روز نجومی که گذشت

در خبرها شنیدیم که جایزه بهترین برگزاری روز نجوم ، در سال 2006 از سوی اتحادیه نجوم ، (Astronomical league)به انجمن نجوم ایران - شاخه آماتوری اهدا می شود.

کد خبر: ۱۰۴۰۵۷

شاید نام «روز نجوم» برای همه مردم نام آشنایی نباشد. به سراغ تقویم هم که برویم ، خبری از روز نجوم نیست ! با این که روز نجوم (و هفته نجوم) یک مناسبت جهانی است ، اما روز ثابتی از سال نیست همچنین عده زیادی از این روز اطلاع ندارند، به همین دلیل این روز در تقویم ها درج نمی شود. روز نجوم مانند دیگر مناسبت ها مثلا روز معلم ، روز پرستار، روز محیط زیست و..که از معلمان و پرستاران و افراد برگزیده در حفظ محیط زیست و...تقدیر می شود نیست و قرار نیست از منجمان تقدیر به عمل آید ؛ بلکه فرصتی است برای منجمان آماتور و حتی حرفه ای تا عموم مردم را نیز با زیبایی های آسمان و علم نجوم آشنا کنند.
در برخی از کشورها و مراکز علمی ، یک یا چند روز از سال درهای آزمایشگاه ها و رصدخانه هاروی مردم باز است تا همه بتوانند از نزدیک با فعالیت های علمی آشنا شوند.
33 سال پیش در سال 1973 داگ برگر، مدیر انجمن نجوم شمال کالیفرنیا پیشنهاد داد به جای این که مردم را بسختی به رصدخانه ها که معمولا خارج از شهر و در ارتفاعات بلند قرار دارند بکشانیم ، بهتر است سالی یک بار تلسکوپ ها و ابزارهای قابل حمل را به میان مردم بیاوریم تا افراد بیشتری با نجوم آشنا شوند ؛ این گونه بود که روز نجوم متولد شد. هماهنگی برای اجرای برنامه های روز نجوم در سراسر جهان ، را اتحادیه نجوم به عهده دارد.
یکی از روزهای آخر هفته از یازدهم آوریل تا پانزدهم ماه می که ماه به حالت تربیع اول نزدیک باشد، از سوی این اتحادیه به عنوان روز جهانی نجوم و هفته بیش از آن به عنوان هفته نجوم اعلام می شود.
در حالت تربیع اول نیمی از ماه روشن است و ماه هنگام ظهر طلوع می کند و تا نیمه شب در آسمان است . بنابراین علاقه مندان می توانند از بعد از ظهر تا نیمه شب ، گودال های ماه را با تلسکوپ و حتی دوربین های کوچک نجومی به مردم نشان دهند.
در ایران نیز از سال 1380 روز نجوم برگزار می شود و در 3سال گذشته ، انجمن نجوم ایران هماهنگی اجرای برنامه های روز نجوم. در ایران را به عهده داشته است. با توجه به این که از سوی اتحادیه نجوم در دیگر کشورها روز تعطیل آخر هفته آنها یعنی شنبه یا یکشنبه روز نجوم اعلام شده است ، در کشور ما (و بتازگی دیگر کشورهای اسلامی) از سوی انجمن نجوم ایران ، جمعه به عنوان روز نجوم اعلام می شود تا مردم بیشتری بویژه خانواده ها بتوانند در برنامه های این روز شرکت کنند.
برنامه های روز نجوم معمولا شامل سخنرانی های عمومی ، نمایش فیلم و اسلاید، بازی های نجومی ، نمایش پوستر و ماکتهای نجوم و فضا، ساخت ابزار نجومی و...است. سالهای گذشته در برخی نقاط ایران روز نجوم برگزار می شد. اما امسال با تلاشهای گروهها و مراکز نجومی سراسر ایران و مسوولان انجمن نجوم ایران به تعداد شهرهای برگزارکننده روز نجوم به 53 شهر و حدود 110 منطقه رسید. انجمن نجوم ایران با تهیه و ارسال بسته راهنمای برگزاری روز نجوم ، گروههای نجوم را به برگزاری این روز تشویق کرد. همچنین گروههایی را که نیاز به مجوز یا معرفی نامه برای اجرای برنامه های شان داشتند، یاری کرد تا بهتر بتوانند برنامه های متنوعی را اجرا کنند.
ابتکار جالب انجمن نجوم ایران حرکت یک دستگاه میدل باس به عنوان واحد سیار ترویج نجوم در روز نجوم بود. این خودرو که با همکاری شرکت سایپا دیزل تهیه شده ، حامل ابزارهای نجومی ، ماکتهای کوچک و تصاویر نجوم ، کارتهای تبریک و بروشورهای مربوط به نجوم بود.
با تلاشهای بخش عربی سایت پاراسکای چند کشور عربی زبان حاشیه خلیج فارس نیز به جمع برگزارکنندگان روز نجوم پیوستند. از سال 1980اتحادیه نجوم از گروه یا مرکزی که بیشترین تلاش را برای برگزاری روز نجوم داشته است ، تقدیر می کند و جایزه ای را که مجله نجومی آسمان و تلسکوب (Sky telescop) در نظر گرفته است ، به این گروه اهدائ می کند. از سال 1989از گروههای دیگری نیز که تلاش خوبی در زمینه برگزاری روز نجوم داشته اند برگزار می شود. همچنین علاوه بر جایزه اول و تقدیر از گروههای برگزیده ، گروهی که بهتر از سال پیش روز نجوم را برگزار کرده است ، معرفی می شود.
از سال 2001 جایزه دیگری نیز به این جوایز افزوده شد، جایزه بهترین ایده برای برگزاری روز جهانی نجوم! 2 سال پیش انجمن نجوم ایران و گروهی از دبیرستان فرزانگان توانستند جایزه اجرای بهترین ایده را دریافت کنند.
با توجه به این که امسال ایده های جالبی در شهرهای مختلف ایران اجرا شده مانند اهدای رایگان بستنی و و نان و تاکسی تلفنی در روز نجوم در سعادت شهر، واحد سیار ترویج نجوم ، بررسی نجوم از دیدگاه عشایر در 3 قلعه فردوس ، مسابقه تزئین کیک نجومی در مشهد، پرواز بادباک های نجومی در اهواز، نمایش گالیله و نقالی نجومی در تهران ، نقاشی نجومی بر روی پارچه ای 75 متری در نیشابور، مسابقه سراسری روز نجوم با همکاری خانه نجوم قم ، اجرای برنامه های متنوع در مدارس و مهدکودک ها در مشهد، اصفهان ، شیراز، همدان ، کرمان ، دزفول ، برگزاری روز نجوم در دشت لاله های واژگون در شهرضا و بسیاری برنامه های جالب و متنوع دیگر، انتظار می رفت جایزه بهترین ایده یا یکی از دیگر جوایز فرعی ، امسال نیز به یکی از گروههای ایران تعلق گیرد اما کسی انتظار نداشت که جایزه اصلی برگزاری روز نجوم از آن ایران باشد.
اگر به نقشه ایران نگاهی بیندازیم ، تقریبا سراسر ایران پذیرای روز نجوم بوده است ، از بندر کنگ در جنوب تا گرگان و بابلسر و رشت در شمال ، از اهواز و دزفول در جنوب غربی تا مشهد در شمال شرق و از زاهدان و زابل در جنوب شرق تا ارومیه و تبریز و اردبیل در شمال غرب! با توجه به تلاش انجمن نجوم ایران در گسترش چشمگیر تعداد مراکز برگزار کننده روز نجوم در ایران ، این انجمن شایسته دریافت جایزه اول شناخته شد.
جوایز روز نجوم در همایش سالانه اتحادیه نجوم که 4 و 5 آگوست در ارینگتون تگزاس برگزار می شود، به برگزیدگان اهدا خواهد شد سال آینده 21 آوریل از سوی اتحادیه نجوم به عنوان روز نجوم اعلام شده است این روز مقارن با روز شنبه است.
بنابراین با توجه به تعطیلی روز جمعه در ایران و هدف اصلی روز نجوم که جذب عموم مردم بویژه خانواده هاست ، در ایران روز جمعه 31 فروردین 1386 روز نجوم در سال آینده خواهد بود.