حراج داده‌ها

فروش اطلاعات پرجمعیت‌ترین شهر جهان
بین شبکه‌های اجتماعی و شرکت‌های بزرگ و فعال در حوزه فناوری اطلاعات فیس‌بوک شاید پرکاربرترین باشد. طبق آخرین آمارها این شبکه اجتماعی حدود 38/2 میلیارد نفر جمعیت دارد که بیشتر از پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان است. در دو سال گذشته حدود سه میلیارد تلفن‌همراه هوشمند در جهان به فروش رفته و این نشان می‌دهد بخش عظیمی از مردم جهان در حال فعالیت در فضای مجازی هستند. این حجم بالای کاربران و اطلاعاتی که هر روز در حال انتشار آن هستند، قدرت فراوانی برای شرکت‌هایی مانند فیس‌بوک به ارمغان می‌آورد، اما همه این کاربران تا زمانی در فیس‌بوک یا هر فضای دیگری فعالیت می‌کنند که خیالشان از امنیت اطلاعات شخصی و حفظ حریم شخصی‌شان راحت باشد. کاربران هر روز شاهد اخباری هستند که اعتمادشان را به شبکه‌های اجتماعی کمتر کرده است. چندی پیش خبری منتشر شد که فیس‌بوک اطلاعات ۸۷ میلیون کاربر خود را به یک موسسه مشاوره سیاسی فروخته است. این خبر و اخبار مشابه، توجه بسیاری از کاربران را به خود جلب می‌کند و آنها را هر روز نسبت به این شبکه اجتماعی بی‌اعتمادتر می‌کند.

تبلیغات هدفمند
همه چیز دست به دست هم می‌دهد تا تئوری توطئه توسط شبکه‌های اجتماعی و برنامه‌های تلفن‌همراه و حتی شرکت‌های تولیدکننده گوشی و نرم‌افزار برای کاربران تقویت شود. این روزها بسیاری از کاربران فیس‌بوک بر این باورند که این شبکه اجتماعی برای این‌که بتواند تبلیغات هدفمند برای شرکت‌های مختلف انجام دهد، حریم خصوصی کاربران را از بین می‌برد.
در جدیدترین تئوری توطئه که توسط کاربران مطرح شده آنها بر این باورند که فیس‌بوک حتی مکالمات تلفنی آنها را ضبط و ذخیره می‌کند، سپس با استفاده از تحلیل محتوا مکالمات را بررسی کرده و نیازمندی‌های کاربران را به‌دست می‌آورد. به‌این‌ترتیب فیس‌بوک داده‌های تحلیل شده و اطلاعات غنی از کاربران خود را در اختیار دارد و از دید بسیاری از کاربران این داده‌ها و اطلاعات پردازش شده به‌صورت دانش توسط فیس‌بوک در اختیار شرکت‌های تجاری قرار می‌گیرد تا هم فیس‌بوک پول خوبی را نصیب خود کند و هم شرکت‌های مختلف تجاری بدون نیاز به هزینه‌ بالا جهت شناسایی نیاز کاربران بتوانند با رفع نیاز آنها و ارائه راه‌حل برای مسائل مختلف کاربران، درآمدزایی بسیار بالایی داشته باشند.
شکی نیست که با توجه به جمعیت بالایی که در فیس‌بوک یا شبکه‌های اجتماعی دیگر مانند تلگرام و اینستاگرام در حال فعالیت هستند، ظرفیت چنین کاری وجود دارد. هر روز مردم حداقل در یکی از این شبکه‌های اجتماعی یا برنامه‌های کاربردی تلفن‌همراه فعالیت می‌کنند و یک اثر کوچک از خود به‌جا می‌گذارند. با نگاه مثبت و رویکرد استفاده از علم داده شاید بتوان گفت این موقعیت بسیار خوبی است که نیازهای مردم شناسایی و با کمترین هزینه رفع شود، اما این روزها با انتشار اخبار مختلف از نقض قوانین حفظ حقوق کاربران و حریم شخصی، نگاه کاربران کمتر به سمت مثبت بودن این فرآیند می‌چرخد.
میزان بی‌اعتمادی کاربران
طبق یک نظرسنجی که توسط گروهی پژوهشی در سال ۲۰۱۸ انجام شده، بیش از هزار نفر میزان بی‌اعتمادی خود به حفظ حریم خصوصی توسط شرکت‌های مختلف را اعلام کردند.
نکته حائز اهمیت این‌که فیس‌بوک با ۴۰درصد صدرنشین این نظرسنجی است و فاصله آن با دومین شرکت ۳۲درصد است. پس از فیس‌بوک، توییتر و آمازون با ۸درصد دوم و سوم هستند. دو شرکت نت فلیکس و تسلا با یکدرصد شرکت‌هایی هستند که مردم اعتماد بیشتری به آنها نشان می‌دهند.

جلب اعتماد کاربران
همه چیز واضح است، آن‌قدر واضح که شاید نیاز به مطرح کردن هم نباشد. مدل کسب‌وکار بسیاری از فعالان این روزهای حوزه فناوری اطلاعات بر پایه داده است، اما داده‌ها دقیقا از کجا می‌آیند؟ آیا غیر از این است که فعالیت روزانه ده‌ها، صدها، هزاران یا میلیون‌ها کاربر است که این منبع بسیار ارزشمند را برای فعالان حوزه فناوری اطلاعات به ارمغان می‌آورد.
شاید مهم‌تر از داده‌ها، افراد و کاربرانی هستند که سرمایه اصلی کسب‌وکارهای حوزه فناوری اطلاعات هستند.
فیس‌بوک که این روزها با از دست دادن اعتماد کاربرانش با چالش بزرگی روبه‌روست راهی به جز جلب اعتماد کاربران ندارد، چراکه در غیر این صورت بزرگ‌ترین منبع تولید داده خود یعنی کاربران را از دست می‌دهد و این یعنی حذف تدریجی این شبکه اجتماعی از صحنه بزرگ مبارزه در حوزه فناوری اطلاعات.

محسن سمسارپور