در «غوطه شرقی» چه می‌گذرد؟

به موجب قطعنامه مصوب شورای امنیت سازمان ملل متحد، گروه‌های مسلح مستقر در غوطه شرقی باید ضمن صدور مجوز خروج افراد مجروح از این منطقه، سنگ‌اندازی‌های خود را در مسیر ممانعت از ارسال کمک‌های بشردوستانه به آنجا متوقف کنند. تصویب این قطعنامه در صحن شورای امنیت، استقبال «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل را به دنبال داشت. وی درهمین ارتباط، ضمن ابراز رضایت از تصویب طرح برقراری آتش‌بس تأکید کرد: «از همه طرف‌های سوری می‌خواهم هرچه سریع‌تر زمینه‌های انتقال کمک‌های بشردوستانه را به غوطه شرقی فراهم آورند». از سوی دیگر، بشار الجعفری نماینده دائم سوریه در شورای امنیت نیز در واکنش به تصویب قطعنامه مذکور اظهار کرد: «دولت دمشق به صورت جدی با مساله آتش‌بس در غوطه شرقی تعامل کرده و به قطعنامه شورای امنیت متعهدباقی خواهد ماند.»

اهمیت راهبردی

«غوطه شرقی» دمشق شهری به مساحت 315 کیلومتر مربع است و حدود 400 هزار نفر جمعیت دارد. اهمیت راهبردی این منطقه از آن جهت است که به طور کامل بر مرکز دمشق اشراف داشته و مستقیما به آنجا منتهی می‌شود. همچنین فرودگاه بین‌المللی دمشق نیز در مجاورت غوطه شرقی واقع شده است. تسلط کامل ارتش سوریه بر غوطه شرقی موجب خواهد شد تا نیروهای امنیتی بر مسیر بین‌المللی حلب و حمص نیز سیطره کامل پیدا کنند. همین اهمیت استراتژیک و راهبردی غوطه شرقی، نیروهای دولتی سوریه را برآن داشت تا این منطقه را به عنوان مقصد بعدی خود برای پاکسازی از لوث تکفیری‌ها انتخاب کنند.

درحال حاضر، براساس آمار و گزارش‌های منتشرشده، حدود 200 کیلومتر مربع از مساحت غوطه شرقی در کنترل نیروهای مقاومت بوده و مابقی تحت تصرف گروه‌های تروریستی ـ تکفیری قرار دارد. مهم‌ترین گروه‌های تروریستی مستقر در یک‌سوم مساحت غوطه شرقی دمشق، گروه‌های «جبهه‌النصره»، «فیلق الرحمن»، «احرار الشام» و «جیش الاسلام» هستند که هرکدام به صورت جداگانه بخش‌هایی از غوطه شرقی را تصرف کرده‌اند.

تلاش ناکام برای کمک به تروریسم

همان‌طور که پیشتر ذکر شد، پیش‌نویس قطعنامه ارائه‌شده از سوی کشورهای کویت و سوئد برای برقراری آتش‌بس در سوریه دارای ضعف‌هایی بود که مسکو بشدت به آن اعتراض داشت. ازجمله ضعف‌های مهم این پیش‌نویس، عدم معرفی مستقیم گروه‌های تروریستی مستقر در غوطه شرقی بود. در واقع، کشورهای غربی با حمایت از پیش‌نویس اولیه تمام تلاش خود را به کار بستند تا گروه‌های تروریستی ـ تکفیری نیز در دایره شمول طرح آتش‌بس قرار داشته باشند تا به این‌ترتیب ضربه‌ای به آنها وارد نشود. با این حال،دولتمردان روسیه با اعمال تغییراتی در پیش‌نویس اولیه، نام گروه‌های تروریستی وابسته به القاعده، داعش و جبهه‌النصره را ذکر کرده و در نسخه اصلاحیه پیش‌نویس تصریح کردند این گروه‌ها مشمول طرح آتش‌بس نمی‌شوند. این به‌آن معناست که نیروهای مقاومت سوری مجازند تا همچنان به نبرد نظامی با این گروه‌های تروریستی ادامه دهند. برهمین اساس، تمام تلاش‌های غرب برای بسط چتر حمایت بر سر تکفیری‌های مستقر در غوطه شرقی با ناکامی مواجه شد.

پیمان‌شکنی کلید خورد

هنوز چند ساعتی از تصویب قطعنامه آتش‌بس در غوطه شرقی دمشق نگذشته بود که مناطقی در این منطقه هدف حملات خمپاره‌ای مجدد گروه‌های تروریستی ـ تکفیری قرار گرفته شد. این حمله تروریستی آن هم درست ساعاتی پس از تصویب قطعنامه، این واقعیت را به اثبات رساند که عدم اعمال فشار گسترده علیه گروه‌های تروریستی ـ تکفیری در غوطه شرقی از سوی کشورهای صاحب‌نفوذ، عملا قطعنامه شورای امنیت را درخصوص برقراری آتش‌بس در این منطقه بی‌اثر می‌کند. بویژه این‌که تکفیری‌ها در طول بیش از هفت سال گذشته کاملا نشان داده‌اند چیزی به نام پایبندی و التزام به تعهدات در قاموسشان وجود ندارد. در همین ارتباط، نماینده دائم سوریه در سازمان ملل تصریح می‌کند: «تروریست‌ها با حمایت حامیان خارجی خود تاکنون به هیچ توافق یا تفاهمی پایبند نبوده و به صورت باورنکردنی توافق‌نامه‌های مناطق کاهش تنش را نقض کرده‌اند؛ این درحالی است که دولت سوریه به شکلی استثنایی خویشتنداری نشان داده است». حال باید منتظر ماند و دید که آیا مدعیان حقوق بشری همچون آمریکا، انگلیس و فرانسه از نفوذ خود بر گروه‌های تکفیری برای توقف اقدامات تروریستی آنهادر غوطه شرقی بهره‌برداری می‌کنند یا همچون همیشه به عنوان یک تماشاچی، جنایت‌های هولناک آنها را علیه مردم بی‌دفاع و بی‌گناه به نظاره می‌نشینند.

آخر راه

واقعیت گریزناپذیر این است که تروریست‌های تکفیری تحت حمایت ایالات متحده آمریکا و غرب به پایان راه خود در غوطه شرقی نزدیک شده‌اند و آخرین نفس‌هایشان را در این منطقه می‌کشند. هرچند تاکنون تلاش‌های زیادی از سوی واشنگتن و متحدان منطقه‌ای و بین‌المللی آن ـ چه در عرصه دیپلماتیک و چه در عرصه نظامی ـ برای نجات تروریست‌ها در غوطه شرقی صورت گرفته است، اما تا این لحظه هیچ‌یک از این تلاش‌ها به نتیجه مطلوب و موردنظر آمریکایی‌ها منجر نشده است. روند تحولات در غوطه شرقی بویژه پس از تن دادن غرب به آتش‌بس در این منطقه، به گونه‌ای پیش می‌رود که تکفیری‌ها راهی جز تسلیم یا مرگ دربرابر خود نمی‌بینند و موضوع نابودی آنها در غوطه شرقی، امروز تنها مساله زمان است. این همان موضوعی است که حتی پایگاه عرب‌زبان «النشره» وابسته به جریان سازشکار المستقبل در لبنان نیز روی آن صحه می‌گذارد و می‌گوید: «دیر یا زود گروه‌های مسلح مستقر در غوطه شرقی مجبور به عقب‌نشینی در برابر فشارها و در نتیجه تسلیم هستند.»

جنگ تونل‌ها

تکفیری‌ها برای بقای حضور خود در غوطه شرقی از مدت‌ها پیش به حربه «جنگ تونل‌ها» در این منطقه متوسل شده‌اند. تروریست‌های تکفیری با هدف در امان ماندن از حملات گسترده ارتش و نیروهای مقاومت سوری به زیر زمین پناه برده و در تونل‌های زیرزمینی به سر می‌برند. آنها تجهیزات و ابزارآلات نظامی خود را نیز عمدتا در تونل‌ها مخفی کرده و از طریق همین تونل‌ها به مکان‌های مورد نظر خود منتقل می‌شوند. طول این تونل‌ها در برخی موارد حتی به بیش از 200 متر هم می‌رسد؛ تونل‌هایی که مجهز به هواکش و همچنین دوربین‌های نظارتی هستند. البته حربه تونل‌سازی فقط به غوطه شرقی دمشق محدود و محصور نمی‌شود و تکفیری‌ها از این حربه در دیگر مناطق واقع در حومه پایتخت سوریه بهره می‌برند، به گونه‌ای که اخیرا شاهد فراگیری اصطلاح «جنگ تونل‌ها» در حومه دمشق در بررسی روند تحولات سوریه هستیم.