شیخ یا خواجه!

مرسوم است نامگذاری در تقویم را یکی از نهادهای دولتی به شورای فرهنگ عمومی پیشنهاد کند و بعد از بررسی در این شورا، پیشنهاد مذکور به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارجاع و بعد از تصویب نهایی یکی از صفحات تقویم به نامی یا مناسبتی مزین شود.

وقتی انجمن مفاخر معماری ایران از طریق وزارت مسکن و شهرسازی نامگذاری سوم اردیبهشت به نام روز معمار را به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارائه کرد، پیشنهادهای دیگری هم وجود داشت مانند سالمرگ قوام‌الدین شیرازی و یکی دو مورد دیگر. عدله انجمن مفاخر معماری ایران توانست نظر شورای فرهنگ عمومی را در همان سال 1382 جلب کند و فقط مانده بود شورای عالی انقلاب فرهنگی هم با آن موافقت کند تا روز سوم اردیبهشت به مناسبت بزرگداشت شیخ بهایی به نام روز معمار در تقویم ایران ثبت شود، اما شورای عالی انقلاب فرهنگی در آن زمان تصمیم گرفت روز پنجم اسفند را که مصادف با روز بزرگداشت خواجه نصیرالدین طوسی و به نام روز مهندس است از تقویم حذف و به جایش روز سوم اردیبهشت را به نام معمار نامگذاری کند! و این آغاز قصه‌ای بود که 15 سال است ادامه دارد.

جدال معمار

و مهندس!

دانش‌آموختگان رشته عمران و معماری سال‌هاست که با هم کل کل دارند؛ فارغ‌التحصیلان رشته عمران برای معماران جایگاهی به عنوان مهندس قائل نیستند، دانش‌آموختگان معماری نیز همواره در صدد آن هستند که ثابت کنند معماری فقط هنر نیست و مهندسی هم بخشی از آن است.

کسی فکرش را نمی‌کرد این چالش ساده از فضای دانشگاهی به مراکز و نهادهای اجرایی هم سرایت کند و گریبان ثبت روز معمار را بگیرد، البته شاید هم ماجرا این طور نبوده باشد اما پیشنهاد شورای فرهنگ عمومی برای حذف روز مهندس از تقویم و جایگزینی آن با روز معمار، واکنش‌های زیادی در پی داشت. احتمالا شورای فرهنگ عمومی برای آن‌که تقویم ملی شلوغ نشود و احتمالا مهندسی و معماری را یکی می‌دانست، تصمیم گرفت روز 3 اردیبهشت به نام روز معمار نامگذاری شود و روز 5 اسفند مصادف با روز مهندس را از تقویم حذف کند. درباره این تصمیم بیانیه‌ها صادر شد و مهندسان طومارها امضا کردند که چنین نشود اما به نظر می‌رسد احتمالا بجز بیانیه‌ها و امضاها یک نکته مهم در تصویب نشدن روز معمار نقش داشت.

جهان بی‌نصیب ماند

طبیعی است که نمی‌توان بر شورای عالی انقلاب فرهنگی خرده گرفت؛ روز معمار نمی‌تواند جایگزین مناسبی برای روز مهندس باشد چون علم مهندسی بسیار گسترده است و معماری در زیرشاخه‌اش قرار می‌گیرد. بنابراین عجیب نیست که روز مهندس در تقویم باقی مانده اما نه به این معنا که روزی به نام معمار نداشته باشیم.

به استناد نکاتی که در گزارش به آنها اشاره شده، معماری ایران، قدمت و دستاوردهای آن نقش تعیین‌کننده‌ای در فرهنگ ایرانی داشته و ارزش آن را دارد روزی به نام معمار در تقویم داشته باشیم و البته جایگاه و منزلت شیخ بهایی نیز به قدری هست که این روز مصادف با بزرگداشت او باشد. شاید اگر پیشنهاد انجمن مفاخر معماری ایران بدرستی از سوی شورای فرهنگ عمومی درک می‌شد یا دست‌کم این شورا برای نامگذاری روزهای تقویم کمی دست و دلبازی بیشتری به خرج می‌داد و یکی را منوط به حذف دیگری نمی‌کرد، امروز در تقوم هم روز مهندس داشتیم و هم روز معمار و چه بسا می‌توانستیم به پشتوانه جایگاه علمی شیخ بهایی و به استناد درخشش چند هزار ساله معماری ایران، پیشنهاد کنیم روز 3 اردیبهشت به عنوان روز جهانی معمار به ثبت برسد.

متاسفانه فرصت جهانی شدن این روز از دست رفته، اما هنوز برای داشتن روزی به نام معمار در تقویم فرصت هست.

فرصت کم است

برای آن‌که مناسبتی وارد تقویم شود باید تا تیر سال قبل، وجودش در تقویم به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده باشد. قسمت نبوده در تقویم سال جاری روزی به نام معمار وجود داشته باشد، اما ظاهرا با وجود تغییراتی که در شورای فرهنگ عمومی رخ داده، هنوز پرونده روز معمار بسته نشده است.

انجمن مفاخر معماری ایران و در راس آن مهندس علیرضا قهاری سال گذشته یک بار دیگر نامگذاری 3 اردیبهشت را پیگیری کرده و به گفته قهاری قرار بوده پیشنهاد این انجمن دی سال گذشته یک بار دیگر مورد بررسی قرار بگیرد. رئیس انجمن مفاخر معماری ایران از نتیجه کار خبری ندارد و فقط امیدوار است این اتفاق ظرف یکی دو ماه آینده رخ بدهد. هرچند بعید است طی دو ماه طرحی که این انجمن ارائه کرده یک بار دیگر در شورا بررسی و مجدد به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارجاع شود و در همین مدت کوتاه به تصویب برسد، اما همیشه می‌توان امیدوار بود، بخصوص این‌که حالا دیگر برای انجمن مفاخر معماری ایران و برای جامعه معماران ایران هم خیلی فرقی نمی‌کند چنین روزی در تقویم وجود داشته باشد یا نه، چون چند سالی است که معماران
3 اردیبهشت را جشن می‌گیرند، به یکدیگر تبریک می‌گویند و برنامه‌های مرتبط با معماری برگزار می‌کنند.

جنبش معمارانه

گرچه روز معمار هنوز به تقویم راه پیدا نکرده، اما چند سالی هست که برنامه‌های مختلف مرتبط با معماری در روز 3 اردیبهشت برگزار می‌شود.

به عنوان نمونه می‌توان به جایزه میرمیران اشاره کرد که به یاد سیدهادی میرمیران و توسط بنیاد منسوب به این معمار معاصر 11 سال متمادی برگزار شده و برگزیدگانش را در روز 3 اردیبهشت معرفی کرده است.

همچنین قرار است امسال به بهانه روز معمار، بزرگداشتی برای سیروس باور برگزار شود. مراسم بزرگداشت باور همچنان که در صفحه 10 روز گذشته منتشر شد، روز 6 اردیبهشت از ساعت 17 تا 20 در خانه وارطان برگزار می‌شود.

شهرداری‌ها، استانداری‌ها، نظام مهندسی، دفتار مسکن و شهرسازی در شهرهای مختلف ایران و جامعه دانشگاهی در سراسر ایران هر سال 3 اردیبهشت برنامه‌های متنوع تدارک می‌بینند و معماران فارغ از این‌که روز معمار در تقویم ثبت شده یا نه، به بهانه بزرگداشت شیخ بهایی گردهم می‌آیند. طبیعی است که در چنین شرایطی انجمن مفاخر معماری ایران هم برای ثبت این روز در تقویم اصراری نداشته باشد که به قول علیرضا قهاری مبادا پیگیری و اصرارها به حذف روز مهندس یا هر روز دیگری در تقویم منجر شود.