تیک در کودکان

والدین کم کم متوجه می‌شوند این رفتار در حال افزایش است و امکان دارد به متخصص کودک و حوزه رفتار مراجعه کنند. باید اشاره داشت بعضی کودکان از سه سالگی به بعد رفتارهای تکراری ثابتی را که ارادی نیست از خود بروز می‌دهند، مانند سریع پلک زدن،شانه بالا انداختن، کشیدن بینی و... که تیک کودکان نام دارد و جزو اختلالات حرکتی طبقه بندی می‌شود.

تیک حرکت سریع،‌ ناگهانی، تکرارشونده، ناموزون و قالبی است که به شکل انجام حرکات یا حتی تولید صدا بروز می‌کند و بیشتر مواقع در ناحیه سر و گردن رخ می‌دهد. کودکان 12-7 ساله در 12-8 درصد موارد بیشترین میزان تیک را از خود نشان می‌دهند.

تیک انواع مختلفی دارد و ترکیبی از عوامل محیطی و زیستی است. چنانچه رفتارهای تیکی در زمان فشارهای عصبی افزایش پیدا کند به آن تیک عصبی می‌گویند. گاهی تیک‌ها موقتی ظاهر می‌شوند و زمانی بروز می‌یابند که کودک دچار فشار روانی یا خستگی می‌شود و وقتی کودک به حالت عادی برگردد، تیک‌ها هم ناپدید می‌شوند.

برخی از انواع تیک عبارتند از: پلک زدن، کشیدن ابروها، گازگرفتن لب، مکیدن لب، مکیدن انگشت و ناخن، درآوردن زبان از دهان، فین کردن، بوییدن چیزی، سرفه، جمع کردن، چین دادن پیشانی، تکان دادن گوش، قورت دادن آب دهان، کندن مو، گرفتن ژست‌های مختلف یا درآوردن صدای حیوانات، صاف کردن گلو، خرناس، چرخش غیرارادی گردن در جهت‌های مختلف، بالا انداختن شانه‌ها، کشیدن دست به مو و سر و صورت، خم‌کردن زانو و حرکات اضافی در راه رفتن.

برای درمان ابتدا لازم است محیط خانواده مورد بررسی قرار گیرد و انتظارات بیش از حد و فضای حاکی از فشار را در منزل تغییر داد. والدین و مراقبان کودک نباید نسبت به تیک واکنش غیرطبیعی نشان دهند، زیرا ممکن است به اضطراب کودک اضافه کنند و تیک را افزایش دهند. فشار بیش از حد والدین و نشان دادن حساسیت بیش از حد در مورد تیک باعث می‌شود نتیجه عکس گرفته شود و رفتارهای تیک افزایش یابد. تیک‌ها غالبا با هیجانی شدن کودک تشدید می‌شود و به همین دلیل آرامش در محیط زندگی اهمیت زیادی دارد و لازم است تکنیک‌های افزایش آرامش در مورد کودکان به کار گرفته شود. مداخلات دارویی زمانی که شدت یا فرکانس تیک‌ها زیاد و ناتوان‌کننده باشد و به مشکلات جسمی مانند درد عضلات و مفاصل منجر و باعث اختلال در عملکرد فرد شود یا برای او ایجاد استرس کند، توصیه می‌شود؛ اما قبل از سه تا شش ماه به مداخلات دارویی نیاز نیست.

دکتر مهرنوش دارینی

دکترای روان‌شناسی و مشاوره