سرمازدگی و یخ زدن اندام‌ها

مشکل دیگری که متاسفانه بسیار شایع‌تر از سرمازدگی است، یخ زدن اندام‌های انتهایی مثل انگشتان، گونه‌ها و بینی است که به آن گزش سرما هم گفته می‌شود. سؤال مهم این است چرا برخی نقاط بدن در سرما زخم می‌شوند؟ یکی از روش‌های دفاعی بدن انسان در مقابله با سرمای محیط این است که رگ‌های محیطی تنگ می‌شوند تا حرارت بدن حفظ شود. برای جلوگیری از آسیب اندام‌های انتهایی هرچند دقیقه یک بار رگ‌ها باز می شوند تا خون جریان یابد و دوباره بسته می‌شوند. زمانی که سرمای محیط شدید باشد و اقامت در سرما طولانی شود بدن انسان اندام‌های انتهایی را فدا می‌کند تا بتواند از سرمازدگی و مرگ جلوگیری کند.
به این ترتیب رگ‌های محیطی یکسره منقبض می‌مانند و اندک اندک خون کمی که در این رگ‌ها جریان کندی دارد در مجاورت هوای سرد شروع به یخ زدن می‌کند. کفش و لباس خیلی تنگ با فشار روی رگ‌ها می‌توانند این روند را تسریع کنند. برای جلوگیری از این فاجعه باید اندام‌های انتهایی را با کلاه، دستکش و جوراب بپوشانیم .
تنها راه نجات اعضای یخ زده، حرارت ملایم و بهترین نوع این حرارت قراردادن عضو در یک مایع با درجه حرارت حدود 37 تا 40 درجه به مدت طولانی است که انجام این کار فقط در یک بیمارستان یا درمانگاه مجهز میسر است. هرگز نباید بدون داشتن امکانات کافی اقدام به گرم کردن اندام کرد. اگر اقدام به گرم کردن دست پای یخزده با آب گرم کرده ولی به دلیل اتمام سوخت نتوانیم درمان را کامل کنیم و اندام‌ها مجدد شروع به سرد شدن کنند در این صورت آسیب بیشتری به اندام مبتلا وارد ساخته‌ایم. بعلاوه هرگز نباید اندام یخ زده را در معرض گرمای شدید و مستقیم قرار دهیم. ازطرفی به دلیل بی‌حس بودن اندام یخ زده ممکن است سوختگی شدیدی بدون این‌که فرد متوجه شود در اندام مبتلا رخ دهد و آسیب را تشدید کند. بعلاوه هرگز نباید عضو یخ زده را مالش دهیم. بعد از مهیا شدن شرایط باید با افزودن مداوم آب گرم و پایش مداوم با دماسنج دما را در این محدوده حفظ کنیم. با غوطه‌ور ساختن اعضای یخ‌زده در مایعی گرم با دمای 37 تا 40 درجه به‌تدریج جریان خون باز خواهد گشت و عضو حیات خواهد یافت.

دکتر رضا کریمی

فوق‌تخصص غدد و متابولیسم