سرگردان میان پول و هنــر

این‌که گالری‌دارها تا چه حد اجازه دخالت در کار هنرمندان و مراجعه کنندگانشان را دارند، موضوعی است که غلامرضا نامی، نقاش و کارشناس هنری که سابقه طولانی در عرصه مدیریت هنری دارد، درباره‌اش به جام‌جم می‌گوید: در اصل گالری‌دار در هیچ شرایطی اجازه ندارد به صورت جزئی در کار هنرمند دخالت کند، مگر آن که کارشناس و متخصصی باشد و هنرمند هم از او بخواهد که نظر دهد. اما متأسفانه در حال حاضر بیشتر از 70درصد از مدیران، کارشناس نیستند به همین دلیل این برخورد به خود هنرمند هم برمی گردد؛ اگر او به کارش ایمان داشته باشد، هرگز حرف هر کسی را نمی‌پذیرد و کار خودش را می‌کند، به همین دلیل خود هنرمند در این جریان تعیین‌کننده است.

در کنار این مساله، نگاه مادی گرایانه صرف به هنر و بحث فروش، مورد دیگری بود که نامی با اشاره به آن می‌گوید: متأسفانه جامعه هنری ما که شامل خریداران هستند و آگاهی کاملی از هنر ندارند، به سمتی متمایل شده‌اند که گالری دار هم مجبور شده سلیقه آنها را به هنرمند تحمیل کند، با این حال همان مدیران هم نمی‌توانند روی هنرمندان بزرگ نظر دهند و این فشار بیشتر به جوان‌ترهایی که تازه وارد این بازار شده‌اند، وارد می‌شود.

به باور او هنر سفارشی هیچ وقت در طول تاریخ خلاقیتی را به همراه نداشته و به ندرت پیش می‌آید کار سفارشی از نظر هنری کامل باشد. با این وجود به دلیل سلیقه و نگاه مخاطبان که خریداران آثار هنری هستند، هنرمند گاه ناچار می‌شود برای تأمین معاش خود به این سمت برود؛ اتفاقی که او را کمی از هنر واقعی دور می‌کند.

نامی با توصیف وضعیت فعلی گالری‌ها با وجود فاصله‌ای که از مردم گرفته‌اند، می‌گوید: جای تأسف دارد که مسائل اقتصادی همچنان حرف اول را می‌زند و این روزها نگاه موجود پررنگ‌تر شده است، به همین دلیل گالری‌ها هم به این سمت رفته اند و مطابق با برخورد هنرمند، روی کارهایشان تأثیر می‌گذارند.

تلاش برای نزدیک شدن به خریدار

جمشید حقیقت‌شناس، عضو رسمی انجمن نقاشان ایران چند سال است برای نزدیک‌تر کردن هنر به سطح جامعه، اقدام به برگزاری رویدادی با عنوان بازار هنر کرده است. در این رویداد، آثار هنری زیر قیمت اصلی و تا سقف رقم معمولی مثلا 500هزار تومان به فروش می‌رود. او هم معتقد است گالری‌ها تلاش خودشان را برای نزدیکی به مردم کرده‌اند، اما مشکل شیوه کار آنهاست. دور از چشم بودن گالری‌ها برخلاف فروشگاه‌های مختلف، یکی از مواردی بود که این هنرمند از آن به جام‌جم
می‌گوید.

حقیقت‌شناس با اشاره به تأثیر نگاه خریداران روی هنرمندان می‌گوید: این روزها فضاهای مختلف چند منظوره‌ای برای هنر شکل گرفته و از سوی دیگر، هنرمندان در این سال‌ها تلاش بسیاری کرده‌اند که آثارشان به سلیقه خریداران نزدیک شود، تلاش‌هایی که خوب پیش رفته و باعث شده تا حدودی مردم هم به خرید ورود پیدا کنند. اما مسأله‌ای که وجود دارد این است که سرعت آنها با مقدار نیاز مردم به هنر تطبیق ندارد، به همین دلیل ما حس می‌کنیم این جریان به کندی
پیش می‌رود.

او درباره بحث دخالت گالری‌دارها در کار هنرمندان نظر متفاوت‌تری نسبت به نامی دارد و می‌گوید: وقتی هدف، فروش است گالری‌دار با توجه به شناختی که از بازار دارد، می‌خواهد به این قضیه کمک کند. به همین دلیل درباره کار هنرمند نظر می‌دهد و این اتفاق طبیعی است، چرا که مخاطب هم به این ورود تمایل دارد، چون او خریدار است.

جای خالی همیشگی فرهنگ

آن‌طور که جمشید حقیقت‌شناس معتقد است هنرمند واقعی بیشتر از فروش، دغدغه کیفیت دارد و بالطبع وقتی همه چیز فروش و بحث اقتصادی شود، ما به یک کمبود می‌رسیم. با این حال حتی در موزه‌های مطرح دنیا همه آثاری که وجود دارند خرید و فروش شده‌اند و به استثنای برخی کارها، هیچ اثری در تاریخ بازار هنر وجود ندارد که سفارش نباشد و هنرمند براساس آن کار نکرده باشد، در اینجا هم بهترین سفارش‌ها آنهایی هستند که هنرمند را برای خودش سفارش می‌کند و به واسطه این اتفاق، کار در نهایت به اثر هنری ماندگار تبدیل می‌شود.

به گفته این هنرمند، در حال حاضر علمی با عنوان جامعه‌شناسی وجود دارد؛ رشته‌ای که سلیقه جامعه و انسان‌ها را شناسایی می‌کند و در هر حوزه‌ای تأثیرگذار است. برای هنر هم شاید به طور مستقیم سفارش‌دهنده وجود نداشته باشد، اما همان سلیقه باعث می‌شود هنرمند هم به سمت همان نیاز پیش برود.

حقیقت‌شناس همچنین به گرانبها بودن آثار هنری که خرید آن را برای مردم با مشکل همراه می‌کند اشاره کرد و گفت: برای آن که مردم بیشتر به سمت خرید آثار هنری بیایند، لازم است مثل بازار هنر اقداماتی صورت بگیرد. ایده ما برای بازار هنر این بود که کمکی توسط ما و هنرمندان به مخاطبان اختصاص داده شود که به وسیله آن مردم آثار اصل را در خانه‌شان داشته باشند.

آشتی بین مصرف آثار و مردم هم از مواردی بود که این هنرمند از آن گفت و طبق صحبت‌های مطرح شده تمام این موارد به فرهنگسازی برمی‌گردد که باید با تأمل و برنامه‌ریزی بیشتری اتفاق بیفتد تا هنر تحت تاثیر قرار گرفته و سلیقه‌ها هم به اصالت خود برگردد.

فاطمه شهدوست

روزنامه‌نگار