توپ توخالی ترامپ

ترامپ پیش از استقرار درکاخ سفید تقریبا تمامی اقدامات دولت پیشین آمریکا را زیر سوال برد و مدعی شد اوباما با سیاستی که به‌کار برده موقعیت جهانی آمریکا را تضعیف کرده و کشوررهایی نظیر ایران قدرتی فوق‌العاده در خاورمیانه پیدا کرده است که باید با طرحی نو آمریکا را دوباره به جایگاه جهانی خود بازگرداند.

او در ابتدای ریاست جمهوری‌اش خط بطلانی بر تمام فعالیت‌های دولت قبل آمریکا در سازمان ملل، ناتو، سیاست‌های آب و هوایی، محیط زیست، چین، ایران، خاورمیانه و...کشید. وی در اولین تصمیم خود با ایجاد دیوار حائل بین مرزهای مکزیک و آمریکا به بهانه جلوگیری از ورود قاچاقچیان و تروریست‌های مکزیکی به این کشور سرو صدای زیادی در جهان به پا کرد. از جمله موضوعات دیگر پر سر و صدای ترامپ درگیر شدن وی با رسانه‌های بزرگی نظیر سی‌ان‌ان، نیویورک‌تایمز و واشنگتن‌پست بود که نتیجه آن برخورد با چند خبرنگار داخلی و خارجی و اخراج دو خبرنگار از جلسه رسمی مطبوعاتی کاخ سفید بود که این اقدام وی خشم رسانه‌های جهانی را برانگیخت. ترامپ با این اقدام خود در حقیقت خط بطلانی بر همه ادعای آمریکا مبنی بر آزادی بیان و مطبوعات در این کشور کشید که دولت‌های پیشین سال‌های سال به آن می‌بالیدند.

اقدام اخیر ترامپ در صدور فرمان ممنوعیت ورود اتباع هفت کشور اسلامی به آمریکا حتی کسانی که روادید یا مجوز ورود داشتند، بود که با واکنش جهانی خصوصا اعضای جنبش مدنی ضد ترامپ و دادستان‌های مختلف در نظام قضایی این کشور روبرو شد. نمونه این رفتارها را بوضوح در فعالیت‌های روزانه ترامپ می‌توان دید! اما سوال مهمی که مطرح است این‌که ترامپ با این تصمیمات و رفتارها به دنبال چیست؟

روان‌شناسان آمریکایی معتقدند ترامپ به‌ سبب ثروت کم‌نظیری که دارد دچار بیماری حاد خودشیفتگی است و با این اقدامات به دنبال اثبات برتری خود نسبت به روسای جمهور پیشین آمریکا است که وی معتقد است آنها نتوانسته‌اند آمریکا را به عنوان نژاد برتر در جهان اثبات کنند!

عده دیگری معتقدند روی کارآمدن ترامپ محصول طرح جدیدی از سوی نخبگان حاکمیتی آمریکا برای جلوگیری از افول این کشور است که بشدت دچار آن شده بود. برخی دیگر اعتقاد دارند ترامپ با حمایت روسیه روی کار آمده که چگونگی آن مورد بحث است. آنچه در این مقوله مهم است این‌که ترامپ به دنبال ایجاد یک ناسیونالیسم آمریکایی برخلاف تفکر اسلاف پیشین خود است که تلاش می‌کردند اثبات کنند آمریکا تنها کشوری درجهان است که می‌تواند فرهنگ‌های مختلف را درکنار یکدیگر مدیریت و زندگی مسالمت‌آمیزی برای آنان به عنوان یک مدل جهانی فراهم کند.

تهدیدات بی‌پایه ترامپ

از آنجا که اندیشه ترامپ یک تفکر تجاری و اقتصادی است، لذا وی در ابتدای دوران ریاست جمهوری خود به دنبال ایجاد درگیری نظامی با هیچ کشوری در جهان نیست چون ظرفیت این کار را ندارد و وی را از آرمان‌های اقتصادی که برای آمریکا دارد دور می‌سازد. اولویت ترامپ اقتصاد و اشتغال داخلی آمریکاست و در تصمیمات اولیه‌اش با پدیده‌هایی نظیر سیاست‌های اقتصادی و صادراتی چین و آمریکا مواجه خواهد شد که باعث تضعیف اقتصاد آمریکا شده است.

ترامپ با تفکر ناسیونالیستی و اقتصادی که در سر دارد بقدری موضوعات متنوعی پیش رو دارد و به عبارتی برخلاف اوباما جبهه‌های متعدد سیاسی، اقتصادی و امنیتی را مقابل کاخ سفید باز کرده است که در این میان ایران در اولویت چندم آن قرار می‌گیرد مگر این‌که حادثه خاصی ایجاد شود که ایران را از لایه‌های پایین تفکر ترامپ به لایه‌های بالاتر بکشاند.

در گذشته آمریکا، تصمیم‌سازی رئیس‌جمهور درباره تحولات خارجی از فرآیند خاصی تبعیت می‌کرد که از گزارش بنیادهای مطالعاتی و تحقیقاتی شروع می‌شد تا گزارش‌های سرویس‌های اطلاعاتی سیا و اف‌بی‌آی و پخت و پز سناریوهای متفاوت توسط مشاوران وزارت خارجه و کاخ سفید که نهایتا رئیس جمهوری بر اساس این گزارش‌ها یکی از سناریوهای محتمل را انتخاب و اجرا می‌کرد.

اما از آنجا که ترامپ از خودشیفتگی بالایی برخوردار است تمامی این فرآیندها درحال حاضر بی‌اثر شده است و وی بیشتر به توصیه‌های دوستان تجاری، سیاسی خود تکیه دارد تا فرآیندهای قانونی رایج در آمریکا.

براساس این استراتژی، غالب افرادی که اطراف ترامپ در کاخ سفید را گرفته‌اند عمدتا جمهوریخواهان جنگ‌طلب افراطی، ناسیونالیست و صهیونیست هستند که ایران تجربه خوبی از سیاست‌های آنان در دوران روسای جمهور قبلی ندارد، لذا آنچه مسلم است در دوره ترامپ سیاست کاخ سفید نسبت به ایران سختگیرانه‌تر از قبل خواهد بود و ایران باید آمادگی مقابله با سیاست‌های تندتری از جانب آمریکا و حاکمان جدید کاخ سفید را داشته باشد. ترامپ در شرایط کنونی به هیچ‌وجه ظرفیت ایجاد یک جنگ منطقه‌ای حتی یک جنگ نیابتی را علیه ایران که کشوری نظیر عربستان سردمدار آن باشد، ندارد.

در نتیجه ترامپ به توصیه مشاوران صهیونیست خود بشدت تلاش خواهد کرد با ابزارهایی نظیر تشدید تحریم‌ها، انزوای بین‌المللی، ایجاد تنگناهای اقتصادی، تشدید مشکلات درونی و تحریک همسایگان ایران شرایط را بر کشور ما تنگ‌تر کند و به عبارتی موقعیت اقتصادی و بین‌المللی ایران را تضعیف کند تا براساس گزارش مراکز مطالعاتی و پژوهشی این کشور، ایران دیگر قدرت اول خاورمیانه نباشد که بتواند منافع آمریکا و متحدانش در منطقه را به خطر بیندازد.

مهم‌ترین چالش‌های دولت جدید آمریکا

ناگفته نماند رئیس‌جمهور جدید آمریکا با چند مشکل اساسی نیز مواجه است که شرایط را به نفع ایران رقم خواهد زد: نخست احیای جنبش مدنی ضد ترامپ در داخل آمریکا که سردمداران قدرتمندی نظیر رهبران دموکرات مدیریت آن را به عهده دارند.

دومین چالش ترامپ نبود توان اجماع بین متحدان اروپایی این کشور علیه ایران است که اوباما وقت و هزینه زیادی را صرف آن کرد زیرا ترامپ با سیاست‌هایی که اتخاذ کرده است درباره موضوعات عدیده‌ای با سران اروپا اختلاف دارد که بعید به نظر می‌رسد به راحتی بتواند از منجلاب خودساخته در اروپا خارج شود.

موضوع سوم مشکلی اساسی است که ترامپ با سیاست‌های اقتصادی چین در این کشور دارد که پیش‌بینی می‌شود آمریکا بزودی چالش اقتصادی و نهایت سیاسی مهمی را با چین آغاز کند. در چنین شرایطی، ترامپ با مردابی که در آن گرفتار شده، با مشکلات عدیده‌ای مواجه است که ایران در وسط‌های فهرست چالش‌های وی قرار دارد و اولویت اول نیست مگر این که حادثه و تحول خاصی موضوع ایران را به اولویت اول وی تبدیل کند.

نکته دیگر این که ممکن است مشاوران کاخ سفید با سرپوش گذاشتن بر مشکلات داخلی و بین‌المللی ترامپ به دنبال موضوعی برای فرافکنی مشکلات ترامپ باشند که آن وقت ایران می‌تواند گزینه مناسبی برای این طرح باشد که در شرایط فعلی کاخ سفید، این موضوع فعلا محتمل به نظر نمی‌رسد.

مساله مهم در این شرایط این است که ایران استراتژی مناسبی را برای مواجهه با ترامپ اتخاذ کند و حوادث غیرقابل پیش‌بینی، ایران را به اولویت اول مشکلات ترامپ تبدیل نکند که این مهم نیاز به تدبیر و درایت داخلی دارد.

دکتر احمد خادم‌المله / رئیس سابق دفتر ایرنا در نیویورک و استاد دانشگاه