شهر صابونی

گشت و گذار فروردینی در شهر مراغه استان آذربایجان‌شرقی علاوه بر قدمت چند هزار ساله و تماشای گنبدهای سرخ، گنبد دوار و منطقه فسیلی و باسلق‌های خوشمزه، یک محصول بهداشتی هم دارد که در سطح شهر و در تمامی مغازه‌ها به وفور دیده می‌شود: صابون مراغه.

نام صابون مراغه آن‌قدر برای همه آشناست که بدون شک وقتی نامش به میان می‌آید علاوه بر قالب‌های زرد رنگ، یکی از کاربردهای آن را در سنگک‌پزی‌ها حتما به یاد می‌آوریم.

در گلگشتی که در شهر مراغه داشتیم با کارگاه‌های متعدد صابون‌سازی مواجه شدیم که البته به‌خاطر تعطیلات نوروزی تعطیل بودند، اما مردم محلی با اشتیاق درباره صابون مراغه و قدمت آن توضیح می‌دادند.

200 سال قدمت

صابون سنتی و طبیعی مراغه با بیش از 200 سال قدمت معروف‌ترین صابون سنتی کشور بوده و سوغاتی اصلی و ارزشمند این شهرستان به اقصی نقاط کشور است.

با وجود رواج صابون‌های عطری لوکس در بازار، صابون مراغه همچنان به‌عنوان یک محصول بهداشتی اصلی در خانه‌های مردم این شهرستان و سایر شهرهای کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد.

صابون مراغه در کارگاه‌ها به‌صورت سنتی و نیمه‌صنعتی در سه رنگ سفید، زرد و سیاه تولید می‌شود و معروف‌ترین نوع آن صابون زرد بوده و نسبت به بقیه بیشتر مورد استقبال خریداران قرار می‌گیرد.

آنچنان که مردم محلی در توضیحات خود به آن اشاره کردند در تهیه این صابون از مواد صنعتی و افزودنی‌های شیمیایی استفاده نمی‌شودو صابونی ایده‌آل برای شست‌وشوی بدن و موی سر است .

بنا به گفته آنان، صابون مراغه از دنبه گوسفند و پیه‌های حیوانی جمع‌آوری شده از شهرهای مختلف کشور تولید می‌شود که در مرحله‌ای از تولید با مقدار مشخصی سود سوزآور مخلوط و سپس آب به مقدار لازم به آن افزوده می‌شود، مواد مخلوط شده 24 ساعت برای پخت دوم در دیگ‌های مجزا قرار می‌گیرد.

بعد از 24 ساعت رنگ‌های سفید، زرد، سیاه یا رنگ حنا به آن اضافه شده و به بخش قالب بندان منتقل می‌شود و در طول 18 ساعت صابون در قالب کمی خشک شده و شکل اولیه به خود می‌گیرد.

رنگ‌های زرد و سفید مراغه از نظر خاصیت و قدرت پاک‌کنندگی تفاوتی با هم ندارند و تنها فرق در رنگ آنهاست، ولی صابون سیاه از ضایعات این صابون‌ها به‌وجود می‌آید و قدرت پاک‌کنندگی آن نسبت به بقیه پایین‌تر است.

در برخی موارد به ترکیبات صابون سیاه، سدر و رنگ حنا اضافه می‌شود که در این صورت صابونی مناسب برای رفع شوره سر، ریزش مو و تقویت پیاز موست.

یکی از بانوانی که در شهرستان مراغه با او همصحبت شدیم در مورد استفاده از صابون مراغه گفت: در این شهرستان بسیاری از مردم این شهر از تولید صابون و فروش آن به کسب روزی می‌پردازند، چرا که صابون تولیدی این شهر از مرغوبیت بالایی برخوردار است.

وی افزود: البته برخی افراد سودجو نیز با نام صابون مراغه در شهر‌های دیگر اقدام به تولید صابون می‌کنند که البته کیفیت صابون تولیدی این شهر را ندارد.

معصومه درخشان