نگاهی به کتاب «رهنمای طریق» اثر استاد جاودان
نردبام آسمان
از قدیم گفتهاند «ندانستن عیب نیست، نپرسیدن عیب است»، حالا اینکه چرا و به کدام دلیل نپرسیدن عیب محسوب میشود، میتوان دلایل متعددی برای آن برشمرد که یکی از آنها این است که پرسش کلید گشایش درهای معرفت است و با پرسیدن است که ندانستههای فرد تبدیل به دانسته میشود.
به همین خاطر است که نپرسیدن به عنوان زمینهای برای ندانستن در فرهنگ ما عیب شمرده شده است. برای همین است که همواره پرسیدن بخصوص در ارتباط با باورهای دینی و عقیدتی توصیه شده است.
اما این تمام ماجرای پرسیدن و جواب گرفتن نیست. جدا از اینکه سوال باید دارای ویژگیهایی باشد، فرد پاسخدهنده نیز باید صاحب صلاحیت باشد تا بتواند پاسخ صحیح و البته راهگشایی به پرسشی ارائه کند. داشتن دانش لازم، تجارب مختلف در موضوعات مختلف و... عواملی است که میتواند مهر تایید بر صلاحیت فردی که قرار است به یک سوال پاسخ دهد، بزند. به همین خاطر است که نمیتوان به هرکسی در هر موضوعی رجوع کرد. همانطور که برای برطرف کردن یک بیماری نمیتوان به بقال مراجعه کرد برای گرفتن پاسخ برخی از پرسشها هم نمیتوان به هرکسی اعتماد و به او مراجعه کرد. پرسشهایی که انسان به واسطه پاسخ آنها میتواند مسیر زندگی خود را بهتر پیدا کند و در صورتی که فرد پاسخدهنده راهنمای دلسوز و البته با تجربهای باشد میتواند گرههای بسیاری را بهواسطه راهنمایی دادن و پاسخ دادن به سوالات برای افراد باز کند.
کتاب «رهنمای طریق» یکی از آن دست آثاری است که میتواند خواننده را در رسیدن به پاسخ پرسشهای خود یاری کند. شاید در نگاه اول برخی از سوالهای این کتاب کلیشهای و حتی غیرکاربردی به نظر بیاید، اما با اندکی تعمق باید گفت که این کتاب، مخاطبان با طیفهای سنی متفاوت و همچنین گستره معلومات مختلف را دربرمیگیرد و میتواند به پرسشهای آنها پاسخ دهد.
کتابی که طرح جلد متفاوت آن خواننده را به خود فرا میخواند و همین به عنوان اولین ویژگی میتواند به عنوان یک عنصر مهم برای جذب مخاطب در نظر گرفته شود. آیتا... محمدعلی جاودان به پرسشهایی که در پایگاه اینترنتی دفترشان مطرح شده پاسخهایی داده و ۵۸۰ پرسش و پاسخ آن در این کتاب به صورت موضوعی دستهبندی و کنار هم قرار گرفته است. پرسشهایی که از سر نیاز مطرح شده و پاسخهایی که با تواضع داده شده و خواننده احساس میکند که آیتا... جاودان دلسوزانه و چونان یک پدر به آنها پاسخ داده است.
لازم نیست برای خواندن «رهنمای طریق» آن را از ابتدا تا انتها بخوانید و اینطور نیست که برای خواندن آن از ب بسما... تا انتها خواند بلکه هم میتوان با استفاده از فهرست موضوعی کتاب سراغ بخش مورد علاقه رفت و هم اینکه بهطور اتفاقی بخشی را باز کنیم و یکی از پرسشها را خوانده و در قلاب سوالات و پاسخها قرار بگیریم. یکی از نکاتی که در مواجه شدن با پاسخها توجه خواننده را به خود جلب میکند این است که علاوه بر ارجاع دادن پرسشکنندگان از سوی آیتا... جاودان به کتابها برای رسیدن به پاسخ صحیح و اجتناب از ارائه پاسخهای بدون سند، ایشان در مواردی به جای اینکه پاسخی کوتاه بدهند با یک جمله فرد پرسشکننده را به یک کتاب از دانشمند یا محقق دیگری ارجاع و توضیح داده که فلان فرد تحقیقات کاملی در این زمینه داشته است. این روش و سیره پاسخگویی علاوه بر این که برخاسته از تواضع اوست نشان میدهد، میتوان بدون نگرانی به انسان بزرگتر یا مطلعتری مراجعه کرد و نگران جایگاه خویش نبود. این سوالات در زمینههای مختلفی مطرح شده است. پرسشهای عقیدتی تا موضوعاتی مانند سیر مطالعاتی در این کتاب در دسترس مخاطبان قرار گرفته و خوانندگان میتوانند نکات مشابهی که برایشان وجود دارد را در این کتاب جستوجو کنند.
خوانندگان این کتاب در ۱۳ بخش که قسمت ابتدایی کتاب زندگینامه خودنوشت آیتا... جاودان است ذیل دستهبندیهای مختلف شاهد پاسخهای این عالم فرزانه به سوالات گوناگون هستند. تسلط او بر موضوعاتی نظیر تاریخ معاصر، فلسفه و سیر تطور اندیشه در اسلام و غرب، موضوعات فرهنگی و سبک زندگی و... برای هر خواننده در هر سن و سطحی از دانش، توجهبرانگیز است. پرسشهای اخلاقی، پرسشهای عبادی، مشاورههای تحصیلی، مشاورههای مطالعه، پرسشهای اعتقادی، پرسشهای قرآنی، پرسشهای تاریخی، پرسشهای مربوط به ازدواج، پرسشهای مربوط به مسائل خانواده، پرسشهای روایی، پرسشهای مربوط به مسائل فرهنگی و در آخر هم «توصیهها» بخشهایی است که در کتاب «رهنمای طریق» خواننده با آنها مواجه خواهد شد.
یکی از نکاتی که همواره در تربیت دینی مطرح بوده اما طی گذر زمان به دست فراموشی سپرده شده برقراری ارتباط دوسویه با مخاطب است. برقراری دیالوگ با مخاطبان بخصوص در امور دینی نکتهای است که زمینه اعتماد و جذب افراد را فراهم میکند در صورتی که سالها شاهد مونولوگ از سوی چهرههای دینی بودیم و به همین خاطر طیفی از جامعه بخصوص در میان جوانان فاصله خود را با این آموزهها بیشتر کردند. اما این کتاب به واسطه اینکه اثری دوسویه بوده و به نوعی گفتوگومحور بهشمار میرود زمینه باز شدن باب گفتوگو با مخاطبان را فراهم میکند. این خلآ (نبود ارتباط دوسویه با مخاطب بخصوص در نسل جوان) از سوی آیتا... جاودان بخوبی درک شده (ایشان سالها با جوانان در مجالس همنشین بوده و هستند) و به همین خاطر این کتاب هرچند به همت دفترشان، اما بیشک با نظر ایشان آماده و به زیور طبع آراسته شده تا از این طریق و به صورت پرسش و پاسخ با مخاطب به گفتوگو بپردازند. نکتهای که بدرستی در برهه کنونی توسط ایشان شناسایی شده و به این واسطه زمینه گفتوگو کردن را فراهم کرده، در صورتی که او بیشک میتوانسته کتابی به رسم معمول در میان علما در باب موضوعات دینی بنویسد، اما با کنار گذاشتن رسم همیشگی که همواره بنابر خطابه بوده، دست به نوشتن پاسخ برای پرسشها زده تا از این طریق به جوانترها و حتی برخی از علما تلنگری بزند که به جای موعظه به گفتوگو روبیاورند که بیشک بسیار سودمندتر از روشهای سنتی تبلیغ علوم دینی است.
در مجموع کتاب «رهنمای طریق» بر این مسیر است که طریق صحیح را بر رهروان طریق حقیقت آشکار کند و حتما برای کسی که جوینده باشد این مسیر جذاب و فراخ است. کتابی که میتوان به واسطه نام آیتا... جاودان به آن اعتماد کرد و بدون نگرانی سطر به سطر آن را به عنوان دروسی برای رسیدن در نظر گرفت. برای همین است که در ابتدای این یادداشت هم گفتیم که «ندانستن عیب نیست، نپرسیدن عیب است» و خب این کتاب زمینه پرسشگری و رسیدن به پاسخ را برای مخاطبان فراهم میکند.
این کتاب را موسسه ایمان ماندگار منتشر کرده است.
یونس فردوس
روزنامهنگار
گفت و گو
