انحصارطلبی آل‌سعود در مدیریت حج

این نهاد با داشتن 57کشور عضو می‌تواند در سازماندهی و حل بسیاری از مشکلات جهان اسلام نقش ویژه‌ای ایفا کند، اما با توجه به این‌که دبیرخانه این سازمان در جده قرار دارد و کمک‌های ریاض به کشورهای ضعیف منطقه نقش این سازمان را تضعیف کرده، طی سال‌های گذشته به سازمانی کم‌تحرک و بی‌خاصیت تبدیل شده و نتوانسته وظایفش را بخوبی اجرا کند.

نمونه‌ای از این کم‌تحرکی را در موضوع منا شاهد بودیم. بعد از این فاجعه انتظار می‌رفت این سازمان راهکاری برای اداره امور حج ارائه دهد. در این رابطه ایران پیشنهادی‌های متعددی برای تحرک‌بخشی به این سازمان و تشکیل «کمیته حقیقت‌یاب» ارائه داد، اما عربستان از طریق لابی با برخی کشورهای فقیر اسلامی از شکل‌گیری این کمیته جلوگیری کرد. با توجه به این‌که دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی یکی از شخصیت‌های سعودی و نزدیک به خاندان حاکم بر عربستان است، نمی‌توان انتظار داشت این سازمان راهکاری را برای اداره حج و جلوگیری از تکرار فاجعه منا دنبال کند و عملا باید گفت که نفوذ عربستان سازمان همکاری اسلامی را فلج کرده است.

از یاد نبریم که به‌دلیل درآمدهای بالای نفتی، عربستان ظرفیت بالایی در خرید سازمان‌های منطقه‌ای دارد؛ مانند سازمان همکاری اسلامی یا اتحادیه عرب. همچنین آل‌سعود با داشتن 100 شبکه ماهواره‌ای وقایع را به نفع خود کنترل می‌کند. به همین دلیل تا زمانی که کشورهای اسلامی سیاست مستقلی نداشته باشند نمی‌توانند علیه این کشور جریان‌سازی کنند. واقعیت این است که در حال حاضر بجز رسانه‌های ایران، سایر رسانه‌های اسلامی تابعی از سیاست‌های عربستان هستند.

با همه این ظرفیت‌ها، نباید از یاد برد که عربستان برای اداره امور حج شایستگی لازم را ندارد و هر سال جهان شاهد وقوع حوادثی از نوع فاجعه مناست. مقایسه جزئی و گذرا میان مناسک حج و اربعین حسینی نشان‌دهنده این است که عربستان در زمینه ارائه خدمات به حجاج بسیار ضعیف است. در اربعین سال گذشته و قبل از آن 20میلیون زائر به کربلا سفر کردند و علی‌رغم تهدیدات گروه‌های تروریستی حادثه‌ای برای زائرانی که از 80کشور به کربلا سفر کرده بودند روی نداد، اما عربستان به دلیل وجود اختلاف در بدنه نظام حاکم نمی‌تواند بدرستی خدماتی را به حجاج ارائه دهد.

ریاض در طول سال‌های گذشته نتوانسته یک نظام خدمت‌رسانی دقیق برای تأمین امنیت و رفاه حاجیان داشته باشد و قطعا باید پاسخگوی افکار عمومی باشد، هرچند این رژیم سعی می‌کند به نوعی از مسئولیت خود شانه خالی کند.

در چنین وضعیتی، باید کمیته نظارتی از سوی سازمان همکاری اسلامی حتی از سوی سازمان ملل با شرکت کشورهای اسلامی تشکیل شود و کشورهایی که در این خصوص تجربه دارند می‌توانند به عربستان رهنمودهایی ارائه داده و کمک کنند تا از تکرار فجایعی مانند منا جلوگیری شود. این امر در سال‌های اخیر از سوی ایران در حوزه همکاری‌های اسلامی مطرح شد، اما عربستان با آن مخالفت کرد چراکه می‌خواهد اداره حج را در انحصار خود داشته باشد و به همین دلیل از ورود کشورهای اسلامی به اداره مناسک حج جلوگیری می‌کند. با این حال کشورهای مستقل اسلامی می‌توانند در برابر این انحصارطلبی آل‌سعود بایستند.

حسن هانی‌زاده / کارشناس مسائل منطقه