از جـذام نترسید!

البته دکتر طاهره سوری، متخصص بیماری‌های عفونی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران می‌گوید: نباید نگران انتقال این بیماری باشیم، اما از این جهت که ممکن است به کشورهای دیگر سفر کنیم، بهتر است درباره راه‌های انتقال آن اطلاعاتی را داشته باشیم. با ما همراه باشید تا در گفت‌وگو با این متخصص با این بیماری بیشتر آشنا شوید .

قطرک‌ها جذام را انتقال می‌دهند

راه انتقال بیماری بیشتر از راه قطرک‌های تنفسی است. ترشحات تنفسی فرد بیمار، ویروس را به دیگری منتقل می‌کند، البته بندرت ممکن است بیماری از طریق زخم‌هایی که هنوز تازه‌اند و خشک نشده‌اند نیز انتقال یابد. با وجود این‌که این بیماری نگران‌کننده نیست، اما هنوز نیز بیشتر مردم برخورد نا‌مناسبی با بیماران جذامی دارند و بشدت از نزدیک شدن و ارتباط با آنها می‌ترسند. رفتار نامناسب دیگران با این بیماران مساله‌ای است که گاه بشدت باعث آزردگی آنها می‌شود. حتی اگر در آزمایشگاه افرادی متوجه شوند که فردی مشکوک به جذام، برای انجام آزمایش‌ها مراجعه کرده ‌است و متصدیان قصد دارند از ترشحات بینی یا ضایعات پوستی او نمونه‌برداری کنند، با ترس و هراس از او فاصله می‌گیرند.

جذام عجله‌ای برای آشکار شدن ندارد

بیماری جذام از آن دسته بیماری‌هایی است که بسادگی علائمش را نشان نمی‌دهد و زمان نهفتگی زیادی دارد؛ حتی ممکن است با وجودی که ویروس در بدن باشد، چند سال بعد خودش را نشان دهد. برای درمان بموقع ابتدا باید از تشخیص مطمئن بود که نیاز به نمونه‌برداری یا «بیوبسی» است. پوست و سیستم اعصاب محیطی بیشترین قسمت‌هایی هستند که درگیر بیماری می‌شوند. ممکن است روی سطح پوست لکه‌های تیره‌تر یا روشن‌تر ایجاد شود، در بیماری جذام نواحی که دچار تغییر رنگ شده‌اند، حس ندارند و واکنشی نسبت به سرما، گرما یا فشار در آنها دیده نمی‌شود. متاسفانه این نواحی به دلیل این‌که حسی را تجربه نمی‌کنند مانند بیماری دیابت، بشدت در معرض آسیب قرار دارند و به احتمال زیاد زخمی می‌شوند و در نتیجه به احتمال بیشتری دچار سوختگی یا فرورفتن اجسام در نواحی بی‌حس پوست می‌شوند. گاه زخم‌ها چرکی می‌شوند، تا جایی که عفونت به استخوان‌ها می‌رسد و مشکلاتی مانند خوردگی در اثر عمیق شدن این عفونت‌ها ایجاد می‌شود.

از مشکلات پوستی که بگذریم این بیماری سیستم عصبی را نیز درگیر می‌کند. عصب‌های محیطی که به صورت طناب‌هایی یا شبیه نوارهایی در بدن هستند، کلفت می‌شوند. یکی از عصب‌هایی که در حالت عادی بسادگی نمی‌توان آن را پیدا کرد، اما در معاینات تخصصی برای تشخیص اولیه بیماری لمس می‌شود و تغییر محسوس‌تری در آن ایجاد و کلفت‌تر می‌شود عصب پشت آرنج است.

از نظر عوام، انگشت‌های کج شده و فردی که تغییرات زیادی در چهره و بدن او رخ داده است، علائم بیماران جذامی است. شاید ترس اصلی بیشتر افراد از بیماری جذام عکس‌هایی است که به علت تغییر فرم اعضای بدن دیده‌اند. این تغییر شکل به علت آسیبی است که به دستگاه اعصاب محیطی مسئول حرکت بدن وارد می‌شود. از دیگر علائم بیماری ایجاد ندول یا همان توده‌ها و برآمدگی‌هایی است که در چهره فرد تاثیر می‌گذارند و حالت خشنی به آن می‌دهند که در اصطلاح به آن «چهره شیری» می‌گویند. ممکن است یک‌ سوم ابروی فرد بیمار بریزد. البته این علائم به مرور ایجاد می‌شوند و بیشتر درباره افرادی است که بیماری بموقع درآنها تشخیص داده نشده و فرد درمان‌های مناسب
را نگرفته است.

جذام و سل، فرزندان یک خانواده!

جذام نوعی بیماری عفونی مسری است که عاملش «مایکو باکتریوم لپره» نام دارد. سازو کار این بیماری شباهت زیادی به بیماری سل دارد. شاید بتوان گفت جذام و سل هم‌خانواده هستند. جذام از بیماری‌های سن و سال دار و قدیمی است که خوشبختانه امروزه در بسیاری از کشورها در حال کنترل و حتی ریشه‌کنی است. در ایران نیز گزارش‌های جدید از بیماری جذام بسیار کم است و بیشتر بیماران در کشور نیز از قبل به این بیماری دچار شده‌اند. در دنیا برخی کشورها با شیوع این بیماری مواجه هستند، کشور هند بیشترین تعداد مبتلایان به این بیماری را به خود اختصاص داده است، در کشورهای نپال، موزامبیک، ماداگاسکار و چند کشور آفریقایی نیز این بیماری وجود دارد. امروزه مسافرت‌ها افزایش یافته است. سفر به هر کشور به رعایت نکات بهداشتی متناسب با بیماری‌های شایع و مسری آنجا نیاز دارد. در هر منطقه‌ ممکن است بیماری‌هایی شایع ‌باشد که در مناطق دیگر مردم درباره ابتلا به آن نگرانی ندارند. به همین دلیل دانستن اطلاعات پایه‌ای برای افرادی که قصد سفر به این کشورها را دارند، می‌تواند مفید باشد و به شما کمک کند بدون دردسر سفر کنید. در پنج سال گذشته طبق آمار اعلام شده تعداد بیماران جذامی در ایران زیر صد نفر بوده است.

مقاومت طبیعی 90 درصد مردم نسبت به جذام

جذام به این راحتی‌ها منتقل نمی‌شود. البته میزان ابتلا به بیماری در افراد مختلف متفاوت است اما به طور کلی برای ابتلا به آن نیاز است مدت‌های طولانی فردی با بیمار جذامی در یک اتاق به عبارتی زیر یک سقف زندگی کند تا ویروس به بدن انتقال یابد. امروزه شاید بتوان گفت 90 درصد مردم در برابر این بیماری به طور طبیعی مقاومت دارند. بعلاوه تنها کسانی که در مدت طولانی با این مبتلایان در ارتباط باشند، بیمار می‌شوند و اگر با بیمار جذامی صحبت کنید، بیمار نمی‌شوید.

شاید شما هم اسیر باورهایی باشید که با تماشای فیلم‌های قدیمی درباره ابتلای مردم یک روستا و قرنطینه شدن آنان در ذهن‌تان نقش بسته باشد، اما بد نیست بدانید در زمان گذشته بیماری درمان نمی‌شد، و مردم روستا مدام با یکدیگر در ارتباط بودند، ناگزیر به مرور هریک بیمار می‌شدند و کار به ابتلای یک گروه گسترده می‌کشید. امروزه این بیماری با تشخیص بموقع براحتی درمان می‌شود و خبری از عوارض شدید آن نیست. در گذشته نیز بیشتر افراد مبتلا به جذام گروه فقیر جامعه بودند که توان درمان نداشتند.

جذام؛ قابل کنترل و درمان

باید بگوییم که این بیماری نه کشنده است و نه غیرقابل درمان. با تشخیص بموقع نیز درمان می‌شود. این بیماری دو نوع است؛ نوع اول جذام کم باسیل، که ارگانیسم کمی از ویروس در بدن بروز می‌کند و همان مراحل اولیه بیماری است و نوع دوم جذام پرباسیل که بیماری پیشرفت کرده‌است. جذام کم باسیل شش ماه دارو درمانی نیاز دارد و معمولا هم درمان آنان ترکیبی است یعنی داروهایی به صورت دو یا سه قلم تجویز می‌شود. درمان جذام پر باسیل کمی طولانی‌تر است و فرد بعد از 12 ماه معادل یک سال دارو درمانی بهبود می‌یابد. مرکز بهداشت در ایران داروهای جذام را تا تمام شدن دوره درمان رایگان در اختیار بیماران قرار می‌دهد. اگر فرد در همان مراحل ابتدایی دارو مصرف کند، مسری بودن بیماری نیز از بین می‌رود و می‌تواند براحتی در جامعه به کارهای روزانه خود ادامه دهد. با شروع دارودرمانی حتی زمانی که درمان کامل هم نشده باشد، بیماری مسری نیست اما باید برای ریشه کن شدن بیماری داروها تا انتهای دوره درمان مصرف شود و به هیچ عنوان هم به طرد یا جداسازی این افراد حتی از اعضای خانواده خود نیز نیاز نیست.

نیلوفر جامه‌بزرگی

جام‌جم