملایم و آهسته مخدری دارند و هنگام استفاده مرتب و روزانه از آنها نیاز به مصرف مواد مخدر غیرمجاز برطرف می شود.
این شیوه های درمانی چه تفاوت ها و مزیتهایی نسبت به شیوه های رایج ترک اعتیاد دارند؛
از آنجا که پس از قطع مصرف ماده مخدر غیرمجاز، از ماده دیگری به صورت جایگزین استفاده می شود. رضایت بیماران بیشتر است و آنها از علایم کمتری رنج می برند. رضایت بیشتر و عدم نیاز به تحمل علایم شدید روحی و جسمانی باعث مقبولیت بیشتر آن در بیماران می شود و حتی افرادی که انگیزه کمتری برای ترک دارند آن را می پسندند.
استفاده از شیوه های درمان نگهدارنده تحت چه شرایطی و در چه مقطعی اثربخشی موثری به همراه دارد؛
نکته مهم این است که روش درمان جایگزین یا نگهدارنده مطلقا برای تمام بیماران توصیه نمی شود و تاکید می شود بیشتر برای افرادی تجویز شود که در روشهای عادی ترک موفق نبوده و نتوانسته اند مصرف ماده مخدر خود را قطع کنند بنابراین در بیمارانی که سابقه ترکهای مکرر ناموفق دارند یا پس از ترک به جای بهبود و آرامش دچار مشکلات بیشتر روانی و رفتاری می شوند، توصیه می شود. گروه دیگر آنهایی که اعتیاد سنگین بویژه تزریقی دارند و جدا شدن آنها از مواد در عمل غیرممکن شده است . بیمارانی که در شرایط نامساعد روحی ، جسمانی ، اقتصادی و خانوادگی هستند نیز برای این درمان ارجح هستند، تخمین زده می شود که حدود یک سوم و یک چهارم معتادان کشور نامزد این درمان باشند.
اثربخشی غیرقابل برگشت این شیوه ها به چه عواملی وابسته است؛
اصولا هیچ روش درمانی در اعتیاد تضمین صد درصد برای عدم بازگشت ندارد و در افرادی که معتاد شده اند این احتمال وجود دارد که مجددا عود کنند. در درمان نگهدارنده گفته می شود هرقدر بیمار مدت طولانی تر در درمان باشد امید به عدم بازگشت بیشتر می شود. گاهی ابراز می شود که اگر فردی 3 سال درمان نگهدارنده بگیرد احتمال عدم بازگشت او بیش از احتمال بازگشت می شود ولی باید در نظر داشت که همواره امکان عود وجود دارد.
آیا استفاده از شیوه های درمان ، عوارض و اثرات روانی و جسمی خاصی را در شخص معتاد به همراه ندارد؛
بعکس به نظر می رسد استفاده صحیح از درمان نگهدارنده به همراه مداخلات غیردارویی از جمله روان درمانی باعث افزایش ثبات شخصیت و بهبود رفتاری در معتادان می شود.
|
همایش سوءمصرف مواد مخدر همایشی از تاریخ 8 - 10 آبان در بیمارستان میلاد از سوی مرکز ملی مطالعات اعتیاد و با همکاری وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ، ستاد مبارزه با مواد مخدر، سازمان بهزیستی ، سازمان زندان ها و چند مرکز تحقیقاتی دانشگاهی دیگر برگزار می شود. در این همایش که امسال بر درمان نگهدارنده تاکید دارد یافته های جدید در زمینه این درمان مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت. استفاده از عبارت سوءمصرف به عنوان جایگزین عبارت اعتیاد به کار می رود و در عمل به معنی استفاده مشکل ساز از مواد مخدر است ؛ البته این عبارت در مقابل حسن مصرف نیست ، بلکه مقابل مصرف عادی است. به این معنی که عده ای ممکن است مواد مخدر مصرف کنند اما در عده ای که به شکل اعتیاد و مشکل ساز درمی آید عبارت سوءمصرف به کار می رود. امیدواریم هر سال همایشی مشابه در زمینه درمان های سوءمصرف مواد مخدر برگزار کنیم و این همایش اولین این مجموعه است. |
کادر درمانی برای اجرای این شیوه ها نیازمند گذراندن چه دوره های آموزشی هستند؛
البته هر قدر دوره های تخصصی تر و بیشتری دیده باشند نتیجه درمان بهتر خواهد بود، ولی فراموش نکنیم با تعداد زیاد معتادان و کمبود اعتبارات باید به روش مقرون به صرفه و اقتصادی تر فکر کرد. در ایران اشاره شد که پزشکان و روان شناسان باید 14 روز دوره خاص درمان نگهدارنده را طی کنند تا بتوانند مجوز کار در این حوزه و مجوز تهیه داروهای مخدر متادون و بوپرنورفین را بگیرند.
از تجارب موفق این شیوه ها در دنیا برایمان بگویید؛
امروزه سازمان بهداشت جهانی WHO و بسیاری از موسسات علمی درمان نگهدارنده را یکی از مهمترین و اساسی ترین روشهای مقابله با اعتیاد شناخته اند و در حال حاضر بیش از 700هزار نفر در دنیا از این درمان روزانه بهره می گیرند. متاسفانه بیشتر دریافت کنندگان این درمان در کشورهای مرفه هستند و در کشورهای آسیایی و آفریقایی با وجود تعداد زیاد معتادان ، این شیوه درمانی کاربرد اندکی داشته است.
چرا گفته می شود استفاده از این شیوه ها از آلودگی به HIV نیز پیشگیری می کند؛
درمان نگهدارنده اصولا درمانی خوراکی است و بسیاری از مبتلایان به اعتیاد تزریقی به محض ورود به این درمان از تزریق خودداری می کنند. از آنجایی که در بسیاری از کشورها از جمله کشور ما اکثریت موارد ابتلا به HIV براثر اعتیاد تزریقی است ، استفاده از درمان نگهدارنده با کاهش سریع تزریق در سطح اجماع معتادان همراه بوده و ضریب انتقال HIV را بشدت کاهش می دهد.
توسعه کاربرد این شیوه ها در کشورمان به چه عواملی وابسته است؛
خوشبختانه یکی از عوامل محدودکننده توسعه درمان نگهدارنده در دنیا یعنی دسترسی به داروی ارزان با کیفیت مناسب در ایران به نوعی برطرف شده است و صنایع دارویی ایران به تولید انبوه متادون و بوپرنورفین با کیفیت مناسب پرداخته اند. این عامل در توسعه درمان بسیار کمک کننده خواهد بود. بسیاری از کشورهای اروپای شرقی و آسیایی به دلیل عدم دسترسی به دارو قادر به توسعه درمان های خود نیستند. در ایران به نظر می رسد بیشتر مشکل مدیریتی و ارائه مجوز و نظارت مقتضی بر درمان کنندگان و درمان گیرندگان است . خوشبختانه جامعه پزشکی ، معتادان و خانواده آنها در پذیرش درمان نگهدارنده پیشقدم بوده اند و برخلاف برخی کشورها که تعصبات غیرعلمی مانع توسعه این گونه درمان ها می شود در جامعه ایران مخالفتی صورت نگرفته است.
پونه شیرازی
گفت و گو
