چرا از کره عقب افتادیم؟

این که چرا صنعت خودروسازی کره قادر به تسخیر بازارهای جهانی شد حال آن که این صنعت در ایران با چالش‌های جدی در کیفیت، تولید و صادرات مواجه است؟ در ابتدای مستند گوینده این گونه آغاز می‌کند که کسی تا به حال به این پرسش پاسخ نداده که مسیری که ایران و کره جنوبی در خودروسازی طی کرده‌اند چه تفاوتی با یکدیگر داشته است؟ و چرا آنها توانسته‌اند سهمی از بازار جهانی خودرو را در اختیار بگیرند و ما هنوز فاصله زیادی با آنها داریم. لذا این مستند را می‌توان مستندی پژوهش محور و جست‌وجوگرانه دانست که در پی پاسخ به یک سوال مهم در افکار عمومی است.

آغاز صنعت خودروسازی در کره به مرداد 1334 خورشیدی برمی‌گردد. در آن زمان بازرگانی کره‌ای به نام کویموسیونگ به همراه دو برادرش با استفاده از موتور جیپ‌های کهنه آمریکایی، خودرویی به نام سیبال ساختند. ژنرال پارک چونگهی، رئیس‌جمهور کره جنوبی از زمانی که کودتا در کره به قدرت رسید برنامه دقیقی برای رشد اقتصادی ریخته بود و قصد داشت خیلی سریع کشورش را از نظر اقتصادی به وضعیت ژاپن نزدیک کند. او در زمینه آزادی‌های اجتماعی و سیاسی بسته عمل می‌کرد، اما تلاش خود را برای بالا بردن بهره‌وری و منظم کردن نظام اداری و توجه به صنایع مادر گذاشته بود. او توجه ویژه‌ای به خودروسازی داشت و تولید خودروی سیبال اولین قدم کره جنوبی در این زمینه محسوب می‌شد.

البته شرکت کیا که قدیمی‌ترین شرکت خودروسازی در کره است ده سال قبل با نام شرکت صنایع دقیق کیونگ سونگ تاسیس شده بود، اما در آن زمان فعالیتش به تولید فعالیت‌های فلزی و دوچرخه محدود می‌شد. چهار سال بعد در سال 1338 بود که بازرگان ایرانی به نام جعفر اخوان توانست موافقت شرکت آمریکایی جیپ را برای مونتاژ جیپ ویلیز جلب کند. این خودرو که در جریان جنگ جهانی دوم برای ارتش آمریکا ساخته شده بود قابلیت‌های کاربردی و دوام بالایی داشت. جعفر اخوان برای تولید این محصول شرکتی با نام شرکت جهانی جیپ را ثبت کرد و کارخانه‌ای در 9 کیلومتری جاده مخصوص کرج ساخت و نام این اتومبیل را به جیپ شهباز تغییر داد. شرکت سهامی جیپ در همان سال مونتاژ یک وانت از محصولات جیپ به نام واگن راهن آغاز کرد که نام وانت سیمرغ را بر آن گذاشت، چراکه با توجه به وضع راه‌های ایران، اتومبیل دو دیفرانسیل شاسی بلند بهترین خودروهای ممکن برای رفت و آمد در ایران بود.

شاید مهم‌ترین تفاوت میان خودروسازی ایران و کره جنوبی از همین سیاستگذاری‌ها شروع شد، چون در شرایطی که کره جنوبی یک برنامه 25 ساله برای ارتقای صنعت خودرو اجرا کرد. در ایران با این که شاه علاقه خاصی به خودرو داشت، اما هنوز حتی برنامه و سیاستی برای ارتقای این صنعت وجود نداشت. خودروهای داخل ایران از طریق واردات تامین می‌شد به طوری که در سال 1340 حدود 10 درصد از کل واردات ایران را خودرو تشکیل می‌داد. در آن زمان قانونی برای جلب و حمایت سرمایه‌های خارجی به کشور به تصویب رسیده بود که بر طبق آن جدا از اعطای وام، اگر خودرو به صورت قطعات منفصله وارد کشور می‌شد و در ایران مونتاژ می‌شد از حقوق گمرکی و مالیات معاف بود، اما این سیاست با منع واردات و حمایت از قطعه سازان برای داخلی‌سازی خودروهای مونتاژی همراه نشد و اتفاقی شبیه به آن چیزی که در کره جنوبی بود، رخ نداد.

سپنتا امانپور