مصالح طبیعی ، معماری قدیمی

مواد و مصالحی که معماران اسلامی در اختیار داشتند تابع شرایط جغرافیایی منطقه ای بود که در آنجا کار می کردند. این مواد عبارت بود از سنگ ، آجر، خشت ، خاک رس و چوبهای جنگلی.

کد خبر: ۱۱۷۵۸۹

در قرون وسطی ، پیش از آن که جنگلهای لبنان از بین برود، چوب سرو نیز بخصوص برای ساختن سقفها فراوان بود.
سوریه از سنت ساختمان های سنگی که آن را «بنایی سنگی» نیز می گفتند، پیروی می کرد. بنایی با سنگ تراشیده در مصر و تونس هم معمول بود، ولی در مغرب تا قرن 6 هجری (در 12 میلادی) رواج نیافت. استفاده از سنگهای نیمه تراشیده در ساختمان ها از سنتهای ایران ساسانی بود و هنوز هم در کشورهای اسلامی و جاهای دیگر معمول است.
کاربرد سنگهای نیمه تراشیده به اندازه کاربرد سنگهای تراش خورده به مهارت و تجربه نیاز ندارد، ولی در عمل فقط کار بنایان حرفه ای است. گاه دیوارهای ساخته شده با این سنگها را با سنگهای تراش خورده نماسازی می کنند یا آن که فقط درزها و حاشیه های آنها را تا پنج ، شش سانتی متر با اندود می پوشانند و باقی مانده رویه پاره سنگ را به صورت برجستگی قوز مانندی به حال خود، رها می کنند که این خودنمای مطبوعی به وجود می آورد. آجر در تمام کشورهای اسلامی به کار برده می شود، ولی ایران را می توان مهد صنعت آجرسازی و آجر کاری دانست. آجر به ابعاد مختلف ساخته می شود و می توان آن را از زوایای مختلف برید یا به صورت تقریبا مدور در آورد. آجر را می توان به تنهایی یا در ترکیب با قلوه سنگ در ساختمان ها به کار گرفت و بخصوص در بخشهایی از بنا که نیاز به خطوط صاف و مستقیم دارد، از آن استفاده کرد. خشت یا آجر نپخته که با مخلوطی از خاک رس و کاه و در قالبهای چوبی ساخته می شود، هنوز هم در شهرهای حاشیه صحرای آفریقا کاربرد دارد و از دیر باز در مناطق خشک مانند عربستان و بخشهایی از بین النهرین رواج داشته است. خشت را همراه با آجرهای پخته شده در کوره های مخصوص در ساختمان های سامره ، پایتخت عباسیان نیز به کار می بردند.
آجرهای ظریف و زیبایی که متعلق به همان دوره است ، در تونس کشف کرده اند که طول و عرض آن 42 و 21 سانتی متر و تقریبا 10 سانتی متر ضخامت دارند. شفته نوعی بتون است که برای ساختن پایه دیوارها به کار می رود و از ترکیب خاک ، گچ ، آهک ، قلوه سنگ ، آجرپاره و کوبیدن و درهم فشردن آنها به دست می آید.
در بعضی اندودکاری های خارجی دیوارها، بندکشی سفت کاری های زیر آن را به طور تزئینی تقلید می کنند. در قرنهای 5 و 6 هجری این گونه دیوارهای مستحکم ، بخصوص در ساختمان نظامی سرزمین های غربی مناطق اسلامی عمومیت یافت. خاک رس نیز که ساده ترین ماده اولیه ساختمانی است ، در بیشتر سرزمین های اسلامی شرقی و خشک رواج داشت. تیرهای چوبی تا زمانی که به وفور یافت می شد، بخصوص برای ساخت سقفها، از مهمترین مصالح ساختمانی بود. گنبد بلور در اورشلیم از 2 پوسته چوبی ساخته شده بود که بی گمان از سروهای لبنان به دست می آمد.
دو ورقه سربی ، این ساختار چوبی را می پوشاند که یک ورقه برنجی نیز روی آن قرار می گرفت. در بسیاری از شهرها و شهرکهای اسلامی ، خانه ها به طور کلی از چوب و الوار ساخته می شد. به طور معمول الوارها و تیرهای چوبی برای ساخت خرپاها، شاه تیرهای سقف ، تیرک اتصال ، تیرچه های افقی کف یا سقف به کار می رفت. در نوعی از ساختمان ها نیز تیرهای چوبی را برای ساخت دیوارها به کار می بردند و هر جا که امکان داشت از الوارهای قطور برای استحکام پی های ساختمان نیز استفاده می کردند.