همسفر رسول(ص)

چه اصل و نسبی دارد؟
در تاریخ و اسناد تاریخی از آن حضرت با نام کامل «خدیجه بنت خویلد» یاد شده است. پدر حضرت، خویلد بن اسد عبدالعزی بن قصی است. جد سوم حضرت خدیجه(س) که قصی نام دارد از بزرگان و نیکنامان خاندان قریش و از موحدان بوده. جالب است بدانید که نسب پیامبر(ص) و خدیجه(س) در جناب قصی به هم می‌رسد. به عبارت دیگر، این دو بزرگوار از طرف جناب قصی به نسب مشترک می‌رسند. سلسله این خاندان در ادامه جناب قصی هم به حضرت ابراهیم(ع) می‌رسد. به همین جهت سلسله نسب پیامبر(ص) و حضرت خدیجه(س) بعد از 27 جد به حضرت اسماعیل(ع) و در ادامه به حضرت ابراهیم(ع) می‌رسد.
پیش از اسلام چه دینی داشت؟
ازدواج پیامبر(ص) با حضرت خدیجه(س) 15 سال قبل از بعثت حضرت محمد(ص) به پیامبری و نزول وحی به ایشان صورت گرفته است. با این توصیف اولین سؤالی که پیش می‌آید آن است که حضرت خدیجه(س) چه دین و آیینی داشته است. همان‌طور که در نسب پیامبر(ص) و حضرت خدیجه(س) عنوان شد، نسل این دو بزرگوار با 28 واسطه به حضرت ابراهیم(ع) می‌رسد. خاندان پیامبر و حضرت خدیجه(ص) از انساب حضرت ابراهیم(ع) محسوب می‌شدند و مومن به شریعت این پیامبر اولوالعزم بوده و به همین دلیل یکتاپرست به شمار می‌رفتند. در مراسم ازدواج ایشان هم ابوطالب چنین گفته است: «سپاس پروردگار کعبه! او که ما را از نسل ابراهیم و فرزندان اسماعیل قرار داد و در حرم امن خود ساکن ساخت. او ما را حاکمان خود قرار داد و به سرزمینی که در آن هستیم، برکت بخشید.» خاندان پیامبر(ص) و خانواده پدری حضرت خدیجه(س) در زمره یکتاپرست بودند که در قرآن هم از آنها به عنوان پیروان دین حنیف ابراهیمی یاد شده است. از این جهت، حضرت خدیجه و خاندان پدری او مشرک نبودند. خویلد و همسرش بعد از تولد خدیجه، نه تنها دخترشان را زنده به گور نکرده، بلکه آن را گرامی داشته و نامش را خدیجه گذاشتند که به معنای یگانه از زشتی‌ها و ناپسندی‌هاست.
آشنایی‌اش با پیامبر(ص) چگونه صورت گرفت؟
برحسب بعضی منابع، خدیجه(س) از مبعوث شدن آخرین پیامبر خداوند اطلاع داشت. از این جهت چندان با نشانه‌های پیامبری بیگانه نبود. مساله دیگر، فعالیت‌های تجاری و بازرگانی خدیجه(س) بود. غالب اهالی مکه در آن دوران به بازرگانی و تجارت مشغول بودند و از این طریق امرار معاش می‌کردند. طبق اسناد تاریخی، خدیجه(س) از بزرگان ثروتمند و تجارت و بازرگانی در مکه بوده و دستگاه بزرگی را هم اداره می‌کرده. بعضا حتی او را ثروتمندترین فرد مکه می‌دانستند که خدم و حشم زیادی هم دارد. پیامبر(ص) یکی از کارمندان و کارگزاران مجموعه بازرگانی حضرت خدیجه(س) محسوب می‌شده. به سبب امانت و صداقت و دست‌پاکی، به مرور به جایگاهی در خور دست پیدا می‌کند تا جایی که به عنوان امین خدیجه(س) در کاروان تجارتی او به شام رفت. متخلق بودن به چنین صفاتی باعث می‌شود تا در نهایت اشتیاقی در او نسبت به پیامبر(ص) ایجاد شود. در نهایت هم این مساله باعث پیشنهاد ازدواج از طرف خدیجه(س) به پیامبر(ص) شده است. جالب است که بدانید خدیجه(س) پیش از پیشنهاد ازدواج به پیامبر(ص)، پیشنهاد بسیاری از بزرگان عرب و قریش را برای ازدواج رد کرده بود. افرادی مانند ابوجهل و ابوسفیان هم در این فهرست بوده‌اند.
ازدواج چگونه صورت گرفت؟
ازدواج پیامبر(ص) و خدیجه(س) 15 سال قبل از آن صورت گرفت که فرشته وحی در غار حرا به حضرت محمد(ص) نازل شده و پیام وحی را به ایشان ابلاغ کند. پیامبر 25 ساله بود که با خدیجه(س) پیمان همسری بست. هرچند عمده تصور می‌کنند که خدیجه(س) در زمان ازدواج حدود 40 سال سن داشته و دو بار ازدواج کرده بوده با این حال استنادات تاریخی قوی‌تر حاکی از آن است که او بین 26 تا 31 سال داشته و تا پیش از ازدواج با پیامبر(ص)، ازدواج هم نکرده بوده است. جالب است بدانید که تمام فرزندان پیامبر(ص) حاصل ازدواج ایشان با خدیجه(س) است که به‌جز حضرت زهرا(س) همگی پیش از بزرگسالی از دنیا رفتند. ازدواج ایشان با پیامبر(ص) در دهم ربیع‌الاول سال عام‌الفیل (15 سال قبل از بعثت) صورت گرفته است؛ همان سالی که ابرهه پادشاه یمن با لشکری عزم تخریب کعبه را کرده بود.
اولین ایمان آورندگان به پیامبر(ص) چه کسانی بودند؟
پیامبر(ص) یکتاپرست بود. اخلاق نیکو و پسندیده‌اش و به‌ویژه امانت‌داری‌اش باعث شده بود پیش از پیامبری به «محمد امین» مشهور شود.
ایشان از چند سال قبل از نزول فرشته وحی و ابلاغ پیام الهی به تدریج حالات روحانی ویژه‌ای یافته و دریچه‌ها غریب به رویش باز شده بود. بعضا در این نیایش‌ها، حضرت علی(ع) همراه پیامبر بوده است. در نهایت 13 سال قبل از هجرت در غار حرا، جبرئیل بر او نازل شد و آیاتی از سوره علق را برای ایشان قرائت کرد.
پیامبر بعد از این واقعه به منزل باز‌می‌گردد و خدیجه(س) را از موضوع آگاه می‌کند. حضرت علی(ع) و خدیجه(س) اولین ایمان‌آورندگان به پیامبر بودند و نخستین افرادی که با آن حضرت بیعت کردند.
شمشیر علی و ثروت خدیجه؟
با دعوت علنی پیامبر، دشمنی مشرکان قریش و اعراب با پیامبر و مسلمانان بالا گرفت. در نهایت مسلمانان برای رهایی از آزار و اذیت مشرکان دسته‌جمعی به منطقه تحت سکونت پیامبر پناه آوردند. جایی که فاصله کمی به مکه داشته و خانه خدیجه و پیامبر هم محسوب می‌شد و تحت تملک عبدالمطلب قرار داشت. سران قریش برای فشار بیشتر بین هم‌پیمان‌نامه‌ای امضا کردند که دیگر احدی از اعراب با پیامبر و مسلمانان هیچ خرید و فروش و معاشرت و ارتباطی نداشته باشد. اینجا بود که دوباره خدیجه(س) به یاری پیامبر آمد. دوران سه ساله تحریم مسلمانان و پیامبر با ثروث خدیجه گذشت. خدمتی که خدیجه(س) در این دوران به اسلام کرد به حدی بود که پیامبر در تشریح این خدمت بزرگ آن را هم‌ردیف و هم‌سنگ شمشیر علی(ع) دانسته است.
چه زمانی وفات کردند؟
محاصره شدید اقتصادی پیامبر و تعدادی از مسلمانان که به او ایمان آورده بودند از سال هفتم بعثت شروع شد و تا سه چهار سال بعد ادامه یافت. آنها جز در چهار ماه حرام در سال، محصور بودند و گرمای داغ تابستان در صحرایی خشک و بی‌آب و علف بدون هر گونه وسایل گرسنگی و تشنگی طاقت‌فرسا را تحمل کردند. بیشتر اموال خدیجه(س) در این سه یا چهارسال مصرف شد. در نهایت بعد از برداشته شدن تحریم، خدیجه(س) نیز که رنج‌ها و مشقت‌های این دوران او را فرسوده کرده بود، چند ماه بعد از دنیا رفت. مرقد مطهر حضرت خدیجه سلام‌ا... علیها در بالای مکه در قبرستان حجون که امروز به نام «قبرستان معلی» معروف است قرار دارد. بارگاه عبدالمطلب، ابوطالب و خدیجه سلام‌ا... علیها در کنار هم با فاصله چند متر قرار دارند.

خیر بسیار در حزن بسیار

در روزهای آخر حیات خدیجه(س)، پیامبر(ص) به او فرمود: «آیا نمی‌دانی که خداوند مرا در بهشت همسر تو نموده است؟!» زمانی که خدیجه(س) در حال جان دادن بود رسول خدا(ص) به بالینش آمد؛ فرمود: «برای آنچه از رنج و اندوه که برای تو پیش آمده نگران و اندوهگین هستم، ولی خداوند در رنج و اندوه، خیر بسیار قرار داده است، هنگامی که به نزد همدم‌های خود وارد شدی. سلام مرا به آنها برسان.» خدیجه(س) عرض کرد: «آن همدم‌ها کیستند؟» پیامبر(ص) فرمود: «مریم دختر عمران، آسیه (همسر فرعون)، کلثوم خواهر موسی.» خدیجه(س) گفت: «مبارک و پرثمر باد
از این دیدار!»

محمد صادق علیزاده

هنر و ادبیات