قطر به آمریکا باج می‌دهد؟

از سال 1981 که شورای همکاری خلیج فارس با شرکت شش کشور عربستان، امارات، بحرین، عمان، قطر و کویت شکل گرفت قطر و تا اندازه‌ای کویت و همچنین پادشاهی عمان در مقایسه با عربستان و امارات و بحرین نگاه متفاوتی نسبت به ایران دارند. به اعتبار این‌که قطر در طول 36 سال گذشته نقش تعدیل‌کننده‌ای در سیاست‌های کشورهای حوزه خلیج فارس نسب به ایران داشته است.

قطر با توجه به منافع مشترکی که با ایران در حوزه فلات قاره و بهره‌برداری انرژی نفت و گاز با ایران دارد همواره سعی کرده رابطه خود را با ایران حفظ کند. لذا این امر موجب بروز اختلاف در دیدگاه‌های قطر و عربستان شد.

سفر اخیر دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری ایالات متحده آمریکا به ریاض به ‌شکل‌گیری یک جبهه عبری ـ عربی علیه محور مقاومت انجامید و قطر با توجه به این‌که به‌طور سنتی از جنبش‌های جهادی فلسطین حمایت می‌کند مسیر خود را از این ائتلاف عبری و عربی جدا کرد و شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی امیر جوان قطر در اظهاراتی سیاست‌های عربستان را درباره ایران و محور مقاومت را بشدت مورد انتقاد قرار داد.

این اظهارات بشدت خشم عربستان و همپیمانان قبیله‌ای عربستان مثل امارات و بحرین را برانگیخت و عربستان شیوه تهاجمی علیه قطر اتخاذ کرد و بحرین و امارات را وادار کرد که قطر را محاصره کنند و به همین دلیل اختلافات شدت گرفت و حتی ممکن است این اختلافات اگر مهار نشود به یک درگیری نظامی میان قطر و عربستان منجر شود.

شرایط منطقه بویژه حوزه خلیج فارس با توجه به اختلافات قطر با عربستان، بحرین و امارات به‌گونه‌ای است که پای قدرت منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای ممکن به
خلیج فارس باز کند و اوضاع این منطقه حساس را بحرانی‌تر کند. آمادگی نیروهای ترکیه برای دفاع از قطر و حضور صدها تن از نیروهای ارتش ترکیه در دوحه شرایط را بحرانی‌تر کرده است.

به نظر می‌رسد که چندین گمانه‌زنی در رابطه با آینده قطر وجود دارد:

نخست این‌که قطر ممکن است به شیوه عربستان برای باج دادن به آمریکا یک قرارداد نظامی در حد 300 میلیارد دلار با آمریکا منقعد کند و آمریکا هم به عربستان، بحرین و امارات دستور دهد که بحران قطر را کاهش دهند و رابطه خود را با دوحه از سر گیرند که این امر محتمل به نظر می‌رسد.

گمانه‌زنی دیگر این‌که قطر در آینده به سمت ایران و محور مقاومت متمایل شود و از ظرفیت منطقه‌ای ایران، سوریه، عراق، لبنان و همچنین جنبش‌های جهادی فلسطین و حزب‌‌الله برای مقابله با عربستان استفاده کند و این امر به‌طور طبیعی منجر به بروز شکاف در شورای همکاری خلیج فارس می‌شود و این شورا بعد از 36 سال به دو بخش یعنی بخش کشورهای همسو با عربستان مثل بحرین و امارات و بخش غیرهمسو با قطر مثل کویت و پادشاهی عمان منجر شود و این مقدمه‌ای برای فروپاشی شورای همکاری خلیج فارس خواهد بود. به هر حال الان تنش‌ها میان عربستان و قطر افزایش پیدا کرده و اگر این تنش‌ها کاهش پیدا نکند وضعیت در آن سوی خلیج فارس پیچیده‌تر خواهد شد.

حسن هانی‌زاده/ کارشناس مسائل منطقه