بازی با گاز خردل

سران آمریکا و غرب مدعی شده‌اند دولت سوریه به استفاده از تسلیحات شیمیایی در درگیری‌های «غوطه شرقی» مبادرت ورزیده و در آینده نیز قصد دارد این حمله را تکرار کند! هرچند دراین میان، نوعی چندصدایی در میان مسئولان آمریکایی شنیده می‌شود. کاخ سفید، دولت سوریه را به استفاده از تسلیحات شیمیایی متهم می‌سازد، وزارت خارجه آمریکا، روسیه را مسئول این اقدام معرفی می‌کند و دستِ آخر نیز پنتاگون وجود هرگونه شواهد مبنی بر به‌کارگیری چنین تسلیحاتی را توسط دمشق رد می‌کند!

در همین ارتباط، فیصل المقداد معاون وزیر خارجه سوریه گفته است: دمشق هیچ گونه سلاح کشتار جمعی ندارد که از آن استفاده کند یا قصد به‌کارگیری آن را داشته باشد. درهمین‌حال، ماریا زاخاروا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه نیز روز جمعه در واکنش به این مسأله تأکید کرد:هیچ مدرکی دال بر استفاده ارتش سوریه از سلاح شیمیایی وجود ندارد و ادعاها در این رابطه تنها در حد یک اتهام است؛ واشنگتن مدرکی برای اثبات ادعای خود در این زمینه ارائه نمی‌کند.

سابقه حملات شیمیایی

در طول بحران بیش از هفت ساله سوریه، مناطق مختلفی در این کشور هدف حملات شیمیایی گروه‌های تکفیری مورد حمایت آمریکا قرار گرفتند. اولین حمله شیمیایی در 19 مارس 2013 اتفاق افتاد. این حمله روستای خان‌الاسد در شمال سوریه را هدف قرار داد. در 21 آگوست 2013 نیز یکی دیگر از بزرگ‌ترین حملات شیمیایی توسط تکفیری‌ها در غوطه شرقی به وقوع پیوست؛ حمله‌ای که بیش از 300 نفر از غیرنظامیان سوری را به کام مرگ کشاند و صدها نفر دیگر را نیز بشدت مجروح کرد. اما این پایان کار نبود، چراکه در روزهای 17آگوست 2015، 24 آگوست 2016 و 4 آوریل 2017 گزارش‌های متعددی درخصوص استفاده تکفیری‌ها از تسلیحات شیمیایی در مناطقی از سوریه منتشر شد.

طراحی سناریوی حمله نظامی

پر واضح است که ایالات متحده آمریکا و متحدان غربی آن در تدارک سناریوی جدیدی علیه دمشق از رهگذر متهم ساختن آن به استفاده از تسلیحات شیمیایی هستند. برای عملیاتی ساختن این سناریو، تقسیم مسئولیت‌هایی نیز صورت گرفته است؛ به‌این‌ترتیب که هم‌پیمانان واشنگتن وظیفه دارند به موازات یکدیگر، دولت دمشق را درصورت اثبات استفاده از سلاح‌های شیمیایی به حمله نظامی تهدید کنند و پس از آن، تکفیری‌ها به وسیله تسلیحات شیمیایی که در اختیارشان است برای دومین بار غوطه شرقی را هدف قرار دهند.

غربی‌ها با تهدید نظامی علیه دمشق در واقع وظیفه فضاسازی رسانه‌ای و انجام اقدامات تبلیغاتی علیه دمشق را بر دوش دارند تا از این طریق، متهم ساختن نیروهای سوریه رابه استفاده از سلاح‌های شیمیایی برای افکار عمومی به امری باورپذیر و گریزناپذیر تبدیل کنند.

در چارچوب همین سناریو بوریس جانسون، وزیر خارجه انگلیس اخیرا گفته است: «اگر استفاده دمشق از سلاح شیمیایی اثبات شود، انگلیس به سوریه حمله نظامی می‌کند!»

این درحالی است که رئیس‌جمهور فرانسه نیز اظهارات مشابهی را مطرح کرده و از امکان حمله نظامی کشورش به سوریه خبر داده است. آمریکایی‌ها و هم‌پیاله‌هایشان بسیار امیدوارند تا از طریق این اتهام ساختگی، بشار اسد را به عنوان جنایتکار جنگی معرفی کرده و دولت سوریه را به عنوان ناقض صلح، امنیت و ثبات جهانی در ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد قرار دهند تا به‌این‌صورت، زمینه تجاوز نظامی به آن بیش از پیش هموار شود.

تکرار سناریوی عراق در سوریه؟

تلاش ایالات متحده آمریکا و کشورهای غربی برای متهم ساختن دمشق به استفاده از تسلیحات شیمیایی بیش از هر چیز دیگری، سناریوی شوم آمریکایی‌ها را برای عراق در سال 2003 در اذهان تداعی می‌کند؛ زمانی که ایالات متحده آمریکا با جنجال و هیاهوی فراوان به بهانه وجود تسلیحات شیمیایی و کشتارجمعی در عراق، این کشور را مورد هجوم وحشیانه قرار داد و شمار زیادی از غیرنظامیان را به خاک و خون کشیده و آواره کرد. اکنون نیز به نظر می‌رسد اتهامات علیه دمشق با پرونده‌سازی آمریکایی‌ها و غربی‌ها علیه عراق در سال 2003 تفاوت چندانی ندارد و همان سناریو درحال طراحی است. این درحالی است که خود آمریکایی‌ها هم می‌دانند برخی گروه‌های تکفیری ازجمله جبهه‌النصره به توانایی ساخت تسلیحات شیمیایی دست پیدا کرده‌اند.

این همان مسأله‌ای است که وزارت دفاع روسیه در دهم اکتبر 2017 ضمن اشاره به آن اعلام کرد: «واشنگتن اذعان کرده جبهه‌النصره نه‌تنها تسلیحات شیمیایی دارد، بلکه از این تسلیحات نیز در سوریه استفاده کرده است». درهمین حال روزنامه الوطن سوریه نیز پیشتر گزارش داده بود: «تروریست‌های جبهه‌النصره مدت‌هاست یک کارگروه ویژه جهت ساخت و استفاده از تسلیحات شیمیایی در غوطه شرقی تشکیل داده‌اند.»

بنابراین تمام شواهد و قرائن حاکی از آن است که ادعاهای واهی علیه دمشق درخصوص تسلیحات شیمیایی تنها در راستای پیاده‌سازی سناریویی مشابه آنچه در سال 2003 علیه عراق به کار گرفته شد، مطرح می‌شود.

تمام اتهامات وارده به دولت دمشق مبنی بر استفاده آن از سلاح شیمیایی درحالی است که مقامات سوری در 14اکتبر 2013 معاهده خلع سلاح شیمیایی را با سازمان منع گسترش تسلیحات شیمیایی به امضا رساندند.

طرح خطرناک اما پرچالش آمریکا برای سوریه

طلال عتریسی، رئیس مرکز منطقه‌ای و مطالعات سیاسی دانشگاه لبنان در گفت‌وگو با جام‌جم گفت: اتهام‌زنی به دمشق درخصوص تسلیحات شیمیایی، مسأله جدیدی نیست. پیشتر نیز آمریکا در زمان اوباما این اتهام را به دولت سوریه وارد کرده بود. اکنون در دوره ترامپ این اتهام مجددا مطرح شده است. علت اصلی این اتهام‌زنی به عدم تمایل واشنگتن به تداوم پیروزی‌های مقاومت بر گروه‌های تروریستی برمی‌گردد. این اتهام همچنین با هدف سنگ‌اندازی در مسیر عملیات ارتش سوریه در غوطه شرقی و ممانعت از آزادسازی کامل آن مطرح می‌شود.

این تحلیلگر لبنانی مسائل استراتژیک ادامه می‌دهد: البته احتمال دارد آمریکایی‌ها از رهگذر اتهام‌زنی‌هایی از این دست در اندیشه طراحی سناریوی خطرناک نظامی علیه دولت دمشق باشند. اما پیاده‌سازی این سناریو در عرصه عمل، کار آسانی نیست. اگر تروریست‌های تکفیری به منظور متهم ساختن دمشق به استفاده از تسلیحات شیمیایی، این تسلیحات را به کار گیرند، ممکن است با مشکلاتی مواجه شوند، زیرا ممکن است دستگاه‌های اطلاعاتی روسیه با رصد دقیق اوضاع میدانی، مدارک اثبات‌کننده به کارگرفته شدن تسلیحات شیمیایی توسط تکفیری‌ها را به دست آورده و فاش کنند. بنابراین هرچند چنین سناریویی محتمل است، اما عملیاتی ساختن آن به دلیل چالش‌هایی که وجود دارد، بسیار سخت است.