ناوبری در مغز

پیچیدگی استفاده از آسمان و ستاره‌‌ها برای هدایت کشتی‌‌ها، دانستن علمی با نام «ناوبری» را لازمه سفر در دریا‌ها کرده بود و در نهایت در دهه ۱۹۷۰ وزارت دفاع آمریکا برای اولین بار از جی پی اس برای هدایت نیرو‌های خود بهره برد. در این سیستم، ارتباط بین دستگاه‌‌های مجهز به جی پی اس با ماهواره‌‌ها برقرار شده و پاسخ ماهواره، نقطه قرارگیری فرد را در نقشه دنیا که روی دستگاه‌‌ها نصب شد‌ه‌اند نشان می‌دهد.
از همین فناوری در دستگاهی به نام "Navigation" برای عمل‌های جراحی مغز استفاده شده است. مغز انسان شبیه کر‌ه‌ای است که در سطح آن چین و شکن های متعددی وجود دارد با ظاهری تقریبا مشابه و برخی ضایعات مغزی مثل تومور‌ها یا ضایعات عروقی از جمله کاورنوم‌‌ها اگر در عمق مغز قرار گیرند هیچ تغییری را در ظاهر بیرونی مغز ایجاد نمی‌کنند و به‌دلیل کوچک بودن آنها پیداکردنشان در بافت طبیعی مغز بدون استفاده از فناوری «ناوبری» تقریبا غیرممکن خواهد بود. حیاتی بودن بافت مغز هم اهمیت پیدا کردن محل دقیق آنها برای به حداقل رساندن آسیب به بافت طبیعی را دوچندان می‌کند. در این فناوری از اشعه مادون قرمز استفاده می‌شود. ابتدا بیمار ام آر آی شده و بعد به اتاق عمل منتقل می‌گردد. در اتاق عمل پس از بی‌هوشی، دستگاه با کمک پرتو‌های مادون قرمز قسمت‌های مختلف جمجمه را شناسایی کرده و با ام آر آی بیمار که حکم نقشه را دارد انطباق می‌دهد. به این ترتیب در طول زمان عمل، جراح ابزاری را در دست دارد و با قرارگرفتن آن در قسمت‌های مختلف مغز توسط جراح، دستگاه موقعیت ابزار را در صفحه خود روی ام آر آی نشان می‌دهد تا زمانی که ضایعه پیدا شود و بتوان با کمترین آسیب ممکن به آن دستیابی پیدا کرد. درست مانند یک کشتی که در سطح کره زمین حرکت می‌کند و مسیر حرکت خود را به کمک دستگاه جی پی اس تا رسیدن به مقصد پیدا کرده و دنبال می‌کند.

دکتر علیرضا طبیب خویی

جراح مغز ‌و ‌اعصاب