ناتو در حصار اروپا

به بهانه اظهارات اخیر یاپ ده هوپ شفر دبیرکل پیمان نظامی آتلانتیک شمالی (ناتو)، قصد داریم ضمن آشنایی با این سازمان نظامی ، تعریف جدید و فعالیت های خارج از منطقه این پیمان نظامی را بررسی کنیم

کد خبر: ۱۱۶۵۶۰

؛ پیمانی که به واسطه مهار کمونیسم ایجاد شد و با وجود فروپاشی نظام کمونیستی در بلوک شرق ، همچنان به فعالیت های خود ادامه می دهد. گستره نفوذ این پیمان اکنون جدا از فعالیت های نه چندان متمرکز در آسیای میانه و حوزه قفقاز به خاورمیانه نیز کشیده شده است. حضور نظامیان ناتو در افغانستان و آموزش نیروهای امنیتی در عراق ازجمله فعالیت های خارج از حوزه اروپای ناتو است. در چنین شرایطی سفر دبیرکل ناتو به امریکا و دیدار با بوش تامل برانگیز است. اصولا حیات ناتو به امریکا وابسته است. چراکه بیشتر نیروها و هزینه به عهده امریکاست. یاپ ده هوپ شفر دبیرکل ناتو در دیدار چندی پیش با جورج بوش رئیس جمهوری امریکا گفت: ناتو امنیت قرن 21را تامین خواهد کرد.
شفر افزود: دفاع از ارزشها نه تنها در اروپا، بلکه فراتر از حوزه زیرپوشش ناتو در راستای این امنیت است. وی درباره این ارزشها از دید ناتو توضیح نداد. حال این ارزشها می تواند بهانه قرار دادن نقض حقوق بشر باشد، وجود سلاحهای کشتارجمعی باشد، حفظ تبادلات تجاری اقتصادی جهان باشد یا هر بهانه دیگر. دبیرکل ناتو گفت: سیاست گسترش این سازمان نظامی با استقرار این نیروها در افغانستان آغاز شده است. گویا در افغانستان حضور نظامیان این پیمان نظامی جدی است. شاهد این موضوع عملیات گسترده ناتو در جنوب افغانستان است. این پیمان به بهانه حضور گروه طالبان در افغانستان بحث برانگیز بوده است. با نگاهی از منظر بالا به اظهارات دبیرکل ناتو چنین استنباط می شود که پیمان نظامی آتلانتیک شمالی ، ناتو رسما سیاست گسترش فعالیت خود را خارج از اروپا و در حوزه بین المللی اعلام کرده است ؛ هر چند این سیاست را بعد از فروپاشی شوروی و با نگاه به شرق آغاز کرده بود. در این میان آیا اعضای این پیمان با چنین سیاستی موافقند؛ آیا اعضای ناتو با توجه به بین المللی شدن این سازمان در آینده با عضوگیری جدید در مناطق مختلف جهان موافقند؛ در این میان به نظر می رسد فرانسه با چنین رویکردی چندان موافق نباشد. فرانسوی ها اعلام کرده اند برنامه توسعه ناتو را از طریق پذیرفتن اعضای جدیدی همچون نیوزیلند، ژاپن و کره جنوبی تحریم خواهند کرد. برنامه تبدیل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی به یک ساختار جهانی گسترده و صاحب نفوذ در آسیا و خاور دور در امریکا تنظیم شده و از حمایت انگلیس نیز برخوردار است . اما پاریس در نشست نمایندگان عالی رتبه ناتو در بروکسل این طرح را وتو کرد.
فرانسه از این موضوع نگران است که ممکن است امریکا، ناتو را به ابزاری برای تسلط بر مناطق کلیدی جهان تبدیل کند که تصوری غیر این وجود ندارد. مساله آینده ناتو در نشست آتی سران این سازمان در ریگا پایتخت لتونی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت. به گفته مقامات انگلیس ، موضع فرانسه که از حمایت کامل آلمان نیز برخوردار است ، تلاشهای سایر اعضا را برای تبدیل ناتو به یک پیمان جهانی بدون نتیجه باقی خواهد گذاشت.
سازمان پیمان آتلانتیک شمالی ، ناتو، سازمان نظامی دفاع جمعی مستقر در بروکسل در سال 1949به منظور مقابله با تهدید اتحاد جماهیر شوروی تاسیس شد. با پایان جنگ جهانی دوم ساختار نظام بین الملل متحول شد و از یک نظام چندقطبی به نظامی دوقطبی تغییرشکل یافت. در حالی که پیامدها و تاثیرات زیادی را بر نظام بین المللی و کنش و رفتار خارجی دولتها به جای گذاشت. ایجاد پیمان آتلانتیک شمالی ، ناتو در سال 1949در واقع معلول همین تغییر در ساختار نظام بین الملل بود که با هدف ایجاد سپر دفاعی در تقابل با نفوذ و گسترش کمونیسم به مرزهای غربی اروپا تشکیل شد. براساس ماده 5این سازمان ، حمله به یکی از اعضا به منزله حمله به دیگر اعضا تلقی و مقرر شد تا در صورت چنین واقعه ای ، دیگر اعضای پیمان به یاری عضو مورد تهاجم بشتابند.
ناتو با هر هدفی که شکل گرفت در دوران جنگ سرد در مقیاس زیاد و در راستای فلسفه وجودی خود برای تحقق همین اهداف فعالیت داشت. ناتو در این استراتژی امریکا، به عنوان خط مقدم دفاعی بود و شکل گیری ناتو در راستای نیازهای امریکا و ایده مقابله با بلوک شرق در خط مقدم اروپا، ماهیت وجودی یافته است. در عین حال نقش تشکیل سازمان های دفاعی در اروپای غربی بلافاصله بعد از جنگ جهانی دوم در پیدایش ناتو مهم بود. دوران جنگ سرد به نوعی تاییدکننده پیش بینی های امریکا شد. اوایل دهه 60 شوروی اولین سازنده موشکهای قاره پیما شد و امریکا نیز متعاقبا به ساخت این نوع موشک موفق شد و بلافاصله بعد از آن موازنه هسته ای وحشت در نظام بین المللی شکل گرفت.
به عبارتی برای جلوگیری از منجر شدن این روند به یک جنگ جهانی دیگر و کشتار وسیع مردم ، با موجودیت ناتو در بین شرق و غرب موازنه وحشت برقرار شد که تشکیل خط دفاعی امریکا در چارچوب ناتو در شکل گیری این روند نقش بسیار مهمی ایفا کرد. هدف راهبردی ناتو در این دوره احاطه کردن شوروی و بعدها احاطه کردن پیمان ورشو بود. با در نظر گرفتن این که احتمال بروز یک درگیری هسته ای در فضایی که بر آن موازنه وحشت حاکم بود، بسیار ضعیف به نظر می رسید و همه می دانستند که درگیری هسته ای هیچ طرف برنده ای نخواهد داشت ، نقش و ماموریت ناتو در این وضعیت جلوگیری از بروز یک جنگ با سلاحهای غیرهسته ای بود.
وقتی در این دوران قدرت نظامی غیرهسته ای بلوک ها مقایسه شود، می بینیم که قدرت ناتو در این سلاحها حدود 50درصد ضعیف تر از بلوک شرق بود و در این چارچوب هدف راهبردی اصلی ناتو با حرکت از اصل دفاع مشترک در جغرافیای مشخصی در قبال پیمان ورشو بود. ولی بعد از پایان جنگ سرد ناتو تغییر ماهیت داد. این تغییر ماهیت که امریکا در آن نقش اساسی داشت ، گستره جدیدی از فعالیت های این سازمان نظامی را در برگرفته که گویا شرق جهان در اولویت کاری آن قرار گرفته است. با نگاه به روند حیات سازمان آتلانتیک شمالی ، ناتو در می یابیم که این سازمان حیات خود را مدیون تعاریف تازه برخی کشورها در ساختار و عملکرد این سازمان منطقه است.

ناتو و منافع امریکا

با توجه به تغییرات مشهود در اهداف و برنامه های ناتو و استفاده ایالات متحده از این سازمان در فضای نظام بعد از جنگ سرد، امریکا بااستفاده از ناتو نفوذ خود را در اروپا و خارج از محدوده اروپا بویژه شرق گسترش داده است. استفاده از متحدین خود برای نفوذ در منطقه ، مهار روسیه و راهی برای تسلط بیشتر بر خاورمیانه از جمله اهدافی است که امریکا با تعاریف جدید برای ناتو سعی دارد این سازمان را همسو با منافع خود کند.