آموزش مهارت زندگی برای پیشگیری از جرم

معاون فرهنگی ، تربیتی سازمان زندان ها هم به تبع آنچه این سالها از سوی مسوولان قوه قضاییه در باب زندان مطرح می شود تاکید خاصی روی این مساله دارد که زندان راه حل مناسبی برای دور کردن مجرمان از جرم نیست

کد خبر: ۱۴۱۰۷۰

و باید به دنبال راه حل های دیگری بود؛ منصور مقاره عابد به گفته خودش شاید بیش از هر فرد دیگری این نکته را درک می کند که افزایش سطح اعتماد به نفس زندانیان از طریق آموزش مهارت های مختلف در زندان به آنها می تواند آینده بدون زندان و بدون جرم را تضمین کند.
او سالهای متوالی در کانون اصلاح و تربیت تهران به عنوان مدیر، مددجویان را از طریق آموزش های مختلف ازجمله تئاتر، موسیقی ، نویسندگی و ایجاد کارگاه های آموزشی دیگر دارای شخصیتی اجتماعی کرده است و حالا از لزوم گسترش سوادآموزی و بالاتر از آن گسترش دیدگاه های اصلاحی و تغییر نگرش به زندگی به سختی دفاع می کند.

سازمان زندان ها چه اقداماتی برای آموزش زندانیان انجام داده و این اقدامات در چه سطحی انجام شده است؛
همان طوری که می دانید یکی از شاخص های اصلی که در شکل گیری جرم ، تاثیرگذار است ، بحث کم سوادی یا بی سوادی زندانیان است و از نظر آمار، بیشترین فراوانی جرایم مربوط به افرادی است که کم سواد یا بی سواد هستند و چنانچه سطح آگاهی و دانش افراد جامعه ارتقائ یابد بالطبع بزهکاری نیز کمتر خواهد شد. این مساله درباره زندانیان نیز صادق است و یکی از اقدامات ارزشمندی که می توان برای زندانیان انجام داد، ارتقای سطح دانش و سواد زندانیان از طریق برقراری امکانات نهضت سوادآموزی در زندان هاست ، چراکه برابر مصوبات سازمان زندان ها، یادگیری سواد برای زندانیان بی سواد موضوعی اجباری است ؛ اما از طریق کتاب و منابع آموزشی تنها می توان به زندانیان سواد آموخت که تغییر چندانی در نگرش و رفتار آنها حاصل نمی شود.
بر همین اساس سازمان زندان ها علاوه بر آموزش سواد به زندانیان اهداف دیگری را نیز دنبال می کند که در درازمدت موجب تغییر رفتار زندانیان و عدم بروز دوباره بزه در آنها خواهد شد.
بیشتر بزهکاران نوجوان و جوانی که در زندان ها و کانون های اصلاح و تربیت به سر می برند افرادی هستند که پس از ترک تحصیل و فارغ شدن از محیط آموزشگاهی ، به بزه روی آورده اند. به این دلیل تغییر نگرش زندانیان فراتر از سواددار شدن آنان است و ما به دنبال اجرای سیستم آموزشی با نام LRC هستیم که منابع آموزشی آن به وسیله سازمان زندان ها تولید شود و بتواند علاوه بر آموزش سواد موجب تغییر رفتار و نگرش زندانیان شود، به همین منظور با نهضت سوادآموزی در این خصوص به تفاهماتی دست یافته ایم و در حال حاضر 11 هزار و 982 نفر از زندانیان تحت پوشش نهضت سوادآموزی همگانی قرار گرفته اند، اما حدود 35 تا 40 درصد از زندانیان که سالانه وارد زندان های کشور می شوند کمتر از 10 روز در زندان می مانند و این دسته از زندانیان افرادی هستند که در عمل نمی توان از نظر آموزشی و فرهنگی برنامه خاصی برای آنها در نظر گرفت.
امیدواریم قضات محترم از روشهای جایگزین حبس مانند تعلیق ، تعقیب ، ترک تعقیب و روشهایی که با همین ظرفیت ها در قانون فعلی مان وجود دارد، استفاده کنند تا این درصد از مجموع ورودی زندان های کشور کاسته شود.
البته برخی از زندانیان انگیزه تحصیل دارند، اما به دلیل نداشتن شرایط تحصیل ازجمله مدارک لازم یا عدم دسترسی به این مدارک با مشکل مواجه می شوند، ولی طبق توافق با آموزش و پرورش مقرر شده ثبت نام از این افراد صورت گیرد اما در پایان پس از ارائه مدرک تحصیلی خود، گواهی ادامه تحصیل برای آنها صادر شود.
در حال حاضر در بخش آموزش از راه دور هم به موفقیت هایی رسیده ایم و طبق توافق با آموزش و پرورش ، افراد دارای شرایط بزرگسال با 50 درصد تخفیف توسط آموزش و پرورش ثبت نام می شوند و 50 درصد مابقی نیز معمولا از سوی سازمان زندان ها پرداخت می شود که تمام این امکانات و ایجاد موقعیت ها در راستای مهیا شدن بسترهای رشد و نمو و به کمال رسیدن زندانیان است.

آیا آموزش و یادگیری می تواند مزایای خاص دیگری نیز برای زندانی داشته باشد؛
طبق آیین نامه مصوب زندان های سراسر کشور، هر زندانی که در بخشهای مختلف آموزش موفقیت کسب کند می تواند از مزایایی چون مرخصی های تشویقی استفاده کند و این موفقیت ها در برخی مقاطع در عفو و شرایطی که در تخفیف مجازات کمک کننده است ، تاثیرگذار است.

در بخش آموزش عالی چه فعالیت هایی انجام شده است و چند نفر دانشجوی زندانی دارید؛
در حال حاضر در بخش آموزش عالی بیش از 1000 نفر دانشجو در کل کشور در حال تحصیل هستند.
در گذشته تنها با دانشگاه پیام نور ارتباط علمی داشتیم ، اما درحال حاضر پیش نویس تفاهم نامه با دانشگاه آزاد اسلامی نیز تهیه و آماده بهره برداری است. همچنین با دانشگاه علمی - کاربردی نیز رایزنی های خود را آغاز کرده ایم ، چراکه این دانشگاه به لحاظ ورود بدون کنکور مورد توجه بیشتر زندانیان است.

افزایش جرایم پرخاشگری و اخاذی

براساس آمارهای تایید شده ، پس از جرایم مواد مخدر و سرقت ، جرایم ناشی از پرخاشگری مثل ضرب و جرح ، اخاذی ، زورگیری و... بیشترین آمار مجرمان در زندان ها را به خود اختصاص داده که متاسفانه رو به افزایش است و البته بیشتر مجرمان آن نیز دارای سطح سواد پایین هستند. به اعتقاد بنده برای کاهش این نوع جرایم ، اولا باید از استرس های موجود در جامعه کاست و مسائلی را که بحران و اضطراب ایجاد می کند، از بین ببریم ؛ همچنین کاهش فقر، حرکت به سوی سلامت اجتماعی ، افزایش امید و نشاط نیز از جمله راهکارهایی است که می توان ، با اتکا به آنها موجب کاهش این نوع جرایم و ایجاد تعادل در جامعه شویم. بی تردید هر چه به سوی سلامت اجتماعی گام برداریم ، از آسیبهای اجتماعی کاسته خواهد شد و بعکس هر چه حرکت به سمت توسعه و سلامت اجتماعی کندتر شود، آسیبهای اجتماعی نیز افزایش خواهد یافت.
احترام به حاکمیت قانون از سوی همه اقشار جامعه از جمله مسائلی است که می تواند موجب کاهش استرس های موجود در جامعه شود و اصلاح برخی قوانین ، اصلاح نگرش مجریان قانون در زمان اجرای قانون نیز می تواند به پویایی این کار کمک کند.
به طور مثال در حال حاضر لایحه مجازات های اجتماعی در مجلس مطرح است ، اما اگر نمایندگان مجلس که عضوی از مردم و جامعه هستند، نگرششان در خصوص واکنش ها و تاثیرات مجازات های جایگزین حبس تغییر نکند، به طور قطع در ادامه این قانون دچار مشکل خواهد شد، چرا که شرایط جامعه امروزی ما به گونه ای است که می توان این نوع گرایش ها را مورد تمرین قرار داد و از ظرفیت های موجود در فرهنگ و جامعه استفاده یا به شکل قانون نهادینه کرد

ما سعی کرده ایم از تمام ظرفیت های موجود در آموزش عالی کشور برای آموزش زندانیان استفاده کنیم و اجازه ندهیم زندانی از ظرفیت های موجود محروم بماند. در حال حاضر، قانونی در تمام زندان های کشور وجود دارد که در صورت انتقال یک زندانی در حال تحصیل به زندان دیگر، شخص موردنظر بتواند در زندان جدید نیز با همان شرایط گذشته به تحصیلات خود ادامه دهد. همچنین زندانیان دارای مدرک کارشناسی ارشد و دکتری می توانند با تدریس در زندان ها از مزایای کامل یک استاد بهره مند شوند، حتی می توانند تحت شرایطی خاص با قرار تامین در دانشگاه ها خارج از زندان نیز تدریس کنند.

این آموزش در بخشهای عقیدتی و دینی را نیز شامل می شود؛
یکی از مسائلی که باید در زندان ها مورد توجه قرار گیرد، هدایت باورها و عقاید زندانیان و تقویت آنها با آموزه های دینی است. در واقع درصد بالایی از زندانیان به واسطه دوری از ارزش ها مرتکب بزه و جرم شده اند، البته ممکن است اعتقاد به حلال و حرام به صورت دانشی در نهاد آنها وجود داشته باشد، اما به صورت بینشی تقویت نشده است که رسیدن به این سطح از اعتقاد بینشی وظیفه سازمان زندان هاست.
با امضای تفاهم نامه ای با نهضت سوادآموزی ، کانون مهارت های اساسی در بیشتر زندان های کشور تشکیل شده که در این کانون ها، روش آموزش مهارت های اساسی با دیگر آموزش ها تفاوت دارد و مسائلی چون حل مشکل ، ارتقای عزت نفس ، فرو نشاندن خشم ، تصمیم گیری و... ازجمله مباحث آموزشی مهارت های اساسی است که در این کانون ها به روش مشارکتی آموخته می شود. به طور مثال در این کانون ها، برای افراد معتاد روشهای ارتقای عزت نفس و برای افرادی که چک بلامحل صادر می کنند شیوه صحیح تصمیم گیری و... آموزش داده می شود.

میزان همکاری ارگان های آموزشی و دانشگاه ها با سازمان زندان ها چه اندازه بوده است؛
میزان همکاری دانشگاه ها تقریبا خوب بوده ، اما درخواست مان از دانشگاه علمی - کاربردی این است که مجوز مراکز علمی کاربردی در شهرستان ها را نیز صادر کنند، چرا که به دلیل عملی و نظری بودن آن بسیار موثر و مورد نیاز زندانیان پس از آزادی است. همچنین در بحث مقولات فرهنگی بتازگی با وزارت ارشاد نیز به تفاهماتی رسیده ایم که یکی از نشانه های موثر این تفاهم ، برپایی نمایشگاه کتاب بوده است .در بخش تربیت بدنی نیز با سازمان تربیت بدنی به توافقاتی دست یافته ایم و درصدد تشکیل فدراسیون ورزشی مخصوص زندانیان هستیم که عملی شدن این برنامه مستلزم تشکیل شورای عالی ورزش در سازمان بوده که این مهم نیز به انجام رسیده است.

حال تاثیر این کارهای فرهنگی و تربیتی که انجام داده اید تاکنون چگونه بوده و چه نتایجی داشته است؛
طبق آمار دقیق ، اشخاصی که وارد بخش آموزش عالی در زندان شده اند، پس از آزادی دیگر مرتکب جرم نشده و تکرار جرم شامل آنها نشده است. مثلا در یک جامعه آماری اگر 18 تا 20 درصد از زندانیان آزاد شده به زندان برمی گردند، این آمار در خصوص افراد تحصیلکرده در بخش آموزش عالی صفر بوده و کسانی که مورد مراقبت های پس از خروج قرار گرفته اند تنها 2 درصد آنها به زندان باز می گردند و این نشان می دهد هر اندازه برای اصلاح مجرمین هزینه می کنیم به همان اندازه باید انتظار بهبود و سلامت داشته باشیم.
به اعتقاد من یکی از مواردی که می تواند بر زندانیان تاثیرگذار باشد، آموزش مهارت های اساسی و اجتماعی است. این آموزش ها چگونگی برقراری ارتباط و یادگیری ارتباط موثر را به زندانی می آموزد و به زندانی یاد می دهد در هنگام عصبانیت که جز رفتار خشونت آمیز از وی رفتار دیگری انتظار نمی رود، چگونه بر خشم خود غلبه کند.
رعایت این موارد تنها برای زندانی موثر نیست بلکه برای تمام افراد جامعه نیز مصداق بارز داشته ، در واقع رعایت این اصول در زندگی اجتماعی موجب پیشگیری از وقوع جرم می شود، «یعنی علاج واقعه را قبل از وقوع می توان کرد.»
ما معتقدیم که آموزش مهارت های اساسی می تواند به عنوان یک درس عمومی نه آموزش از جنس کلاس ، بلکه از جنس مشارکت ، در جامعه و در بین مردم نهادینه شود.