رولت روسی به سبک اردوغان !

دیدار دو روز پیش رئیس‌جمهور ترکیه با همتای روسی خود در سن‌پترزبورگ از نظر بسیاری از کارشناسان نویدبخش شروع یک دوران تازه در روابط دو کشور بود. حتی برخی از این هم پا را فراتر گذاشته و این اتفاق را مقدمه‌ای برای قطب‌بندی‌های جدید در سطح منطقه تفسیر کردند و یادآور شدند که ائتلاف روسیه، ایران و ترکیه در کنار قطر می‌تواند به تحولات آینده منطقه غرب آسیا سمت و سوی تازه‌ای ببخشد. اما این تصورات تا چه حد با واقعیت‌ها انطباق دارد؟

مولود چاوش اوغلو، وزیر خارجه ترکیه روز گذشته اعلام کرد ترکیه و روسیه «سازوکاری قوی» برای حل بحران سوریه پیدا کرده‌اند. وی درباره این سازوکار هیچ توضیحی نداد اما یادآور شد بزودی یک هیات «نظامی امنیتی» ترکیه برای بررسی پرونده سوریه به مسکو سفر خواهد کرد. ‫اوغلو درعین حال تصریح کرد ترکیه و روسیه در مورد آتش‌بس و کمک‌های انساندوستانه در سوریه اتفاق نظر دارند.

گرچه برخی گروه‌ها بر آنند بگویند که اردوغان از این سفر چیزی عایدش نشد و تحریم‌ها هنوز به طور کامل لغو نشده اما پوتین در این دیدار اعلام کرد تحریم‌ها علیه آنکارا، بتدریج لغو خواهد شد .

این نخستین سفر اردوغان به خارج از کشور پس از کودتای نافرجام نظامیان و نیز اولین سفر او به مسکو پس از سقوط سوخوی 24 به دست ترکیه بود؛ اقدامی که موجب اعمال تحریم‌های شدید اقتصادی و گردشگری از سوی روسیه علیه ترکیه و به‌تبع آن سبب «عذرخواهی رسمی» اردوغان از پوتین شد.

بازتاب‌های خارجی

بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران با اشاره به آغاز روند عادی‌سازی روابط میان ترکیه و روسیه گفت: جمهوری اسلامی ایران از اراده و اقدامات اخیر رهبران دو کشور همسایه خود روسیه و ترکیه، به‌منظور آغاز روند عادی‌سازی روابط استقبال می‌کند. میخائیل گورباچف، آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی نیز از بهبود روابط مسکو ـ آنکارا به عنوان حرکتی درست و سودمند برای تمامی جهان یاد کرد.

یک مقام دولت آلمان با اشاره به‌این‌که برلین از رابطه دوستانه میان ترکیه و روسیه استقبال می‌کند، گفت: منافع اروپا در این است که رابطه بین روسیه و ترکیه دوستانه باشد چون این رابطه می‌تواند به حل مناقشات سوریه و قفقاز کمک کند. در همین ارتباط الیزابت ترودیو، سخنگوی دستگاه دیپلماسی آمریکا گفت که کشورش در این خصوص نگرانی ندارد. همچنین ینس استولتنبرگ، سخنگوی ناتو با واکنشی سرد در این باره گفت: از سرگیری روابط نزدیک میان آنکارا و مسکو تحولی نگران‌کننده نیست . در همین رابطه رابرت فیسک، تحلیلگر روزنامه ایندیپندنت با اشاره به کمک‌های اطلاعاتی ایران و روسیه به اردوغان در هنگام وقوع کودتا، نوشت: اردوغان می‌خواهد با سفر به سن‌ پیترزبورگ کشورش را از ناتو به سمت روسیه نزدیک کند. اگر ناتو و اتحادیه اروپا معتقد بودند می‌توانند برای نابودی حکومت اسد و مقابله با موج وجود پناهجویان به اروپا، روی اردوغان به عنوان همپیمان وفادارشان حساب باز کنند یا جنگنده‌های آمریکایی را از پایگاه اینجرلیک پرواز دهند،حال باید در اینها تجدید نظر کنند.» فیسک در ادامه مطلب خود نوشت: اولین سفر خارجی بعد از کودتا توسط اردوغان به روسیه می‌تواند در نوع خود یک کودتای متفاوت باشد.

در عین حال تحلیلگران بر این باورند که سفر اردوغان به روسیه هر چه باشد و هر نتیجه‌ای داشته باشد، شکل‌گیری نظم نوین در منطقه غرب آسیاست. نظمی که بدون شک آنکارا را از آمریکا، اروپا و حتی عربستان دور کرده و تا حدودی به روسیه و ایران نزدیک خواهد کرد و همین مساله توازن قوا را در منطقه به نفع دولت سوریه و تهران و مسکو به عنوان دو همپیمان بشار اسد بر هم خواهد زد.

سیاست‌های منطقه‌ای ترکیه تعدیل می‌شود

دیدار روز سه‌شنبه روسای جمهور ترکیه و روسیه در جهت تنظیم مجدد روابط که در اثر هدف قرار گرفتن جنگنده روسی توسط ترکیه روبه تیرگی نهاده بود واجد آثار و پیامدهای منطقه‌ای است. خلاصه‌ای از این پیامدها را در گفت‌وگو با دکتر سیدرسول موسوی، کارشناس مسائل ترکیه بررسی می‌کنیم.

با توجه به دیدار اخیر روسای جمهوری ترکیه و روسیه، علل بهبود روابط میان دو کشور را بیان بفرمائید؟

در رابطه با تنظیم مجدد روابط ترکیه و روسیه باید به این نکته توجه شود که با نگاه دقیق به گذشته حتی قبل از وقوع کودتای نافرجام در ترکیه، دولتمردان این کشور در یک روز تصمیم گرفتند هم با روسیه و هم با اسرائیل روابط خود را «باز تنظیم» کنند؛ بنابراین وقوع کودتا در ترکیه به این روند سرعت و شتاب بیشتری بخشید. قابل توجه است که گرچه پیشقدم این تنظیم روابط ترکیه بود، اما روسیه هم از این اقدام ترکیه استقبال نمود و زمینه‌های تسهیل روابط را فراهم کرد.

این تنظیم مجدد روابط تاکتیکی است یا یک راهبرد بلندمدت؟

این روابط نه به شکل تاکتیکی است که این‌طور تصور شود که هیچ فکری در پشت این موضوع نبوده و نه به شکل راهبردی به این معناست که تغییردهنده کل جریانات باشد، بلکه حرکتی است در چارچوب روابط منطقه‌ای ترکیه یعنی این کشور به جمع‌بندی مشخصی رسیده است که در جهت اصلاح و تعدیل سیاستی باشد که در گذشته باعث ایجاد تنش با کشورهای منطقه شده بود و فشار و هزینه‌های زیادی را برای ترکیه به همراه داشت.

از طرفی تلاش برای بهبود روابط با اسرائیل، آبروی ترکیه را بین کشورهای منطقه که برای این کشور احترامی قائل هستند بسیار آسیب‌پذیر کرده بود. به همین جهت تنظیم رابطه با روسیه در دستور کار مقامات ترکیه قرار گرفت. باید در این رابطه اضافه کرد که کشورهایی که در منطقه نزدیکی بیشتری به غرب دارند با سیاست‌های اتخاذی توسط اردوغان چندان موافق نیستند به همین علت است که وقوع کودتا سرعت بیشتری به این تنظیم مجدد روابط میان ترکیه و روسیه بخشید. ولی باید توجه داشت ترکیه بعنوان عضوی از اعضای ناتو تعهداتی را برعهده گرفته است که نمی‌تواند از زیر بار این تعهدات شانه خالی کند.

تاثیر تنظیم روابط بر شرایط منطقه‌ای در آینده چگونه خواهد بود؟

بدون شک دولتمردان ترکیه به این نتیجه رسیده‌اند که سیاست‌هایشان در قبال سوریه به آن شکلی که انتظار داشتند، پاسخ نداده و بنابراین لازم است از این فرصت بهبود روابط با روسیه در جهت همکاری و اتخاذ مواضع مشترک که منجر به خروج سوریه از بحران ایجاد شده باشد، استفاده بهینه کنند. در پایان لازم به ذکر است که نتیجه ملموس باز تنظیمی مجدد روابط ترکیه با روسیه موجبات تعدیل سیاست‌های ترکیه در آینده خواهد شد. سیاست‌هایی که گروه‌های افراطی و تروریستی نزدیکی زیادی داشت.