زندگی در دهکده چوبین

اولین بنای این مجموعه مسجد است . مسجد چوبی برای اولین بار در سال 1325 با دیواره های کاهگلی و سقف چوبی با وسعت مسجد فعلی و در همین مکان بنا شد. باگذشت زمان (بخصوص پس از اصلاحات ارضی) روستا بتدریج خالی از سکنه شد. مسجد نیز به دلیل عدم رسیدگی ، به مرور زمان تخریب شد؛ اما در سال 1378 مسجد مجددا با معماری امروزی و به شیوه ای نوین در همان مکان بنا شد. از جمله نکات مهم در نظر گرفته شده در معماری ، مقاوم بودن در برابر زلزله است و قابلیت تحمل 8 ریشتر زلزله را دارد. وسعت مسجد 200 مترمربع و سقف آن به صورت شیروانی است و دو مناره به ارتفاع 13 متر از سطح زمین دارد. شکل ظاهری مسجد به صورت کشتی وارونه است. مسجد 3 در ورودی و 5 پنجره دارد. دیوار آن دو جداره است.

کتابخانه و موزه کنار مسجد موزه و کتابخانه قراردارد که مصالح به کار رفته برای آن نیز چوب است و دیواره های این ساختمان دو جداره است. تمامی نمای خارجی آن (سقف شیروانی شکل و دیواره ها) با چوبهای پولکی تزیین شده است و ساختمان دارای 2 در ورودی و خروجی و 2 راه پله است که دو طبقه را به هم متصل می کند.طبقه اول به موزه اختصاص داده شده و در طبقه دوم کتابخانه قرار دارد. بنای موزه علاوه بر چوب با آیینه کاری مزین شده است. در کتابخانه ، کتابهای مختلفی از جمله مربوط به آثار دیدنی و گردشگری ایران و راهنمای سیاحتگری برای استفاده علاقه مندان نگهداری می شود

دیواره های خارجی و داخلی از جنس چوب بوده و بین این دو لایه اسکلت بنا وجود دارد.یکی از نکات فنی نصب دریچه ای روی سقف است که به عنوان کانال تهویه هوا از آن استفاده می شود، کاری که در گذشته در معماری سنتی نیز وجود داشته است و نمونه آن در مسجد حاج قنبرعلی خان و درعمارت بادگیر مجموعه کاخ گلستان واقع در شهر تهران دیده می شود. دریچه به گونه ای عمل می کند که در فصل تابستان هوای گرم و آلوده را از فضای مسجد خارج می کند و هوای خنک و پاکیزه از طریق بادگیر بخصوصی که در سقف بنا شده داخل مسجد می شود. یعنی با وزش باد، هوا از این طریق داخل شده و هوای مسجد به واسطه مناره ها خارج می شود و به این ترتیب تهویه ای کاملا طبیعی صورت می گیرد. مسجد یک ایوان بیرونی دارد که کفپوش آن از خشت است و حالت سنتی زیبایی به بنا می دهد. شیروانی مسجد مانند سایه بانی روی ایوان قرار می گیرد. سقف مسجد به شکل پولکی از بیرون با چوب تزیین شده است.
در دیواره داخلی هفت کتیبه نصب شده است .کتیبه قرارداده شده روی محراب با خط ثلث آراسته شده و مابقی با خط نستعلیق نوشته شده است. هر کتیبه درون یک قاب چوبی منحصر به فرد جای گرفته است.
هر یک از درهای مسجد دو لنگه دارد. دستگیره های در نیز چوبی است و تعداد 9 عدد گل میخ از جنس برنج روی آن به عنوان تزیین کوبیده شده است.
چوبهای مختلفی از درختان میوه دار و غیر میوه دار هم در ساختمان و هم در تزیینات داخلی آن به کار رفته است. جذابیت مسجد برای خود مردم نیشابور به گونه ای است که از راههای دور و نزدیک برای انجام فریضه نماز به این مکان می آیند. نکته مهمی که در ساخت مسجد در مقایسه با سایر بناهای موجود نظیر رستوران و کتابخانه دیده می شود، این است که دقت نظر بیشتری در تزیین و زیبایی آن به کار رفته است.

رستوران

رستوران پایین تر از مسجد است. به شکل 8 ضلعی و با دیواره های مشبک ساخته شده و بسیار زیبا و رویایی است. اسکلت به کار رفته در آن از جنس چوب است و مانند مسجد در برابر زلزله مقاوم است. رستوران بعد از مسجد زیباترین بنای این مجموعه است. ساختمان آن در دو طبقه ساخته شده است. معماری آن ظاهری شبیه به تنه درخت دارد که از میان رستوران سر برآورده است.
داخل محوطه رستوران با انواع گیاهان که نه در گلدان بلکه در تکه های تنه درختان که پس از برش عرضی داخلشان تخلیه شده ، با گلها و خاک انباشته ، تزیین شده اند، گیاهان با سلیقه خاص روی دیوارها نصب شده اند و چشم را نوازش می دهند. میز و نیمکت ها هم چوبی هستند. طبقه اول رستوران برای سرویس دهی به مشتریان مورد استفاده قرار می گیرد و طبقه دوم تجهیزات سیستم گرما و سرما را تامین می کند. کف محوطه رستوران بااستفاده از چوب و موزائیک پر شده ، بدین گونه که تنه های درخت را به صورت عرضی بریده و پس از قراردادن در کف زمین اطراف آن را با ملات مخصوص موزائیک پر کرده اند. طوری که در نظر اول بیننده فکر می کند این فضا قبلا جنگلی فشرده و پر درخت بوده است که درختان را از کف زمین بریده اند.
علاوه بر وجود گلها و گیاهان در داخل رستوران ، گیاهان بالا رونده در بیرون از محوطه رستوران و اطراف نیز وجود دارند که زیبایی معماری را دوچندان می کند.
چوبی بودن اسکلت مانع از استفاده رستوران در فصل زمستان نمی شود؛ زیرا به دلیل این که سقف شیبدار و همانند دیواره ها مشبک است ؛ به منظور جلوگیری از ورود برف و باران به داخل ساختمان از پوشش پلاستیکی استفاده شده است.

آلاچیق ها

علاوه بر مسجد، کتابخانه و رستوران ، بازدیدکنندگان می توانند از آلاچیق هایی که در میان باغ میوه ساخته شده استفاده کنند. باغ میوه از بخش عمومی مجتمع جدا و متمایز شده است. آلاچیق ها که در میان انواع درختان میوه قرار دارند فضایی رویایی ، خیره کننده و لذتبخش را برای بازدیدکنندگان فراهم کرده اند.
با آن که در ساخت آنها از چوب استفاده شده است ، اما مانند رستوران در فصل زمستان نیز بازدیدکنندگان می توانند از این مکان ها استفاده کنند زیرا برای جلوگیری از ریزش باران و برف به داخل این محوطه ، پوشش پلاستیکی در سقف به کار رفته است.

فائزه ساسانی خواه