خود امدادی تنها راه نجات

خودامدادی یعنی این که خانواده‌ها بتوانند بین 24 تا 72 ساعت پس از حادثه و تا زمانی که گروه‌های امدادی فرصت رسیدگی به تمام محلات شهر را می‌یابند، خودشان نیازهای اولیه‌شان را تامین کنند؛ چراکه با توجه به وسعت زیاد و جمعیت انبوه شهرهایی مثل تهران، ممکن است تا چند روز پس از حادثه، چنین فرصتی برای امدادگران ایجاد نشود، چون به نظر می‌رسد بسیاری از این نیروها پیش از هر اقدام دیگری به خانواده‌های خود رسیدگی کنند و تا چند ساعت پس از بحران، درگیر این مساله باشند. اینها در شرایطی است که ‌در زمان وقوع زلزله‌های شدید در کلانشهرها، راه‌های دسترسی به نقاط مختلف به طور کامل بسته نشود و مسئولان بتوانند امکانات مورد نیاز شهروندان را با اولویت‌بندی صحیحی تقسیم کنند. در واقع حتی اگر مدیریت شرایط بحرانی به نحوی عادلانه صورت گیرد، بازهم نیاز است که در ساعت‌های اولیه خانواده‌ها رأسا به مشکلات خود رسیدگی کنند و برای این منظور، آموزش‌های لازم در این زمینه به تمام شهروندان ارائه شده و آنها برای وضعیت اضطراری آماده شوند.

از دیگر راهکارهای افزایش آمادگی در شهروندان در هنگام مواجهه با شرایط بحرانی، آموزش نیروهای نهادهایی محلی همچون مساجد، پایگاه‌های بسیج و شوراهای محلات در تمام مناطق کلانشهرهاست. چراکه به نظر می‌رسد اگر زلزله بزرگی در کلانشهرهای ایران رخ دهد، بسته شدن راه‌های دسترسی به علت ترافیک شدیدی است که وضع اضطراری در این شهرها ایجاد خواهد شد. این مساله که مشابه آن چهارشنبه شب اتفاق افتاد، ناشی از ناآگاهی مردم و هیجان کاذبی است که در این شرایط در میان مردم ایجاد می‌شود.

این موضوع نشان‌دهنده این است که بیش از 50 درصد مشکل کشور در این زمینه که هم به مردم مربوط می‌شود و هم به مسئولان، ناآگاهی در هنگام مواجهه با شرایط بحرانی است که ناشی از ضعف در آموزش‌های عمومی، پیش از وقوع حوادث شدید است. بنابراین باید پیش از وقوع این حوادث برای نجات کلانشهرها برنامه‌ریزی و رفتارهای صحیح از جمله خودامدادی به مردم و نهادهای محلی آموزش داده شود. علاوه براین باید در زمان آرامش، نیروهای داوطلب امدادی را چند برابر تعداد فعلی در تمام محله‌های کلانشهرها مستقر کرد و برای این منظور لازم است نیروهای بیشتری آموزش داده شوند. همچنین برای بهبود مدیریت شرایط بحرانی، باید اقدامات اساسی را به نیروهای محلی داوطلب آموخت که از جمله آنها می‌توان به تشخیص میزان آسیب‌دیدگی ساختمان‌ها، کمک‌های اولیه بهداشتی و درمانی، مدیریت احساسات عمومی و ایجاد آرامش در میان مردم اشاره کرد.

دکتر غلامرضا قدرتی‌امیری

رئیس دانشکده مهندسی عمران دانشگاه علم و صنعت