آشنایی با معروفترین آلرژیزاهای غذایی
به تو حساسم!
آلرژنها یا مواد آلرژیزا موادی هستند که از طریق بعضی غذاها وارد سیستم گوارش شده و هضم و جذب میشوند اما بدن علیه آنها آنتیبادی میسازد.
با چسبیدن آنتیبادیها به مواد آلرژن، بدن شروع به ترشح مادهای به نام هیستامین میکند. این ماده باعث اتساع عروق خونی، انقباض عضلات ریوی و ناراحتیهایی در معده، مثانه و سایر ارگانهای بدن میشود. در گذشته غذاهای نادری وجود داشتند که میتوانستند حساسیت ایجاد کنند، اما امروزه بهدلیل تغییرات شیوه زندگی و گرایش به مصرف انواع فستفودها، موادغذایی کنسروشده، موادغذایی صنعتی و مواد افزودنی که برای بهبود طعم، رنگ، مزه و مدت نگهداری این غذاها بهکار میرود، سیستم دفاعی انسانها دچار سردرگمی شده و تعداد موادی که میتوانند زمینهساز بروز حساسیتهای غذایی شوند بسیار افزایشیافته است.
شیر، معروفترین آلرژن غذایی است
شیر یک ماده مغذی و حاوی پروتئینهای مختلفی است. برخی از این پروتئینها در اثر حرارت از بین میروند اما بعضی از آنها مانند کازئین تا 120 درجه سانتیگراد حرارت را تحمل میکنند و پایدار میمانند. از این جهت افرادی که به کازئین شیر حساسیت دارند نمیتوانند شیر و تمام فرآوردههای لبنی اعم از ماست، پنیر، کشک و تمام ترکیبات و غذاهایی که برای تهیه آنها از شیر استفاده شده است را مصرف کنند.
بخصوص مادران شیردهی که به کازئین شیر حساسیت دارند باید از خوردن شیر گاو خودداری کنند زیرا حساسیت آنها به کازئین شیر بهطور غیرمستقیم میتواند اختلالاتی در رشد و نمو و خونریزیهایی در دستگاه گوارش نوزادشان ایجاد کند.
اولین نشانه حساسیت به پروتئین شیر معمولا در لبها، زبان و کام دیده میشود و با ادامه روند آن علائمی در قسمتهای داخلی ارگانهای هضمی و جذبی، در پوست، در ارگانهای تنفسی و... ایجاد میشود. از جمله علائم اولیهای که در اثر حساسیت به برخی موادغذایی ایجاد میشوند میتوان به اگزما، سرخی پوست، خشکی، ترک و خارش پوست، سوزش و خارش در دهان و کام، سوزش و خارش زبان، گاهی بروز آفت در حفره دهان، درگیری مجاری تنفسی و ایجاد حالتی شبیه زکام، آسم، سرفه و... اشاره کرد. ادامه حساسیت میتواند به زخم گوشه لبها منجر شود. همچنین وقتی ماده آلرژن وارد معده و روده میشود علائمی مانند نفخ، سوزش، درد شکم، التهاب رودهها، اسهال یا یبوست ایجاد میکند. البته این علائم بهصورت کم و زیاد در تمام مواد آلرژن دیده میشوند منتها در مورد شیر گستردهتر هستند، بنابراین با اینکه شیر یک ماده مغذی و بسیار مفید است اما چون باعث بروز علائم حساسیت میشود، دیگر نمیتواند برای فرد مفید باشد. در صورتی که فردی با وجود همه این علائم بخواهد مصرف ماده آلرژن را ادامه بدهد ممکن است دچار شوک آنافیلاکتیک و حتی مرگ شود، بنابراین افرادی که به هر ماده غذایی خاصی حساسیت دارند باید آن را از رژیم غذاییشان حذف کنند. در مورد شیر هم میتوان به جای شیرگاو از شیر سایر پستانداران مانند شیر گوسفند، بز و شتر استفاده کرد، اما اگر تهیه شیر سالم و خالص این پستانداران میسر نباشد، میتوان منابع دیگری را جایگزین شیر کرد تا کمبودهای غذایی بهوجود نیایند.
قبل از یکسالگی به کودک سفیده تخممرغ ندهید
تخممرغ نیز ماده غذایی مفید دیگری است که برخی افراد به آن حساسیت دارند و دچار واکنشهای آلرژیکی میشوند. تخممرغ یک ماده پروتئینی بسیار ارزشمند حیوانی است که ارزش بیولوژیکی آن صد در نظر گرفته میشود و تلفیق آن با سایر موادغذایی میتواند ارزش غذاییاش را تا 136 افزایش بدهد، اما متاسفانه پروتئینهایی که در سفیده و زرده وجود دارند میتوانند در برخی افراد حساسیت ایجاد کنند. بعضی از این پروتئینها در اثر پختن کامل تخممرغ غیرفعال میشوند و توان حساسیتزایی آنها از بین میرود اما یکی از پروتئینهای موجود در تخممرغ با حرارت بالا هم از بین نمیرود و میتواند در افراد حساس مشکل ایجاد کند. با توجه به اینکه این پروتئین بیشتر در سفیده تخممرغ وجود دارد از اینرو گفته میشود در سال اول زندگی کودک فقط به او زرده بدهید. به این شکل که مادر باید از مقدار بسیار کم زرده شروع کند و بتدریج آن را به یک زرده کامل برساند بنابراین تا پایان یک سالگی نباید به کودک سفیده تخممرغ داد. به محض اینکه کودک وارد سال دوم زندگی شود میتوان سفیده تخممرغ را در مقادیر بسیار اندک به او داد. اگر کودک با مصرف سفیده دچار علائم حساسیت شود مادر باید از ادامه مصرف آن و تمام ترکیبات و غذاهایی که در آنها تخممرغ بهکار رفته است از جمله کیکها، بیسکویتها، انواع کوکوها و کتلت، سس مایونز و... به کودک خودداری کند و با کمک متخصص تغذیه جایگزینهای مناسبی برای آن در نظر بگیرد.
قبل از دادن بادامزمینی به کودک احتیاط کنید
ماده غذایی دیگری که میتواند بسیار حساسیتزا و خطرناک باشد بادامزمینی است که میتواند در کمترین مقدار باعث ایجاد شوک آنافیلاکتیک شود. بادامزمینی گرچه مفیدترین و ارزشمندترین موادمغذی را در اختیار بدن قرار میدهد اما ماده حساسیتزایش به قدری خطرناک است که حتی چند میکرون از آن در بدن فردی که حساسیت دارد میتواند بلافاصله باعث ایجاد علائم مختلفی شود، بنابراین اگر میخواهید به کودکتان برای اولینبار بادامزمینی بدهید بررسی کنید که آیا در خانواده پدری و مادری کسی به بادامزمینی حساسیت داشته است یا نه. در صورتی که این زمینه خانوادگی وجود داشته باشد باید این احتمال را بدهید که فرزند شما هم میتواند به بادامزمینی واکنش نشان بدهد، بنابراین برای اطمینان از این موضوع حتما با یک متخصص تغذیه مشورت کنید. اگر فردی به بادامزمینی حساسیت داشته باشد باید از مصرف تمام مواد و ترکیباتی که حاوی بادامزمینی یا کره بادامزمینی هستند بشدت خودداری کند.
توجه داشته باشید که سایر مغزها و آجیلها هم میتوانند در فرد حساسیت ایجاد کنند. آجیلها به چند علت میتوانند این مشکل را ایجاد کنند. یکی از این علل کهنگی و عدم نگهداری درست از آجیلهاست. در نتیجه مغزها بخصوص فندق توسط نوعی قارچ آلوده میشوند که سمی به نام آفلاتوکسین از خود تولید میکند. بنابراین از خوردن آجیلهایی که احتمال کهنگی دارند یا مغزشان تغییر رنگ داده است بپرهیزید.
پوسته برخی از آجیلها هم با رنگهای غیرمجاز رنگ میشوند. این رنگها هم میتوانند در برخی افراد حساسیت یا مسمومیت ایجاد کنند.
حرف آخر
به توصیه پزشکان در مورد ندادن مواد حساسیتزا به کودکان زیر یک سال توجه کنید. برخی مادران این توصیهها را جدی نمیگیرند و حتی قبل از اینکه کودک به سن شش ماهگی برسد مصرف برخی مواد را برای او شروع میکنند. حال آنکه سیستم ایمنی کودکان زیر یکسال بسیار ضعیف و ناقص است و نمیتواند بخوبی عمل کند. این مساله میتواند برای حال و آینده کودک مشکلات گوارشی و حساسیتزایی فراوانی ایجاد کند، بنابراین خودسرانه عمل نکنید و تغذیه کودک را طبق آنچه توصیه شده پیش ببرید.
مریم منصوری
گفت و گو
