زندگی در تنور !

وضع آغاجری،‌ بستان، شوش، گتوند، مسجدسلیمان، آبادان و دزفول، بشاگرد، زهک و زابل، هیرمند، دلگان، دره شهر، بشرویه، طبس، برازجان و بندردیلم و عسلویه هم چندان بهتر از این نیست. دمای هوای همه این شهرها در روزهای اخیر بالای چهل و چند درجه بوده و تقریبا شده است شبیه تهران، این پایتخت گرمِ گرمازده که از ظهر به بعد می‌شود سراب را در خیابان‌هایش دید. احد وظیفه، مدیرکل پیش‌بینی سازمان هواشناسی که از روی عدد و ارقام حرف می‌زند، در گفت‌وگو با ما تایید کرد که تهران گرم است، گرم‌تر از پارسال حتی و حتی گرم‌تر از آن چیزی که دماسنج‌های سازمان هواشناسی نشان می‌دهد. او گفت رکورد کمینه دما یعنی کمترین دمای ثبت شده هوا در ابتدای صبح و قبل از طلوع آفتاب همچنان متعلق به تهران است که هفته گذشته به واسطه کمینه 34 درجه‌ای ثبت شد، دمایی که تهران اول صبح را حتی از اهوازِ همیشه گرم جلو انداخت.
بهلول علیجانی، استاد جغرافیای طبیعی و اقلیم‌شناس البته نه تنها گرمای عجیب و غریب تهران که گرم شدن همه ایران بیش از سال‌های قبل را تایید می‌کند و می‌گوید نقشه‌های تیرماه که خودش دیده به‌خوبی موید این ماجراست.
علیجانی برای اعلام رقم تفاوت دمای تیر98 با 97 البته حضور ذهن نداشت ولی احد وظیفه به ما گفت که میانگین دمای کشور امسال یک تا یک و نیم درجه گرم‌تر از سال قبل شده که علیخانی توضیح می‌دهد این ناشی از روند گرمایش زمین و اتفاقی جهانی است که دامن کشورما را نیز گرفته است.
گرمای بومی یا گرمای خارجی؟
فرانسه که گرم شد و کار به صدور هشدار نارنجی رسید و بیشتر مدارس به اجبار تعطیل شد، گفتند که این گرما منشایی آفریقایی دارد و از اسپانیا گذشته و به فرانسه رسیده است. این گرما که بی‌سابقه توصیف می‌شد البته برای ما که در ایران گرم خودمان، عادی‌ترین روزهای تابستانی مان را در دمای 40 درجه می‌گذرانیم، عجیب بود، ولی این دما برای اروپا بی‌شک تجربه تازه‌ای است. حالا ما از بهلول علیجانی و احد وظیفه پرسیده‌ایم که آیا واقعه‌ای که برای فرانسه رخ داد برای ما نیز تکرار شده و ما هم گرفتار موج گرمای آفریقایی شده‌ایم که هوا این همه برایمان گرم است؟
علیجانی در پاسخ به این پرسش خیالمان را جمع کرد که گرمایی که روزهاست تجربه‌اش می‌کنیم هوایی کاملا بومی است و به سرزمین خودمان مربوط است، ولی وظیفه شرح داد که گرمای این روزهای کشور ملغمه‌ای است از عوامل بیرونی و درونی. او توضیح داد که در تابستان، هوای گرم مناطق شرقی و شاخ آفریقا می‌کشد روی منطقه خاورمیانه و هوای گرم صحرای عربستان نیز مزید بر علت می‌شود و می‌پاشد به همین منطقه از جمله ایران. همچنین فلات ایران به عنوان سرزمینی مرتفع که میانگین ارتفاع آن از سطح دریا یک و نیم کیلومتر است در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار می‌گیرد و به‌واسطه شیب زمین و نسبتش با افق، این گرما تشدید می‌شود. او در واقع می‌گوید عرض جغرافیایی، وضعیت توپوگرافی ایران، رطوبت اندک این فلات و مناطق کویری گسترده وقتی به انتقال گرما از آفریقا وعربستان پیوند می‌خورد، می‌شود همین ایران گرم که این روزها داریم تجربه‌اش می‌کنیم.
دمای اهواز، 70 درجه است!
21 جولای سال 2016 به تایید سازمان جهانی هواشناسی، میتریبا در کویت با دمای 54 درجه رکورددار گرما در جهان شد. یک سال بعد و در روز 28 می 2017 این رکورد برای تربت پاکستان به رسمیت شناخته شد که آن نیز دمای 54 درجه‌ای داشت. یک ایرانی وقتی این آمارها را بخواند حتما به این فکر می‌کند که در خوزستان یا کرمان یا سیستان و بلوچستان، هرمزگان و بوشهری که آسفالت از شدت گرما شل می‌شود و به راه می‌افتد و حس سوختن و پختن به آدمی دست می‌دهد یعنی دما کمتر از این است؟
این شائبه که هواشناسی کشور دمای واقعی شهرها و مراکز استان‌ها را کمتر از واقعیت اعلام می‌کند چنان میان مردم ما قوی است که هواشناسی را متهم می‌کنند به دروغگویی و کتمان حقیقت و استدلال هم می‌آورند که هواشناسی این کار را می‌کند تا از تشویش اذهان عمومی جلوگیری کند و اجازه ندهد مردم خواستار تعطیلی باشند.
هواشناسی از این زمزمه‌ها البته باخبر است، بهلول علیجانی، اقلیم‌شناس نیز می‌داند که مردم چنین برداشت‌هایی دارند، ولی هر دو توضیحاتی می‌دهند که قانع‌کننده است. علیجانی می‌گوید البته دمایی که ما احساس می‌کنیم با عدد و رقم‌هایی که هواشناسی اعلام می‌کند، متفاوت است چون ایستگاه‌های هواشناسی در اتاقک‌های چوبی و در سایه قرار دارند که دمایشان با شهرهای شلوغ با این همه ساختمان و ماشین و جاده‌های آسفالته طولانی تفاوت معنی‌دار دارد. او گفت شک نکنید دمای جایی مثل فرودگاه شهر اهواز تا 70 درجه نیز هست.
احد وظیفه، مدیرکل پیش‌بینی سازمان هواشناسی اما جزئی‌تر وارد این بحث شد و گفت ایستگاه‌های هواشناسی هر نیم ساعت یک‌بار دما را ثبت می‌کنند و دمانگارهایی موجود است که دما را هر لحظه ثبت می‌کنند و به صورت نمودار روی کاغذهای مخصوص می‌آورند. در این ایستگاه‌ها دماسنج‌های الکلی برای ثبت کمینه و دماسنج‌های جیوه‌ای برای بیشینه دما به کار گرفته می‌شود که هر آنچه را ثبت می‌کنند میانگینش می‌شود همان عددی که سازمان هواشناسی اعلام می‌کند.
وظیفه درباره اتاقک چوبی که مشکوک به نظر می‌رسد نیز می‌گوید این اتاقک‌ها که ضخامتی حدود پنج سانتی‌متر دارد و دیواره‌اش کرکره‌ای است تا هوا جریان داشته باشد، دومتر بالاتر از سطح زمین و در سایه و دور از تابش آفتاب قرار دارند که البته مو به مو مطابق استانداردهای جهانی ساخته و مستقر شده‌اند.
وظیفه هم تایید می‌کند دمایی که این ایستگاه‌ها اعلام می‌کنند خیلی کمتر ازآن چیزی است که مردم هنگام راه رفتن روی آسفالت و زیر نورمستقیم آفتاب حس می‌کنند. او می‌گوید چیزی که مردم حس می‌کنند دمای احساسی است که تابعی است از میزان گرمای هوا و مقدار رطوبتش به این معنی که هرچه رطوبت نسبی هوا بیشتر می‌شود گرمای شدیدتری حس می‌شود که مثلا برای اهواز 48 درجه‌ای با رطوبت 80 درصدی می‌شود چیزی حدود 58 درجه گرمای حسی. وظیفه البته خبر خوشحال‌کننده‌ای فعلا برای مردم ایران ندارد و می‌گوید این هوای گرم تا ده روز آینده در کشور مستقر است به‌جز سواحل شمالی کشور که آخر هفته کمی بارانی می‌شود و دمایش اندکی افت می‌کند. بهلول علیجانی اما خبر بدتری می‌دهد و می‌گوید هوای گرم تا نیمه مرداد در کشور همچنان می‌ماند و پس از آن هوا کم‌کم رو به خنکی می‌رود.

سیل‌زده سابق، گرمازده کنونی

عباس پاپی‌زاده، نماینده مردم دزفول در مجلس شورای اسلامی با بیان این‌که مشکلات آب و فاضلاب استان خوزستان با گرمی هوا افزایش یافته است، گفت: متاسفانه تاکنون هیچ اقدامی درخصوص اصلاح زیرساخت آب‌ و فاضلاب از طرف دولت نشده است. وی با تاکید بر این‌که مردم خوزستان حتی پس از گذشت چند ماه از سیل، هنوز درگیر مشکلات ناشی از آن هستند، عنوان کرد: اگر چه سیلاب در بسیاری از روستاها و مناطق مختلف کشور فروکش کرده و اهالی برخی روستاها به خانه‌های خود بازگشته‌اند اما شرایط پساسیل در خوزستان به دلیل شرایط توپوگرافی استان از بالا آمدن فاضلاب در مناطق شهری گرفته تا آبگرفتگی و افزایش زاد و ولد برخی حشرات موذی و شیوع بیماری‌های عفونی، مشکلات زیادی برای مردم ایجاد کرده است. پاپی‌زاده تامین آب شرب سالم را یکی از معضلات جدی مردم استان خوزستان دانست و گفت: شبکه آبرسانی خوزستان در حالی ناقص و دچار مشکل است که بخش زیادی از فرآیند احداث فاضلاب شهری این استان نیز هنوز انجام نشده است، از طرفی به دلیل گرمی هوا و مشکلات آب و فاضلاب این منطقه، با خطر بروز برخی بیماری‌ها مواجه هستیم.
‌وی با بیان این‌که شیب مناطق مرکزی و جنوبی استان خوزستان تقریبا نزدیک به صفر بوده و آب ناشی از سیلاب‌ها به مدت طولانی در سطح زمین می‌مانند، افزود: آبگرفتگی‌ها در سطح زمین به حوضچه‌های گندابی تبدیل شده که باعث تجمع حیوانات موذی، حشرات و در نهایت شیوع بیماری‌های عفونی می‌شود.

گرما را بکش
صورت گر گرفته و برافروخته، ضعف و بی‌حالی، حالت تهوع، سردرد و سرگیجه علائم عجیبی برای این روزهای سال نیستند؛ روزهایی که گرمایش صدای همه را درآورده است. از آنجا که نمی‌شود بیرون نرفتن از خانه را برای جلوگیری از گرمازدگی پیشنهاد کرد، اما می‌شود راه‌های پیشگیری از گرمازدگی و در نهایت درمان این حال را در روزهای گرم سال مرور کرد.
پیشگیری
آب بنوشید: اگر می‌توانید همیشه یک شیشه کوچک آب یخ زده همراه خودتان داشته باشید و هر لحظه که احساس گرما کردید، آب بخورید. آب خوردن به دفعات زیاد، اجازه نمی‌دهد آب بدن‌تان در اثر گرما تمام شود و به حال گرمازدگی بیفتید.
رنگ روشن بپوشید: می‌دانیم که رنگ‌های تیره بیشتر از رنگ‌های روشن گرما را به خودشان جذب می‌کنند پس بهتر است سه ماه تابستان دور همه لباس‌های مشکی و سرمه‌ای و قهوه‌ای را خط بکشید و به لباس‌های رنگ روشن روی بیاورید.
یک‌جا نمانید: در حرکت بودن در گرما خیلی بهتر از ماندن در یکجا و در معرض نور مستقیم آفتاب بودن است. پس سعی کنید در هر شغل و حرفه‌ای که هستید، موقعیتی برای خودتان فراهم کنید که بتوانید جای‌تان را عوض کنید. این روش می‌تواند گرمازدگی را از شما دور کند.
کلاه بگذارید: دور خوش‌تیپی را خط بکشید و از کلاه‌های لبه‌دار استفاده کنید. کلاه‌ لبه‌دار حافظ سر شما است و اجازه نمی‌دهد آفتاب تاثیر زیادی بر مغزتان بگذارد و سردرد بگیرید.
درمان
دوش بگیرید: همین که به خانه رسیدید، دوش بگیرید. دوش گرفتن می‌تواند دمای بدن‌تان را متعادل و گرما را تا حد زیادی از تن‌تان بیرون کند.
دراز بکشید: اگر می‌بینید تعادل ندارید و سرگیجه همچنان بر شما غالب است، دراز بکشید و پاهای‌تان را در جایی بالاتر از بدن‌تان قرار بدهید تا خون در بدن‌تان جریان پیدا کند. طبیعتا با این کار باید سرگیجه‌‌تان برطرف شود.
نوشیدنی بنوشید: بهترین و طبیعتی‌ترین نوشیدنی‌ها برای درمان گرمازدگی خوردن آب و دوغ خنک است؛ نوشیدنی‌هایی که می‌تواند درصد آب بدن‌تان را متعادل کند و حال طبیعی را به شما برگرداند. شربت سکنجبین هم یک نوشیدنی سنتی است که بهتر است آن را با یخ بخورید. این شربت حرارت معده‌‌تان را کم می‌کند و حال‌تان را جا می‌آورد. این شربت را به‌طور سلیقه‌ای می‌توانید با خیار، ریشه و تخم کاسنی، گلاب و... ترکیب کنید. ترکیب لیمو و خاکشیر، گزینه بعدی برای درمان گرمازدگی است. آبلیمو به‌دلیل داشتن ویتامین C خاصیت ضدعفونی‌کننده دارد و می‌تواند گرما و آلودگی هوا را از بدن‌تان بیرون کند. تخم‌شربتی هم یکی دیگر از نوشیدنی‌های توصیه ‌شده برای گرمازدگی و فرار از گرماست.
هندوانه بخورید: اصلا تابستان است و هندوانه‌های آبدارش. از آنجا که طبیعت هندوانه سرد و‌ تر است، حرارت بدن‌تان را پایین می‌آورد، تشنگی‌تان را رفع می‌کند و یک پیشنهاد عالی برای رفع گرمازدگی محسوب می‌شود.

ییلاق‌های خنک ایران
این رسم ایرانی‌های باستان بود که از آفتاب سوزان تابستانی فرار می‌کردند و برای خنک شدن به مناطق سردسیر و به اصطلاح ییلاق می‌رفتند. خارج از فهرست بلندبالای سایت‌های سبک زندگی که اسم شهرهای خنک را ردیف کرده‌اند، در سایت هواشناسی در کنار شهرهایی که آفتاب سوزان است و گرما در آنجا به بالای 40 درجه می‌رسد، می‌شود شهرهایی را پیدا کرد که هنوز در آنها بادی می‌وزد و خنکی حرف اول آب و هوای آنجاست.
استان تهران:‌ تهران که نه، اما در شمال شرقی این استان، شهرستانی به نام فیروزکوه قرار دارد که به آب و هوای معتدل و به محیط‌زیست بکرش معروف است، مخصوصا تنگه واشی که از جاذبه‌های معروف این شهرستان است که تهرانی‌های زیادی را هر تابستان به آنجا می‌کشاند، شهرستانی که روز گذشته بالاترین درجه آن 26 و پایین‌ترین درجه‌اش 17 بود.
استان گیلان:‌ جیرانده، دیلمان و ماسوله هر سه شهرستانی در استان گیلان هستند که روز گذشته بالاترین دمای آنها 28 درجه و پایین‌ترینش 16 درجه بود. ماسوله به تابستان‌های خنک و زمستان‌های سرد شناخته می‌شود و خارج از زیبایی بکر طبیعت و ساختمان‌سازی خاص این روستا، می‌توان از آب و هوای سرد آن هم لذت برد. دیلمان و جیرانده نیز مانند ماسوله طبیعت چشم‌نوازی دارند و برای طبیعت‌گردانی که می‌خواهند در دل تابستان، شب‌ها از سرما بلرزند، مناسب است.
استان مازندران:‌ کجور و سیاه‌بیشه روز گذشته روزهای خنکی را گذراندند. درجه هوا در این روستاها، در گرم‌ترین زمان 26 درجه و در سردترین حالت 16 درجه بود. کجور و سیاه بیشه از زیباترین نقاط ایران هستند. از یک طرف جنگل و از طرف دیگر هم جاذبه سد سیاه بیشه و رودخانه بکر کجور می‌تواند مکان مناسبی برای دوری از زندگی شهری باشد. همه اینها می‌تواند برای یک سفر چند روزه برای دوری از گرمای طاقت‌فرسای تابستانی مناسب باشد .
استان اردبیل: این استان از سردسیرترین استان‌های کشور است. اردبیل، سرعین، نمین، نیر و خلخال روز گذشته در گرم‌ترین زمان خود، 27 درجه و در سردترین زمان هم 12 تا 15 درجه حرارت داشتند. کوه‌های سبلان، آب گرم سرعین، چشمه‌ها و رودخانه‌های خلخال، آتشکده‌های نیر و غذاهای خوش‌طعم اردبیل در کنار بناهای تاریخی و خنکی هوا می‌تواند بهترین مکان برای یک سفر چند روزه خانوادگی خنک باشد.

مریم خباز

جامعه