آرزوهای بر باد رفته

دلیل این بود که اردوغان به عنوان یک فرد مسلمان سنی‌مذهب، خود را به اخوان‌المسلمین نزدیک می‌دید و احساس می‌کرد پس از این مصر را به عنوان پایگاه مهم برای اجرای اهداف خود می‌تواند مورد استفاده قرار دهد.

در چنین شرایطی، اردوغان یکی از اولین کسانی بود که پس از به قدرت رسیدن مرسی در اول اکتبر 2012 از مصر دیدن به عمل آورد و در سخنرانی خود در مجلس مصر به صراحت اعلام کرد که نظام (لائیک) ترکیه، بهترین الگو و نمونه برای کشورهای عربی از جمله مصر که در آنجا حرکت‌های مردمی شکل گرفته و نظام‌های عربی یکی پس از دیگری در حال سقوط بودند، است. در صورتی که تا قبل از این سخنرانی یکی از ادعاها و افتخارات اردوغان حمایت از حرکت‌های اسلامی و تشکیل نظام غیرلائیک بود و زمانی که در همان ایام و پس از دیدار اردوغان از مصر در سوریه حرکت‌های مشکوکی به نام قیام مردمی آغاز شد و همان اول این حرکت، گروه‌های مسلح در میدان سوریه ظاهر شدند، دلیل دیدار اردوغان از مصر روشن‌تر گشت.

مرید سلطان سلیم

به قدرت رسیدن اخوانی‌ها در بعضی از کشورهای عربی مانند تونس و مصر آرزوهای خلافت اردوغان را شعله ور ساخت و با بالا زدن آستین‌های خود دست به اقداماتی زد که غربی‌ها سال‌ها بود درباره آن برنامه‌ریزی می‌کردند. اردوغان همیشه خودرا پیرو یاووز سلطان سلیم (تنها پادشاه عثمانی که دست به جنگ مذهبی زده بود) دیده و رفتار و اقدامات او را برای خود الگو قرار داده است. به همین دلیل می‌بینیم در استانبول پل می‌زند و با وجود مخالفت‌ها و اعتراضات گسترده اسم آن را پل یاووز سلطان سلیم می‌گذارد، در سوریه نیروی مسلح تشکیل می‌دهد و نامش را گردان یاووز سلطان سلیم می‌گذارد. در رابطه با یاووز سلطان سلیم این نکته مهم است که وی نیز در ژانویه 1517 به عنوان خلیفه مسلمین! از مصر به ترکیه بازگشته است. در سال 1514 پس از اشغال سوریه در مسجد اموی شام دو رکعت نماز شکر به‌جا آورده است. در اوایل بحران سوریه یکی از آرزوهای اصلی اردوغان و سایر مقامات ترکیه این بود که سوریه همانند دوران یاووز سلطان طی 3 هفته تحت تصرف در آمده و با سقوط دولت بشار اسد در مسجد شام نمازجمعه (همان دو رکعت نماز یاووز سلیم) را بجا خواهند آورد. ورود ترکیه و اردوغان به مساله سوریه البته به تنهایی صورت نگرفت و به عنوان یک پروژه امپریالیستی و جزو برنامه طرح خاورمیانه با مجوز و ماموریت آمریکا و دیگر کشورهای امپریالیستی صورت گرفت. اما در میدان جنگ انتظاراتشان طبق برنامه پیش نرفته و این جنگ طی سه هفته خاتمه نیافت هیچ، که حتی امروز اکثر کشورهایی را که در این توطئه دست داشتند درگیر ساخته است.

مقاومت مردم و ارتش سوریه تمام برنامه‌های آنان را بر هم زد، اخوانی‌ها به عنوان عوامل مجری این توطئه‌ها در تونس و مصر مجددا از قدرت کنار گذاشته شدند و بومرنگ به طرف خود پرتاب‌کنندگان برگشت.

رئیس‌جمهوری که می‌خواست خلیفه باشد

تا قبل از بحران سوریه اردوغان به عنوان رهبر ترکیه با تمام همسایه‌های خود و کشورهای اسلامی تماس‌های نزدیک برقرار نموده و حتی خواستار تشکیل ارتش مشترک اسلامی شده بود و در دیدار از سوریه و ملاقات با بشار اسد خواستار اجرای سیستم به عنوان شامگن یعنی عبور و مرور بدون ویزا در میان کشورهای همسایه و اسلامی شد. به طوری که همان ایام حتی رسانه‌های اروپایی و رژیم اشغالگر قدس، اردوغان را که سعی داشت اتحاد کشورهای اسلامی در برابر غرب تاسیس کند و همانند ناتو ارتش اسلامی تشکیل دهد به عنوان رهبر عالی و دوراندیش و موفق معرفی نمودند. در حالی که روزنامه دی ولت آلمان، اردوغان را که به عنوان خلیفه جدید “Der Neue Kalif” معرفی نمود اعلام کرد یاووز سلطان سلیم زمانی که در سفر مصر خلافت را از چنگ عباسیان در آورد و به عثمانی‌ها انتقال داد از شمشیر خود استفاده نمود و اکنون نیز اردوغان دارد فتح دوم مصر را عینیت می‌بخشد.

البته در رابطه با یاووز سلطان سلیم توضیح این نکته ضروری است که تا قبل از وی پادشاهان عثمانی تمام جنگ‌های خود را با خارجیان غیرمسلمان به عمل آورده بودند و برای اولین بار بود که یاووز سلطان سلیم به عنوان پادشاه عثمانی و بعد خلیفه مسلمین شمشیر خود را علیه کشورهای اسلامی کشیده بود در این زمینه مورد تعریف و تمجید غربی‌ها قرار گرفته است. در حالی که روزنامه برلینر مورگن پست آلمان نیز اردوغان را به عنوان «پرنس خاورمیانه» تشبیه نموده و طی مقاله‌ای با همین عنوان اعلام کرده بود که اردوغان رفتار مقتدرانه و مغرورانه قابل تحسین دارد، روزنامه صهیونیستی اسرائیل هیوم (Israel Hayom) نیز اردوغان را به عنوان «صلاح الدین ایوبی فاتح قدس شریف از دست صلیبیون» معرفی نمود. بی‌بی‌سی در حالی که اردوغان را به عنوان ناصر جدید مصر معرفی می‌نمود روزنامه نیویورک تایمز آمریکا در آن ایام با تمجیدهای فراوان در مورد اردوغان نوشته بود که مقامات مصر اردوغان را به عنوان یگانه الگوی خود قرار داده‌اند.

ترکیه در سوریه به‌دنبال چیست؟

امروز دوست و دشمن، همه از نقش دولت ترکیه به رهبری اردوغان به اتفاق سایر کشورهای منطقه عربستان و قطر مطلع بوده و آن را اذعان دارد. حتی عده‌ای عامل اصلی بحران و جنگ داخلی سوریه را سیاست‌های توسعه‌طلبانه ترکیه می‌دانند و اعتقاد دارند ترکیه به دلیل حکومت در این منطقه در زمان دولت عثمانی که هنوز هم هر چند یک بار مسئولان این کشور ادعای حفاظت اسناد سرزمین‌های سوریه، مصر و عراق در بانک مرکزی این کشور را مطرح می‌نمایند، بخصوص در مورد مناطق شمال عراق (موصل و کرکوک) و نیز مناطق شمال سوریه بخصوص حلب را دارد.

حال دولت ترکیه با این تندی و شدت آیا امکان دارد سیاست خود در قبال کشورهای متخاصم را تغییر دهد و با این کشورها مجددا باب دوستی را باز نماید؟ عده‌ای از کارشناسان در این مورد اعتقاد دارند که ترکیه نیز همانند متحدان غربی خود متوجه اشتباهات خود گشته و براستی می‌خواهد با کشورهای همسایه و منطقه مشکلات خودرا برطرف نموده و رابطه حسنه برقرار نماید. این عده اقدام اخیر ترکیه در عادی‌سازی روابط خود با اسرائیل و روسیه را نمونه‌ای برای این تغییر اعلام می‌کنند.

اردوغان و دولتی ورشکسته

ترکیه متاسفانه دیگر آن ترکیه سابق و امنی نیست که دیگران به آن علاقه‌مند بودند. امروز ترکیه تبدیل به کشوری گشته که به بحران اقتصادی حاد رسیده، کارخانه‌ها یکی پس از دیگری اعلام ورشکستگی می‌کنند، رشد اقتصادی کشور از اهداف اعلام شده دور گشته، وضع توریسم به دلایل اقدامات تروریستی و نیز روابط با روسیه به بحران کشیده شده و اکثر هتل‌های توریستی به دلیل عدم تامین مخارج خود اعلام ورشکستگی نموده و یکی پس از دیگری تعطیل می‌گردند، قسمت عمده بازارهای خارجی خود را از دست داده و به خاطر کاسته شدن درآمدهای ارزی در رابطه با تامین پاره‌ای از مایحتاج خود با مشکل روبه رو هستند. که نتیجه این وضعیت در مرحله اول سیاست‌های اشتباه خارجی دولت و با پرورش گروه‌های تروریستی مداخله در امور کشورهای همسایه است. به طوری که امروز خود رهبران ترکیه اعتراف می‌نمایند که بیشترین صدمه را ترکیه ار اوضاع سوریه دیده و لازم است هرچه زودتر برای پایان دادن به این بحران مداخلات بین‌المللی صورت گیرد. متاسفانه ترکیه زمانی چنین پیشنهادی را مطرح می‌کند که داعش هم در عراق و هم در سوریه ضربه‌ای سنگین دیده و دیگر توان ادامه جنگ نیست. از سوی دیگر حامیان تروریسم نیز دیگر توان تامین خرج و مخارج این جنگ را ندارند.

آری امروز متاسفانه ترکیه در آتشی می‌سوزد که خود در همسایگی خویش در شعله‌ور ساختن آن بی‌تقصیر نیست که این وضع آدم را به یاد آن ضرب‌المثل می‌اندازد که چاه مکن بهر کسی اول خودت دوم کسی.

مالک کایا / کارشناس مسائل ترکیه