نقشی که کمرنگ می شود

شیوع روزافزون سزارین ، نگرانی های مدیریتی و بهداشتی را در جامعه و برای مسوولان اجرائی فراهم کرده است. به طوری که طبق آمار در ایران در سال 1379 حدود 35 درصد از کل زایمان ها به روش سزارین بود، در سالهای بعد این رقم سیرصعودی یافت.
به طوری که در سال 82 آمار سزارین در بیمارستان های دولتی دانشگاهی 20درصد، در بیمارستان های دولتی غیردانشگاهی 44 درصد و بیمارستان های خصوصی 88 درصد گزارش شد.
آمار جدید سزارین در کشور 15 درصد کل موارد زایمان است و پیش بینی می شود، این کاهش آمار به دلیل افزایش اطلاع رسانی و آگاهی خانواده ها باشد.
البته این نگاه خوشبینانه به موضوع است. ناهید خداکرمی ، دبیر جمعیت علمی مامایی در خصوص آمار سزارین در کشور می گوید: متاسفانه میزان سزارین در برخی بیمارستان های خصوصی کشورمان به صددرصد رسیده است.
آمارهای پراکنده و غیررسمی نشان می دهد حتی در شهرهای کوچکی که تا همین چندسال پیش یک سزارین هم انجام نمی شد، زایمان به روش سزارین افزایش چشمگیری داشته است. حتی اگر آمار 15 درصدی را در نظر بگیریم ، باید گفت این میزان در مقایسه با استاندارد سازمان بهداشت جهانی (8 تا 10 درصد) بسیار زیاد است و باید به کارگیری راههای پیشگیرانه و اطلاع رسانی از سوی مسوولان بخش سلامت در کشور ادامه یابد.
با توجه به عوارضی که سزارین پس از زایمان به فرد تحمیل می کند و هزینه های بی مورد آن ، زایمان طبیعی هم به نفع مادر است و هم پزشکان و هم دولت. به همین دلیل ، طبق برنامه ریزی دولت باید این میزان کاهش یابد و البته رسیدن به این هدف همکاری همه جانبه ای را می طلبد. یکی از دلایل افزایش آمار سزارین بی توجهی به نقش ماما در نظام خدمات سلامت کشور است.

اشکال در روند موجود

رئیس جمعیت مامایی ایران معتقد است : بزرگترین مشکل در حیطه درمان بخش دولتی و آموزشی آن است که بر خلاف سایر نقاط دنیا مسائل طبیعی فیزیولوژی یک زایمان طبیعی به عهده ماما گذاشته نمی شود و ازسوی یک متخصص و جراح به انجام می رسد که این خود سبب تحمیل هزینه های سنگین به مردم می شود.

مامایی در ایران قدمت رشته مامایی در ایران به شکل آموزش عالی پس از تحصیلات دبیرستان ، به 80 سال قبل برمی گردد. اولین آموزشگاه مامایی به نام مدرسه قابلگی با 10 نفر شاگرد در سال 1298 در بیمارستان بانوان (زنان سابق) شهر تهران تاسیس شد. پس از گذشت 10 سال ، اولین آموزشگاه عالی مامایی در سال 1308 و با اعطای مدرک معادل لیسانس به عنوان یکی از شعب مدرسه طب آغاز به کار کرد. در سال 1313 دانشگاه تهران تاسیس شد و سپس دانشکده پزشکی آن نیز افتتاح شد. لذا چند سال بعد در سال 1319 بیمارستان زنان به دانشکده پزشکی ملحق شد. از این آموزشگاه تا سال 1331 جمعا 462 نفر فارغ التحصیل شدند. از سال 1335 تا 1358 برنامه آموزشی آموزشگاه به برنامه 1.5 ساله پرستاری و مامایی برای لیسانسیه های پرستاری تغییر یافت. پس از آن در پی 3 سال تعطیلی انقلاب فرهنگی از آغاز سال 1362 با نام «مدرسه عالی مامایی» شروع به کار کرد و مجددا از ورودی دیپلم به تربیت کاردان و کارشناس مامایی اختصاص یافت. در سال 1365 پس از انتقال آموزش گروههای پزشکی از آموزش عالی به وزارت بهداشت ، دانشکده های پرستاری و مامایی تاسیس شد که در بهمن 1368 مصوب شد و هم اکنون در تربیت دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد مامایی ارائه خدمت می کنند

دکتر تهرانیان می افزاید: در مواردی که امکان خاتمه بارداری با سیر طبیعی زایمان وجود دارد به دلایل خاص بیمار ترجیح می دهد از روش سزارین استفاده کند که ضمن وجود عوارض زیاد برای مادر و جنین از نظر اقتصاد، بهداشت و درمان نیز مقرون به صرفه نیست و سبب افزایش آمار سزارین در کشور شده است.

مشکلات جامعه مامایی

به مخاطره افتادن استقلال حرفه مامایی از مهمترین مشکلات کنونی جامعه مامایی در ایران است و این در حالی است که بنابر تعاریف سازمان بهداشت جهانی و دستورالعمل های وزارت بهداشت ، رشته مامایی کاملا مستقل تعریف شده است و می تواند بدون نیاز به سرپرست وظایف خود را انجام دهد. اموری که در حیطه کاری ماماها قرار دارد شامل تمامی مراقبت های عادی دوران بارداری ، مشاوره های دوران بلوغ ، تشخیص و درمان بیماری های شایع دستگاه تناسلی و مشکلات دوران پیری می شود.
دومین مشکل این صنف ، عدم عقد قرارداد دفاتر خصوصی ، اداری و سازمان های بیمه با آنهاست. در تمام دنیا خدمت دهنده تحت پوشش بیمه قرار می گیرد؛ چه خدمت ازسوی پزشک انجام شود و چه ماما، ولی در کشور ما اینگونه نیست. عدم عقد قرارداد سازمان های بیمه گر و پذیرش سونوگرافی در دفترچه بیمه ازسوی ماماهای کشور موجب می شود بیماران نتوانند از بیمه خدمات درمانی و تامین اجتماعی استفاده کنند. قرارداد نداشتن بیمه ها با ماما موجب می شود میل خانواده ها که ترجیح می دهند برای کوچکترین مشکلی به پزشک متخصص مراجعه کنند، تشدید شود.
این موضوع هم از نظر اقتصادی پرهزینه و هم وقت متخصصان را به امور ساده تری که از عهده ماما هم براحتی بر می آید اختصاص می دهد. حتی برای سازمان های بیمه گر نیز هزینه های بیشتری به وجود می آورد.با توجه به شیفتهای شب طولانی و محیط کاری استرس زا مامایی باید جزو مشاغل سخت و زیان آور شناخته شود؛ در حالی که هنوز از مزایای این قانون برخوردار نشده است. این نیز جزو مشکلات این شغل است.

نیاز به توجه بیشتر

شعار سال 2006 سازمان بهداشت جهانی درخصوص مامایی این بود: امروز دنیا بیشتر از قبل به ماما نیاز دارد. ماما وظیفه مهمی در مشاوره و آموزش بهداشت ، نه تنها برای زنان بلکه برای خانواده و جامعه دارد. کار ماما آموزش دوران بارداری و آماده کردن والدین برای پذیرش وظایف پدری و مادری است و باید به تنظیم خانواده و مراقبت های کودک و بعضی موارد بیماری های زنان گسترش یابد. او می تواند در بیمارستان ها، درمانگاه ها، واحدهای بهداشتی ، منازل و هر شکل دیگری از ارائه خدمات مامایی کار کند.
اما طبق نظر عموم ، ماما مترادف با کلمه زایمان و مراقبت دوران بارداری است ، این در حالی است که حیطه خدمات مامایی بسیار وسیع تر و از ابتدای تولد تا انتهای عمر است و ابعاد مختلف بهداشتی در زمینه بهداشت باروری ، مشاوره ، آموزش و آگاهی در دوران بلوغ ، ازدواج ، بارداری و یائسگی را شامل می شود. این آموزش ها ضامن سلامت خانواده است. این اهداف با کمی توجه بیشتر قابل دستیابی است.

علی اخوان بهبهانی