زندگی پیش از هجرت
وقتی واژه لبنان به میان می آید، زندگینامه و تحصیلات ایشان پیش از هجرت به لبنان به یکباره تحت شعاع قرار می گیرد. آری ، 14 خرداد 1307 هجری شمسی شهر قم شاهد تولد کودکی از سلاله پاک خاندان اهل بیت ع بود.
کودکی که با 32 پشت نسبش به امام موسی ابن جعفر علیه السلام می رسید و نامش را موسی نهادند. نیاکان سیدموسی همه از افتخارات تاریخ اسلام و تشیع بودند. در میان این واسطه ها تا رسیدن به حضرت امام موسی کاظم علیه السلام ، شهید اول و شهید ثانی بسان گوهری تابناک بر تارک این خاندان می درخشند. پدر سیدموسی صدر مرحوم آیت الله سیدصدرالدین صدر، مرجع وارسته زمان خویش بود. او جانشین مرحوم آیت الله شیخ عبدالکریم حائری ، موسس حوزه علمیه قم بوده ، جد پدری سید موسی مرحوم آیت الله سیداسماعیل صدر جانشین مرحوم آیت الله میرزا حسن شیرازی ، مرجع مطلق زمان خود بود و اما جد مادری ایشان مرحوم آیت الله حاج آقا قمی ، جانشین مرحوم آیت الله سیدابوالحسن اصفهانی و رهبر قیام مردم مشهد بر علیه رضاخان بوده است. و باز هم واژه قیام ، واژه ای که سراسر زندگی این کودک را تا... به خود اختصاص داد. اگرچه آدمی بی اختیار قیام را مبارزه با سلاح می داند و با شنیدن این کلام به یاد جهاد مسلحانه می افتد؛ ولی سیدموسی جهاد را با کسب علم آغاز کرد. او پس از به پایان رساندن سیکل اول و بخش مقدمات حوزه در «خرداد ±322به حوزه علمیه قم قدم نهاد. او تا بهار سال 1326یعنی زمانی که فقط جوانی 19ساله بود دروس سطح را به پایان رساند و وارد مرحله درس خارج شد. در این سالها در کنار اساتیدی چون حضرات آیات سیدمحمد باقر سلطانی طباطبایی ، شیخ عبدالجواد جبل عاملی و سید محمد محقق داماد از محضر امام خمینی ره نیز کسب فیض کرد. هوش سرشار و کم نظیر این جوان طلبه همگان را به تعجب وامی داشت. شاید بهتر باشد 2 سخن از امام راحل درباره ایشان ذکر کنیم. اولین کلام هنگامی بود که خبرنگاری در نجف اشرف از امام پرسید بر فرض که شما بر شاه پیروز شدید و به اهداف خود در تشکیل حکومت دست یافتید، آیا دین افرادی را برای اداره حکومت در دسترس دارد که حضرت امام ره بلافاصله جواب دادند شما اگر سری به لبنان بزنید و با سید موسی صدر و فعالیت های او از نزدیک آشنا شوید، خواهید دید که دین چگونه زمام امور را به بهترین شکل در دست می گیرد و جهان اسلام افراد بزرگی چون سید موسی صدر را در اختیار دارد که برای اداره مسائل مهم کشوری بسیار مناسبند.
و اما کلام دوم حضرت امام خمینی پس از ربوده شدن ایشان به شرح زیر است: «آقای صدر را که من سالهای طولانی دیده ام ، بلکه باید بگویم من بزرگ کرده ام ایشان را، من فضایل شان را می دانم و خدمتهایی که بعد از آن که به لبنان رفته اند، آن هم می دانم و آنچه که لبنان احتیاج به ایشان دارد، باز آن هم می دانم و من امیدوارم که ان شائالله ایشان برگردند به محل خودشان و مسلمین آنجا از ایشان استفاده کنند.» اول اقدام دلیرانه ایشان درخصوص تحصیل در علوم غیرحوزوی است.
سید موسی صدر پس از اخذ دیپلم متوسطه اولین شخصیتی است که با لباس روحانیت همزمان با تحصیل در حوزه در دانشگاه تهران نیز مشغول به تحصیل شد و در سال 1329 یعنی در سن 22سالگی در رشته حقوق در اقتصاد وارد دانشگاه و 4 سال بعد فارغ التحصیل شد و گام در سفری دیگر نهاد. ناگفته نماند که سید موسی صدر از بهار 1326 تا سال 1328هجری شمسی وارد مرحله درس خارج شد و در سن 31 سالگی آیت الله سیدموسی صدر لقب گرفت و در کنار تحصیلات و کسب فیض از بزرگترین اساتید حوزه به فعالیت های چشمگیری نیز پرداخته است. برای نمونه ایشان از طرف علامه طباطبایی مسوولیت نظارت بر نشریه «انجمن تعلیمات دینی» را به عهده گرفت. در حوزه علمیه نجف نیز به عضویت هیات امنای جمعیت «منتدی النشر» درآمد و هنگام بازگشت به قم سردبیر مجله تازه تاسیس ، مکتب اسلام شد و در آخرین سال اقامتشان در قم بیشتر تلاش خود را برای تدوین طرحی جامع به منظور اصلاح نظام آموزشی حوزه علمیه قم قرار داد که این مهم با همفکری آیت الله شهید دکتر بهشتی و آیت الله مکارم شیرازی و برخی دیگر از بزرگان آن زمان صورت پذیرفت.
اما نمی توان چند نکته مهم را پیش از این سفر تاریخ ساز نادیده گرفت. سفرهای پربار یکی از ارکان مجاهدت های امام موسی صدر بود. قم ، نجف اشرف ، اصفهان و آخرین هجرت یعنی لبنان . امام موسی صدر در سال 1338بنا به وصیت مرحوم آیت الله سیدعبدالحسین شرف الدین رهبر متوفی شیعیان لبنان ، سرزمین مادری خود ایران را رها و به لبنان قدم نهاد و این سرآغاز 18 سال مجاهدت این بزرگ مرد تاریخ تشیع در کنار مردم لبنان و بخصوص شیعیان این دیار بود. شهید دکتر مصطفی چمران در کتاب خود با عنوان «لبنان به روایت چمران» چنین می آورد که پیش از تشریف فرمایی امام موسی صدر به لبنان واژه شیعه مترادف با بدترین شکل زندگی بود. شیعه یعنی هیچ ، شیعه یعنی فقر و حرمان ، شیعه یعنی رنج ، شیعه یعنی مظلومی که حتی نمی تواند از حق خود دفاع کند و از فقر و فساد همین بس که در آن زمان 85 درصد از افراد خانه های فساد لبنان را به دلیل فقر شدید اعتقادی و مالی زنان و دختران شیعی تشکیل می دادند و ذلت آرام آرام جایگزین عزت شده بود تا آن که امام خوش سیمای شیعیان لبنان با گامهای استوار به این سرزمین مظلوم قدم نهاد.
گفت و گو
