مراقب ابتلا به کیست هیداتیک باشید

انگل بالغ، اکینوکوکوس نام دارد و دارای دو گونه مختلف است که یکی در روده سگ و دیگری در روده گوشتخواران وحشی از جمله شغال و روباه زندگی می‌کند. تخم انگل همراه با مدفوع این گوشتخواران در محیط پراکنده می‌شود. اگر تخم انگل وارد بدن انسان و دام‌های اهلی شود، در کبد و ریه آنها کیست هیداتیک کروی شکل تشکیل می‌شود. قطر این کیست‌ها از چند میلی متر تا چند سانتی متر متغیر بوده و حتی گاهی کیست‌های هیداتیک به اندازه توپ فوتبال در کبد انسان مشاهده شده است. کیست هیداتیک در سطح کبد (جگر) و ریه خوراکی دام‌های اهلی مثل گوسفند، بز، گاو، و غیره اغلب بوضوح قابل مشاهده است؛ اما خوشبختانه جگر یا ریه آلوده حیوانات برای انسان بیماری‌زا نبوده و ابتلای انسان صرفا براثر بلع تخم انگل از طریق آب یا برخی مواد غذایی آلوده رخ می‌دهد.

از آنجا که تخم انگل همراه با مدفوع سگ و گوشتخواران وحشی دفع می‌شود، لذا انواع سبزیجات خوراکی یا حتی میوه جات بوته‌ای (نظیر انگور، توت‌فرنگی و...) بیشترین خطر را برای مصرف کنندگان دارند. گاهی سگ‌های ولگرد در سطح شهر یا مزارع کشاورزی حضور دارند و شیوع آلودگی در آنها به طور میانگین تا حدود 25 درصد می‌رسد. با توجه به این که اغلب مزارع کشاورزی فاقد حصار هستند، سگ‌های اهلی ولگرد یا گوشتخواران وحشی براحتی وارد مزارع شده و آلودگی ناشی از مدفوع به جا مانده از این حیوانات توسط باران، جریان آب و... در سطح مزرعه پراکنده می‌شود. گفتنی است غیر از سگ‌های ولگرد، حضور گوشتخواران وحشی نظیر شغال و روباه در مناطق شهری و مسکونی چندان دور از انتظار نیست و می‌توانند آلودگی را منتقل کنند.

غیر از سبزیجات و میوه جات پرورشی در مزارع کشاورزی، گوشتخواران وحشی با دفع تخم انگل اکینوکوکوس ممکن است برخی سبزیجات و میوه جات وحشی در مراتع و مناطق جنگلی و کوهستانی را نیز آلوده کنند. لذا این موضوع که محصولات خوراکی غیرپرورشی یا اساسا طبیعت را (بر خلاف محیط‌های شهری) همواره عاری از آلودگی بپنداریم، تصوری غلط بوده و ممکن است مصرف‌کنندگان از طریق مصرف سبزیجات‌وحشی و میوه‌جات جنگلی مبتلا به کیست هیداتیک شوند؛ به‌عنوان مثال، در مراتع استان‌های شمالی کشور نوعی سبزی معطروحشی به نام اناریجه به مصرف ساکنان آن نواحی می‌رسد. تمشک جنگلی نیز از میوه جات پرطرفدار است که بوته‌های کم ارتفاع و کوتاه آن ممکن است به علت دسترسی حیوانات وحشی دارای آلودگی باشد.

تخم انگل اکینوکوکوس بر اثر آب پز کردن و حتی تفت سبزیجات سریع نابود می‌شود و همچنین سبزیجات خشک عاری از آلودگی هستند. اما اگر سبزیجات به صورت تازه و خام خورده می‌شوند، باید قبل از مصرف مراحل زیر به ترتیب انجام شود:

1ـ پاکیزه‌سازی (جداسازی ذرات خاک و برگ‌های اضافه یا پوسیده)

2ـ‌ انگل‌زدایی (غوطه‌ور کردن محصول به مدت پنج دقیقه در ظرف آب حاوی سه تا چهارقطره مایع ظرفشویی به ازای هر لیتر)

3ـ ضدعفونی کردن (غوطه‌ور کردن محصول به مدت پنج دقیقه در ظرف آب حاوی ترکیبات شیمیایی کلردار مجاز نظیر پرکلرین)

4ـ آبکشی کامل

دکتر بهادر حاجی محمدی

سرپرست مرکز تحقیقات سلامت و ایمنی غذای دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد