دیدار از پنجشیر

آخرین قسمت گزارش سفر به افغانستان را در حالی می خوانید که به دلیل وضعیت صفحات ، چند روز وقفه در انتشار آن ایجاد شده است.

کد خبر: ۱۴۷۲۵۳

از آنجا که نگارش مفصل و مبسوط ادامه گزارش ، باعث کشدار شدن بیشتر این سلسله می شد ، بنا را بر اختصار گذاشتیم و در همین قسمت ، این گزارش را به پایان می بریم. امید که در شناخت درست تر فضای عمومی افغانستان امروز ، مفید بوده باشد.

اعضای هیات ایرانی شرکت کننده در سمینار مسعودشناسی ، به دلیل کمی پرواز هواپیما از کابل به تهران ، مجبور شدند به دو گروه تقسیم شوند و با دو پرواز برگردند و به همین دلیل ، ما در گروهی قرار گرفتیم که یک روز زودتر از دیگران به تهران باز می گشت . همین امر باعث شد که ما در مراسم سراسری روز شهید که در استادیوم کابل برگزار می شد، شرکت نکنیم و یک روز زودتر از دیگران یعنی صبح یکشنبه 18شهریورماه به دره پنجشیر برویم به همراه دکتر محبیان و دکتر فرزدی . این را بگویم که روز 18 شهریور مصادف با 9 سپتامبر 2001 یعنی 2 روز قبل از حادثه بزرگ 11 سپتامبر ، احمدشاه مسعود به شهادت رسید و همین روز اینک در افغانستان به عنوان روز شهید شناخته می شود. با شور و شوق فراوان به سوی پنجشیر حرکت کردیم . به هنگام خروج از کابل ، نیروهایی با لباس نظامی ایستاده بودند که تصویری از امیرحبیب الله را توزیع می کردند. امیرحبیب الله که به عنوان «خادم دین رسول الله» نامیده شده بود، یکی از پادشاهان سابق افغانستان است که در یک کودتای داخلی کشته شده است و چون از اهالی روستای کلکان در نزدیکی کابل بود، طرفداران وی در آن روستا به مناسبت روز شهید به تکثیر این تصویر مبادرت کرده بودند.از کابل تا ورودی دره پنجشیر، دشت وسیعی در میان دو رشته کوه بلند قرار دارد که منطقه بسیار حاصلخیز و سرسبزی است و رودخانه ای که از پنجشیر می آید، آب کشاورزی آن را تامین می کند. انگورکاری و گله داری اصلی ترین فعالیت مردم منطقه به نظر می رسد. راننده پنجشیری ما توضیح داد که طالبان ، بسیاری از این باغهای انگور را به توهم مبارزه با شراب سازی ، از بین برده اند و اینک این مزارع دوباره احیا می شوند. اکثر روستاهای بین راه برق ندارند، اما یک رشته دکل برای انتقال برق دیده می شود که ظاهرا از تاجیکستان می آید و برق خریداری شده را به کابل می رساند. در طول مسیر و تا رسیدن به پنجشیر، ما مدام با کاروان اتوبوس ها و ماشین های سواری تزیین شده به عکس احمدشاه مسعود و دیگر شهدای افغانستان مواجه بودیم . اینها مربوط به مردمی بود که به قصد شرکت در مراسم روز شهید ، به کابل می رفتند. برای تقریب ذهن خوانندگان باید بگویم که کثرت مردم و شیوه حرکت آنها، یادآور مراسم بزرگداشت حضرت امام خمینی (ره) در حرم ایشان بود. این برداشت را دیگر همراهان نیز تایید می کردند. ماشین ما در جاده ای حرکت می کرد که در یک سال اخیر آسفالت شده و مجری آن هم دولت ترکیه است. این جاده پس از پنجشیر، به بدخشان می رسد و از آنجا به چین وصل می شود اما اکنون ادامه آن خاکی است. در واقع در تمام سالهای جنگ ، مسیر کابل پنجشیر، خاکی بوده است . پس از گذشتن از شهر بگرام که فرودگاه نظامی آن بسیار مهم و استراتژیک است به شهر چاریکار پروان می رسیم که کاملا سرسبز و تا حدودی آباد است و اشتغال و فعالیت در آن مشاهده می شود. چاریکار به دلیل داشتن آب بند و دسترسی به آب مناسب ، کمی هم برق دارد و با نصب توربین روی سدی کوچک ، تا حدودی مشکل کمبود برق آن مرتفع می شود. انگور ، بلال ، برنج ، گوجه ، پیاز و سبزی هم در مزارع چاریکار کشت می شود. اطراف رودخانه و به قول افغان ها، دریای چاریکار هم محل تفریح و ماهیگیری مردم کابل است . در طول مسیر ، قبرستان های زیادی را دیدیم که در کنار برخی از قبور آن ، پرچمهای سبز نصب شده بود و این علمها نشان می داد که آن قبر ، مقبره شهید است . برای همه شهدا ، فاتحه ای خواندیم .پس از گذشتن از روستای پایین مزار ، وارد دره پنجشیر شدیم که دهانه آن بسیار باریک است یعنی در حدی است که یک رودخانه و یک جاده باریک بتواند از میان دو رشته کوه بلند بگذرد. برای ما در ابتدا ، باریک راههای جاده چالوس را تداعی می کرد اما وقتی جلوتر آمدیم و فاصله دو رشته کوه از هم بیشتر شد ، به یاد جاده هراز افتادیم . از کنار مقرهایی گذشتیم که مقر فرماندهی یونس قانونی رئیس مجلس و دکتر عبدالله بودند. از ابتدای دره پنجشیر تا انتهای آن ، لاشه های تانکهای روسی قابل مشاهده است و با این که دهها نمونه آن را از منطقه خارج کرده اند، اما هنوز هم در مزارع و در کنار جاده و حتی در درون رودخانه می توان نشانه های شکست ارتش سرخ از مجاهدان افغان را شاهد بود. از دیدنی های این فصل دره پنجشیر، گله های بزرگ گوسفند است که به عشایر کوچ نشین تعلق دارد. این عشایر در فصل سرمای پنجشیر، به منطقه جلال آباد کوچ می کنند. یکی دیگر از دیدنی های پنجشیر، تولید برق آبی با استفاده از ژنراتورهای کوچک است . در مسیر حرکت ، به کانال های آب زیادی برخوردیم که از رودخانه اصلی جدا شده بودند و سپس در یک شیب تند، آب را به پرده های توربین می رساندند و برق یک روستا را تامین می کردند. این هم ابتکاری برای مردم پنجشیر که در 30 سال گذشته غالبا در محاصره بوده اند. البته چون تخریب سیل در این منطقه فراوان است ، غالب این کانال ها در کنارخانه ها و پلها و جاده ها، نیاز به بازسازی دارند.سرپل روستای آبدره ، تصادف کردیم و همین امر بهانه ای شد تا دریابیم در افغانستان چیزی به عنوان بیمه وجود ندارد و خسارت ایجاد شده را تماما باید راننده ای بپردازد که مقصر است البته راننده ما مقصر نبود اما مصالحه کرد و با گرفتن 500 افغانی ، از پیگیری ماجرا گذشت ، شاید به خاطر همراه داشتن مهمانان خارجی .سرانجام به منطقه خانیر، مقر دولت احمدشاه مسعود رسیدیم و از آنجا به تپه سریجه رفتیم که اکنون به دلیل قرار گرفتن مقبره شهید مسعود، تپه سالار شهیدان نامیده می شود. صدها تن از مردم افغان بر مزار مسعود گردآمده بودند که روز شهادت او بود.

توضیح ضروری

در اولین قسمت گزارش سفر افغانستان (سه شنبه 27 شهریور) نوشته بودم : «خانم روزنامه نگاری که عملا رابط بنیاد احمدشاه مسعود با روزنامه نگاران و احزاب سیاسی ایران است با بنده تماس گرفت و خیلی صریح گفت که در سالهای قبل ، غالب افرادی که از ایران به مراسم بزرگداشت احمدشاه مسعود رفتند ، دوستان اصلاح طلب و ملی مذهبی بودند و ما امسال درصددیم تا کمی تعادل ایجاد کنیم».
آن خانم روزنامه نگار پس از مطالعه این فراز ، با بنده تماس گرفت و چنین توضیح داد :
1- بنیاد احمدشاه مسعود برای ارتباط با روزنامه نگاران و احزاب سیاسی ایران ، رابطی ندارد و من به صورت داوطلبانه و از سرعلاقه و با امکانات شخصی ، در دعوت از میهمانان امسال ، مشارکت کرده بودم.
2- در سالهای گذشته متاسفانه از هیچ طیف سیاسی در این مراسم حضور نیافتند و به عنوان مثال ، در سال گذشته فقط من در این مراسم حاضر بودم.
امسال هم دوستان اصلاح طلب ما شرکت نکردند. هدف من معرفی افرادی به بنیاد مسعود بود که از گرایش سیاسی متفاوت باشند و در عین حال احتمال مسافرت آنان به افغانستان ، بیشتر باشد.

در مزار شهید مسعود ، حس غریبی داشتم و حزن غریبی را در دلم حس می کردم. فاتحه ای خواندیم و در دفتر یاد بود آن ، عباراتی نوشتیم. من هم چنین نوشتم : زیارت قبر شهید مسعود، توفیق الهی است . شهید مسعود با اسلامگرایی و جهاد و مقاومت برای همه مسلمانان عزت آفرید. امید که مردم افغانستان ، تحقق آرمان های او را شاهد باشند. روحش شاد.چون ساعت 5عصر با یونس قانونی رئیس مجلس قرار ملاقات داشتیم ، زودتر به سوی کابل حرکت کردیم . در بخشی از مسیر بازگشت ، از طریق دیگری رفتیم تا در جبل سراج ، کاخ امیر حبیب الله را از بیرون ببینیم . بازگشت کاروان های عزادار از کابل ، ترافیک زیادی ایجاد کرده بود و ما در منطقه گلبهار ، خیلی معطل شدیم اما به موقع به کابل رسیدیم . در هتل با دریافت یک پیامک از تهران ، دریافتیم که در مراسم روز شهید کابل ، حوادثی رخ داده است. از دوستان پرسیدیم. معلوم شد سخنرانی کرزای به دلیل سنگ پرانی عده ای و تیراندازی هوایی محافظان وی ، ناتمام ماند. بعدها ، خبر ترور کرزای مطرح شد که شایعه ای بیش نبود.

در منزل یونس قانونی

ساعت 5 در منزل یونس قانونی ، رئیس مجلس بودیم. ابتدا دکتر یزدی و سپس من کلیاتی را در باب ایران و افغانستان مطرح کردیم و قانونی هم گفت که از سخنان تک تک اعضای هیات ایرانی در سمینار ، بهره برده است . وی تاکید کرد که جمهوری اسلامی در 3 دهه گذشته در کنار ما بود و من از این بابت متشکرم . یونس قانونی در تشریح عملکرد دوستان مسعود در 6 سال گذشته ، مطالبی را گفت که برای شناخت اوضاع افغانستان ، بسیار راهگشاست. محوری ترین نکات مطرح شده را در اینجا می آورم :
- عنصر وحدت آفرین درمیان ما در جبهه داخلی ، مسعود بود و در بیرون ، تهدید طالبان اما اینک در نبود مسعود ما دچار بحران رهبری هستیم و تهدید طالبان هم وحدت آفرین نیست.
- ما نمی خواستیم وارد جنگ شویم لذا در بن وارد مذاکره شدیم و با از دست دادن برخی چیزها، وحدت درونی و حمایت جهانی را کسب کردیم.
- در شرایط کنونی ، شکل دادن به یک مبارزه فرهنگی - سیاسی بسیار ضروری است.
- ما خواستار ایجاد تحولات اساسی هستیم.
اولا باید ساختار قدرت تغییر کند و نظام پارلمانی حاکم شود و دست کم سه قوه ، موازی همدیگر باشند نه آن که رئیس جمهور در راس باشد.
دوم این که باید استراتژی قومی ، نظامی و سیاسی کمرنگ شود و استراتژی ملی جایگزین شود.
در مرحله سوم ، راهکارها هم باید تغییر کند.
دکتر یزدی درباره مذاکره با طالبان پرسید. رئیس مجلس افغانستان توضیح داد که ما با رهبران و چریکهای مسلح طالبان نمی توانیم مذاکره کنیم اما برای جذب شهروندانی که به خاطر نارضایتی از ما در کنار طالبان هستند و همچنین برای جذب توده های مردمی که در مناطق تحت سیطره طالبان زندگی می کنند، می شود کارهایی کرد.
دکتر محبیان به مثلث عقلانیت ، اعتدال و کارآمدی اشاره کرد و نیز به مثلث ایده ، سازمان و رهبری و در جمع بندی خود، مشکل افغانستان امروز را در ناکارآمدی و فقدان رهبری معرفی کرد و خواستار رسیدن نیروهای اصیل افغانستان به رهبری واحد شد.من نیز بر ضرورت رسیدن به رهبری واحد صلاحیت دار در افغانستان اشاره کردم و از جمله مبانی و دستاوردهای اندیشه ولایت فقیه در ایران را برشمردم سپس گفتم که شرایط شما مانند ما نیست که پس از انقلاب ، هیچ الگو و تجربه ای را در اختیار نداشتیم . افغان ها می توانند انقلاب اسلامی ایران را الگو و تجربه خود بدانند و در حیطه های گوناگون ، وارد عمل شوند. ادامه بحثهای ما به روابط فرهنگی ایران و افغانستان مربوط بود.
یونس قانونی توضیح داد که در چنته (کوله پشتی) ما در دوران جهاد ، قرآن ، حافظ و آثار شریعتی در کنار هم قرار داشتند و کتابهای شریعتی در آن سالها به مذاق نسل جوان ما بسیار شیرین آمد.
یونس قانونی تاکید کرد که در آن سالها ، کمونیست ها ، سوالات فراوانی را در اذهان ایجاد کرده بودند و آثار شریعتی بهترین پاسخ را به این مسائل می داد. آثار استاد مطهری هم در جای خود بسیار موثر است و تغذیه فکری ما را موجب شده است. یونس قانونی ادامه داد که بتازگی در حال مطالعه کتابهای دکتر سروش است . وی از قول مسعود چنین نقل کرد که ما با اسلام معتدل می توانیم هم با ملت خودمان زندگی کنیم و هم با جهانیان. جلسه ما با رئیس مجلس افغانستان ، 2ساعتی طول کشید و حرفهای دیگری هم زده شد که پخش آنها به صلاح نیست. پس از گرفتن چند عکس یادگاری و با بدرقه ایشان ، به سوی هتل برگشتیم.روز دوشنبه از کابل به تهران برگشتیم. در فرودگاه کابل ، با ایرانیانی مواجه شدیم که در شبکه های تلویزیونی افغانی مشغول به کارند. با مدرسانی از آموزش و پرورش برخوردیم که مطابق قرارداد فی مابین ، به معلمان افغانی آموزش می دهند. با دوستانی مانند مسعود ده نمکی همسفر شدیم که برای مطالعه درباره ساخت فیلم در افغانستان ، به این کشور مسافرت کرده بود.
همکاری تجاری دو کشور را هم که همگان می دانند. همه این موارد ، موید این واقعیت است که آینده این دو ملت نیز همچون پیشینه و تاریخ آنها ، با یکدیگر مرتبط و عجین است.