چشم و چراغ‌های خاموش

تحمل تندخویی برخی از سالمندان و نگهداری از آنان در جمع خانواده، گرچه گاهی کاری سخت و دشوار است و موجب کاهش صبر و طاقت‌مان در مقابل آنان می‌شود اما بی تردید می‌دانیم که سالمندان حق زیادی به گردن ما دارند و به‌طور حتم محبت به آنها و نگهداری و تحمل زحمت‌شان کمترین کاری است که می‌توانیم در جبران خوبی‌ها و مهربانی‌های گذشته آنان داشته باشیم. از سوی دیگر، حضور سالمندان در خانواده فرصت طلایی و مغتنمی است که می‌توانیم برای آموزش رفتارها و اخلاق‌های نیک به فرزندان‌مان نهایت استفاده را ببریم، ما آموزگار اخلاق فرزندانمان هستیم، کودکان رفتارهای ما را الگوبرداری می‌کنند و بی‌گمان در آینده‌ای نزدیک با ما همان‌طوری رفتار خواهند کرد که امروز ما با والدین مان رفتار می‌کنیم.

به مناسبت روز جهانی سالمند، در این هفته بی‌مناسبت ندیدیم که درباره نحوه صحیح برخورد با سالمندان و رفتارهایی که شایسته مقام آنهاست اندکی سخن بگوییم.

سالمند، کودک نیست

متاسفانه برخی از ما آداب گفت‌وگو و رفتار با سالمندان را به خوبی نمی‌دانیم، برخی با سالمندان مانند کودکان رفتار می‌کنند، رفتارهایی که گاهی مناسب سن سالمندان نیست، مثلا به آنها امر و نهی می‌کنیم یا همانطور که مراقبت فرزندمان هستیم، با آنها نیز همانگونه رفتار می‌کنیم و حتی در بسیاری از موارد به اشتباه گمان می‌کنیم که چون سالمندمان را دوست داریم، این مراقبت، تنها کار ساده‌ای است که می‌توانیم با انجام آن، محبت‌های گذشته سالمندمان را جبران کنیم غافل از آن که بدانیم سالمند ناتوانی که با او طرف هستیم شأن و مرتبه خاصی دارد و ما هرگز نمی‌توانیم والد پدر و مادر خود باشیم، بنابراین توصیه می‌کنیم در رفتار با سالمندان مراقب به خطر نیفتادن‌ مرتبه و شأن آنها باشید و از همه مهم‌تر به‌دنبال آموزش و کسب مهارت‌هایی باشید که لازمه نگهداری از یک والد سالمند است.

رفتار متناسب

سالمندان به موازات پیر شدن و همچنین تغییرات جسمی و روانی، خلقیات خاصی پیدا می‌کنند که گاه حتی کاملا متفاوت از احوالات دوران جوانی و میانسالی‌شان است، به‌طور مثال فردی که در جوانی بسیار بی‌باک و زیرک بوده، امروز ممکن است با سپید شدن موهایش کنج عافیت و محافظه کاری را ترجیح دهد، بنابراین در برخورد با سالمندان بهتر است تلاش کنید با خلقیات امروز آنها بیشتر آشنا شوید و حتی‌المقدور نیز گذشته سالمندان را تا زمانی که خودشان روایت نکرده‌اند، حتی به رسم خاطره‌گویی هرگز به رخ شان نکشید چه بسا که ممکن است یادآوری آنها باعث تکدر خاطر و ناراحتی شان شود.

بی‌توجهی نکنید

نادیده گرفتن و بی‌توجهی به سالمندان از شایع ترین بدرفتاری‌هایی است که اغلب علت اصلی بسیاری از اتفاقات ناخوشایندی در آنان چون افسردگی، وسواس، تغذیه و خواب نامناسب، انزواطلبی و... نیز محسوب می‌شود. غفلت و بی توجهی به سالمندان، همچون تیری است که نقطه اصابت آن نه‌تنها موجب درد و رنج سالمند می‌شود بلکه اطرافیان را نیز دچار آسیب‌هایی می‌کند. بسیاری از سالمندان بی‌توجهی دیگران را نسبت به خود، بسیار منفی تعبیر کرده و متعاقب آن با تلاطمات درونی بی شماری مواجه می‌شوند که در نتیجه آن ممکن است یا در خود فرو روند و منزوی شوند یا ممکن است در تلاشی مضاعف تنها به قصد ابراز وجود خود، آن هم به هر طریق ممکنی که اغلب با خشم کلامی و فیزیکی همراه است، باعث ناراحتی و ایجاد مصایبی برای اطرافیان می‌شوند، بنابراین برای اجتناب از این وضعیت و حفظ سلامت و بهداشت روان سالمندان پیشنهاد می‌دهیم هرگز شرایطی را ایجاد نکنید که سالمندتان احساس کند مورد بی‌توجهی قرار گرفته است.

احترام آری؛ ترحم هرگز

معمولا سالمندان کمتر سخن می‌گویند و بیشتر سکوت می‌کنند و در خود فرو می‌روند که این وضعیت اغلب باعث ناراحتی و احساس ترحم اطرافیان می‌شود، اما لازم به یادآوری است که سعی کنید هرگز مرز بین احترام و ترحم را نشکنید چه بسا که سالمندان برخلاف این انزوا و اجتناب، هوش اجتماعی و هیجانی بسیار بالایی دارند که آنان را متوجه دلسوزی‌ها و ترحم شما می‌کند، مراقب رفتارهایتان باشید چه بسا که رسیدگی‌های بدون ضرورت و مهربانی‌های بی‌حد و حصر، گاهی نتایج معکوس به بار می‌آورد و عزت نفس آنان را بشدت خدشه‌دار کرده و آنان را خشمگین‌ یا منزوی‌ می‌کند.

استقلال مالی سالمندان

سالمندان مانند شیشه شکننده هستند که حتی کوچک‌ترین رفتار نامطلوب، آنان را غمگین و افسرده می‌کند مثلا بی‌توجهی به نیازهای مالی سالمندان نمونه‌ای از مهم‌ترین بدرفتارهایی است که باعث احساس ضعف، ناتوانی و دلشکستگی آنان می‌شود. گرچه قرار گرفتن در تنگناهای مالی در این دوران کاملا طبیعی است اما بهره‌برداری از منابع مالی و وسائل شخصی سالمند برای استفاده خود و از همه مهم‌تر بی‌توجهی به نیازهای مالی و رفع نیازهای روزانه آنان، از جمله بدرفتاری‌های مالی با آنهاست که برشدت اهمیت این مساله می‌افزاید و غم و اندوه‌شان را زیاد می‌کند، بنابراین توصیه می‌کنیم تا آنجایی که ممکن است استقلال مالی سالمندان را حفظ کنید و بی‌هیچ چشمداشتی به داشته‌های آنان، حتی‌المقدور نیازهای اولیه مالی‌شان را برعهده بگیرید.

نسرین صفری - روان‌شناس بالینی