باصره یا بصیرت

در 20 سالگی در رشته مهندسی صنایع دانشگاه علم و صنعت ایران پذیرفته می‌شود اما بعد از سه ماه از تحصیل دانشگاهی منصرف شده و به تحصیل در حوزه علمیه قم و کسب علوم و معارف در حوزه‌های ادبیات، فقه و اصول، تاریخ و فلسفه می‌پردازد.

به‌رغم عمر کوتاه 56 ساله آثار بسیار ارزشمندی از وی در موضوعات مختلف از مجموعه پنج جلد مشروطیت و شیخ فضل‌ا... نوری گرفته تا کتاب بوسه بر خاک پی حیدر(ع) بحثی در ایمان و آرمان فردوسی و پرتوگیری شاهنامه از قرآن و احادیث تا کتاب‌هایی درباره سکوت و... به یادگار مانده است.

علاقه بسیار مرحوم ابوالحسنی‌منذر به ایران و ادبیات در اغلب آثارش بوضوح قابل مشاهده است.

یکی از آثار خواندنی و قابل توجه وی مخصوصا از نظر قابل استفاده بودن برای عموم مردم مجموعه
سه جلدی «ذوق‌لطیف ایرانی» است. این مجموعه حاوی صدها نکته و حکایت و شعر و واقعه تاریخی است که همگی بر محور ذوق لطیف و هنرمندانه ایرانیان گردآوری شده است.

دفتر اول این مجموعه با عنوان فرعی «پیش‌پرده» با تأکید بر نقش برجسته ایرانیان در هنر و فرهنگ و تمدن و دانش بشری به بیان حکایت‌های واقعی در این خصوص پرداخته است.

دفتر دوم به لطایف و ظرایف گفتار و کردار علما و روحانیون ایرانی در حوادث مختلف اختصاص دارد.

دفتر سوم نیز شامل نمونه‌های بداهه‌گویی‌ و حاضرجوابی‌های علماست: با توصیه خوانندگان جام‌جم به مطالعه مجموعه، ذوق لطیف یکی از مطالب این کتاب را می‌خوانیم:

مرحوم آیت‌ا... شیخ محمدحسین غروی‌اصفهانی (کمپانی) از فقها و حکیمان بزرگ و نامدار شیعه در عصر اخیر است که نظریه‌های بلند علمی او بویژه در علم اصول فقه، مورد توجه و بحث استادان و مدرسان حوزه‌های دینی است.

آن مرحوم، گذشته از مقامات عالی علمی، در شعر و ادب نیز دستی بلند داشت و اشعار فارسی و عربی او در مدح ائمه معصومین(علیهم‌السلام) زبانزد خطبا و مداحان در محافل دینی است. ماجرایی که در ادامه می‌خوانید، نمونه‌ای از ذوق لطیف ادبی اوست.

نقل است که مرحوم آیت‌ا... سیدهبة‌ا... شهرستانی، که در زمان مرحوم اصفهانی، قاضی دادگستری بغداد بود، به چشم‌درد شدیدی مبتلا گردید، به‌طوری که سرانجام از نعمت بینایی محروم گردید؛ ازاین‌رو بین بزرگان علمای عراق (شیعه و سنی) اختلاف شد که آیا شخص نابینا می‌تواند قضاوت کند؟ به‌دنبال آن از بزرگان علما استفتا کردند. مرحوم اصفهانی، جواب این استفتا را با یک جمله بسیار زیبا و موجز دادند که مورد توجه قرار گرفته و در روزنامه‌های آن روز چاپ شد. ایشان در پاسخ به استفتا، این جواب را مرقوم فرمودند: بسم‌الله الرحمن‌الرحیم. العبرة فی القضاوة، بالبصیرة لا بالباصرة! والله أعلم. سخن شیوای مرحوم اصفهانی، یادآور پاسخ ظریف و دندان‌شکن ابن‌عباس (صحابی بزرگ پیامبر و مولای متقیان‌(ع)) به معاویه است که صلاح‌الدین خلیل صفدی در «نُکتُ الهمیان فی نکت العمیان» نقل می‌کند: عبدالله بن عباس... قال له معاویه یوما: ما بالکم تصابون فی ابصارکم یا بنی‌هاشم؟!‌ فقال له: کما تصابون فی بصائرکم یا بنی امیه! یعنی، روزی معاویه به عبدا...بن عباس گفت: چگونه است که شما بنی‌هاشم چشمتان آسیب دیده و دچار کوری می‌شوید؟! عبدا... پاسخ داد: همان‌گونه که شما امویان، چشم بصیرت خویش را از دست می‌دهید (و کوردل هستید)!

علیرضا مختارپورقهرودی

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور