چند و چون چندهمسری

حالا با این جرقه و این بهانه، موضوع به خواب رفته چند همسری از خواب برخاسته و موافقان و مخالفان فرو رفته در سکوت نیز بار دیگر به زبان آمده‌اند؛ البته با حسابی سرانگشتی و تخمینی چشمی، مشهود است که مخالفان پرتعدادترند و آتش‌شان تندتر.
پوستری بحث برانگیز
پوستر کارگاه آموزشی را که خوب برانداز کنیم به نام یک موسسه می‌رسیم؛ موسسه‌ای کمتر شناخته شده به نام حیات حسنی در قم که ظاهرا موسسه‌ای آموزشی، تبلیغی و طلبگی درحوزه آموزش تعدد زوجات و فرهنگ‌سازی دراین زمینه است که این بار می‌خواهد بساط آموزش و کارگاهش را درتهران پهن کند. پوستر را که بهتر برانداز کنیم طرحش که یک نقاشی رنگ و لعابدار است بدجور خودنمایی می‌کند که ترکیبی است از چهار زن و سه کودک که همه خوشحال و راضی و خوشبخت چشم به پسرکی دوخته اند که روی دوش تک مرد خانواده، پرچم ایران را در دست گرفته است. مرد ریشوست و دور گردنش چفیه دارد، زن‌ها و حتی دختر بچه نیز چادری و محجبه‌اند، و همه این‌ها توی ذوق می‌زنند.
بگذریم که دیروز اعلام شد این پوستر از طرح‌های مذهبی یک طراح که قبلا به صورت جداگانه و با هدفی خاص طراحی شده، برداشت یا به عبارتی کپی شده ولی این پوستر با ترکیبی که وصف شد القا می‌کند که اولا چند همسری باعث خوشحالی و خوشبختی است و دوما تعدد زوجات کار آدم‌های مذهبی با المان‌هایی همچون ریش و چفیه و چادر است.
دفاع سرسخت دست‌اندرکار
با این که پیام آشکار نقش پوستر کمتر مورد توجه قرارگرفت وغالب افراد چه مخالف و چه موافق بر چند همسری و تعدد زوجات متمرکز شدند و موضع گرفتند ولی نوبت که به اظهارنظرمسؤول واحد مشاوره موسسه حیات حسنی و گفت‌وگویش با ایرنا رسید، دنیای خاصِ طراحان این کارگاه آموزشی روشن شد.
حجت‌الاسلام محمدعسگری چنان با موضوع تعدد زوجات اخت شده که نمی‌دانست چرا این هجمه‌ها علیه کارگاه آموزشی چند همسری به راه افتاده به‌خصوص که درکشور حدود صد هزار خانواده «تعددی» ( چند همسره) وجود دارد و اینها نیاز به مشاوره دارند. وقتی خبرنگار منبع این آمار را از او خواست وی خبرنگار را ارجاع داد به مراکز رسمی، وقتی خبرنگار پرسید برای برگزاری کارگاه مجوز دارند یا خیر نیز او فقط همین را گفت: «بالاخره گرفته‌ایم دیگر.»
ازاین چالش‌های لفظی که بگذریم عسگری توضیح داد کارگاه آموزشی مدنظرشان که فرصت ثبت نام درآن تا 17آبان است و قراراست بعد از قم و اصفهان، این بار درتهران برگزار شود، می‌خواهد الزامات زندگی تعددی(چندهمسری) را تبیین و اساسا فرهنگ تعدد زوجات را احیا کند، آن هم با استادانی از حوزه و دانشگاه که از قضا برخی‌شان خود چند همسر دارند.
واکنش آدم‌های واقعی در فضای مجازی
با این که مسؤول واحد مشاوره موسسه حیات حسنی قبول داشت که برگزاری چنین کارگاه‌هایی و تلاش برای زنده کردن فرهنگ چند همسری با عرف همخوانی ندارد، ولی می‌گفت که اشتباه هم درهمین است یعنی که عرف نباید مخالف تعدد زوجات باشد، استدلالش نیز این است که خداوند مرد را به طور تکوینی، تعددی خلق کرده و متناسب با آن، قانون گذاشته و کسی نمی‌تواند منکر این واقعیت شود.
جالب این که عسگری از مردهایی و به قول خودش از سوپر میلیاردرهایی حرف می‌زند که دوست دارند زندگی دوم تشکیل دهند و سفره‌ای دیگر پهن کنند، ولی جریان فرهنگی غرب زده، فمنیست‌های غرب‌گرا و البته فمنیست‌های مذهبی و حتی مسجدی دست به دست قانون ظالمانه داده اند که جلوی چند همسری را گرفته است.
گردانندگان موسسه حیات حسنی در قم البته دلشان فقط برای مردها نمی‌سوزد بلکه گویا سوز و گدازشان برای زنان بیشتر است و به روایت آماری که عسگری در اختیار دارد درکشورمان حدود چهار تا پنج میلیون زن باکره و مطلقه بین سنین 30 تا 49 سال وجود دارد که بی‌همسر مانده‌اند و این چند میلیون «قربانی» حق دارند که متاهل شوند، آن هم از جنس زن دوم و سوم و چهارم و ...
با این حال کاربران فضای مجازی چه زن و چه مرد با این که موسسه حیات حسنی جانب هر دویشان را گرفته ولی این دو گروه همصدا با هم واکنش‌های عمدتا مخالف با چندهمسری از خود نشان دادند. حتی یک مرد سالخورده که حتما پدر است، نوشت آیا مروجان چندهمسری دوست دارند دخترشان همسر چندم مردی شود؟جالب‌تر از این نظرات اما شوخی‌های توییتری با واژه هوو است. کسانی درواقع می‌کوشیدند ماجرای چندهمسری را طنزگونه بنگرند و فضا را به سمت شوخی ببرند.
برخی جملات در این فضا نیز گوشه ذهن را قلقلک می‌داد و به فکر وامی‌داشت، مثل زنی که نوشت: شکستن قبح، یکی برای همه، همه برای یکی و دختر جوانی که شاعرانه نگاشت: دوستش داشتم، کافی نبود/ دوستش داشتم و دوستش داشت.
این جملات آیینه تمام‌نمای عرف جامعه ایران است، یک فرهنگ غالب و همگانی. البته شاید عده‌ای غیر از این فکر کنند اما عرف یعنی آنچه بیشتر آدم‌ها به آن باور دارند و عمل می‌کنند؛ چندهمسری و تعدد زوجات با این عرف، سخت درگیر است.

نگاه مراجع

درباره ماجرای چند همسری مردان، لازم بود موضوع را از نظر دینی و اسلامی هم بررسی کنیم و نظر مراجع تقلید را هم درباره موضوع تعدد زوجین بدانیم. ما هم نه به عنوان خبرنگار بلکه به عنوان کسی که چنین دغدغه‌ای دارد و می‌خواهد حکم شرعی این موضوع را بداند، با دفتر چند مرجع تقلید تماس گرفتیم و نظرشان را پرسیدیم. چیزی که در نهایت به آن رسیدیم هم این بود که نظر بیشتر مراجع، تقریبا یک‌ چیز و شبیه به هم است، اما یکی قاطعانه‌ از جایز بودن آن می‌گوید و دیگری لحن کمی نرم‌تری دارد و از شرایط سخت‌تری برای این امر می‌گوید.
رهبر معظم انقلاب
جست‌وجوی ما ‌در سایت‌ مقام معظم رهبری برای یافتن نظر ایشان درباره تعدد زوجات راه به جایی نبرد. اما آن طور که خبرگزاری فارس گزارش کرده آیت‌ا... عباس کعبی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درخصوص نظر رهبر معظم انقلاب دریادداشتی نوشته «نظر آیت‌ا...‌ العظمی خامنه‌ای ‌این است که تعدد زوجات جایز است، اما ثواب و استحباب ندارد. ‌این نظر، نه تنها دارای پشتوانه قوی فقهی است و مطابق نظر مشهور فقهای متقدم و برخی از متاخرین و معاصرین است، بلکه براین نظر و بر استحباب اکتفاء به یک همسر، شیخ طوسی ادعای اجماع کرده است.»
آیت‌ا... مکارم شیرازی
اصل موضوع عیب و اشکالی ندارد، اما خود قرآن هم گفته است که أَلاّ تَعْدِلُوا فَواحِدَةً؛ اگر نمی‌توانید عدالت برقرار کنید، به همان یکی اکتفا کنید. در واقع این موضوع شرط دارد و شرط برقراری عدالت بین همسرهاست که در صورت اجرای آن، این موضوع جایز است. شرطی که خیلی هم مشکل است و مرد باید بتواند از همه جوانب مالی، روانی، روحی، زمانی و ... آن را رعایت کند. شرطی که امروز و در فشار اقتصادی فعلی خیلی سخت است و تقریبا نمی‌شود عدالت را آنگونه که هست و باید برقرار کند. در نهایت مرد باید تشخیص بدهد که از همه نظر می‌تواند این عدالت را برقرار کند، به یک‌اندازه و به طور مساوی محبت کند و در این بین از هیچ جهتی کم نیاورد.
آیت‌ا... نوری‌همدانی
حکم، حکمی غیر از نظر اسلام و چیزی که در قرآن نوشته شده است، نیست. در واقع با رعایت شرایطی که خداوند در قرآن کریم گفته است، مرد تا چهار زن دائم می‌تواند اختیار کند. این موضوع، سلیقه‌ای نیست و نظر همه مراجع در این موضوع یکی است؛ منتها شرط دارد که با رعایت آن شرایط، این اتفاق ممکن خواهد بود.
آیت‌ا... صافی گلپایگانی
کاملا به شرط ضمن عقد در زمان عقد خانم و آقا بستگی دارد. اگر آن آقا و خانم هنگام عقد، دفترچه را بخوانند، می‌بینند که در یکی از شروط ضمن عقد، شرطی هست که آقا بدون اذن همسرش خانم دیگری نگیرد. در آن زمان، اگر آقا آن شرط را قبول کند، زمانی که می‌خواهد همسر دومی اختیار کند، بدون اجازه همسر اولش نمی‌تواند این کار را انجام بدهد؛ در غیر این‌صورت برای آقا مشکلی نیست و می‌تواند تا چهار زن بگیرد. یعنی این امر در صورتی که مرد شرط ضمن عقد را پذیرفته باشد و بدون اجازه همسر اولش، زن دیگری اختیار کند، جایز نیست.
آیت‌ا... وحیدخراسانی
این امر که جایز است و این موضوع در قرآن هم آمده است، اما شخص که با توجه به مقتضیات زمان می‌تواند این کار را بکند یا نه را باید خودش تشخیص بدهد. در واقع خود فرد باید فکر کند و عاقل باشد؛ باید ببیند که آیا می‌تواند یا نمی‌تواند. اگر مشکلات را می‌تواند حل کند، می‌تواند این کار را انجام بدهد. باید تشخیص بدهد که اگر کسی دو خانه داشته باشد یا دو جا مدیر باشد، دو جا معلم باشد، طبعتا زحمتش دو برابر است؛ آیا از پس مدیریت هردو همزمان برمی‌آید و می‌تواند به هردو رسیدگی کند؟ می‌تواند یا نمی‌تواند. یعنی این‌طور نباشد که چند روزی بتواند و بعد خسته شود و در برابر یکی از آن دو کوتاهی کند. اگر همه شرایط را بررسی کرد، آن‌وقت کار درست را انجام بدهد.
آیت‌ا... محفوظی
به همین سادگی نیست و شرایطی دارد که آقا باید بتواند آن را رعایت کند. باید بتواند از لحاظ اقتصادی هر دو خانواده را اداره کند. باید بتواند وقت و زمان را مدیریت کند، خرج همه را بدهد. در نهایت اگر همه این شرایط باشد، خودش هم بخواهد و بداند که با این امر فتنه‌ای ایجاد نمی‌شود، ایرادی ندارد.
آیت‌ا... روحانی
با دفتر آیت‌ا... روحانی نیز تماس گرفتیم و نظر ایشان را درباره چندهمسری پرسیدیم. دفتر ایشان در جواب گفت: تعدد زوجین شرط خاصی ندارد و اگر آقایان شرط ضمن عقدی در مقابل همسر اولشان نداشته باشند، این کار جایز است و مشکلی ندارد.

مریم خباز

جامعه