سلنیوم چیست؟

علت اهمیت آنتی‌اکسیدان‌ها چیست؟

همه ما در طول روز در تماس با رادیکال‌های آزاد هستیم مثل تماس با دود اگزوز اتومبیل‌ها، چاقی و... اگر این رادیکال‌های آزاد خنثی نشود ما به طرف استرس اکسیداتیو می‌رویم. وجود آنتی‌اکسیدان‌هایی مثل ویتامین E، C و سلینوم خنثی‌کننده رادیکال‌های آزاد هستند. سلنیوم سرب، آرسنیک، کادمیوم را که فلزات سنگین هستند از بدن دفع می‌کند. فلزات سنگین از طرق مختلفی به بدن می‌رسند ازجمله کودها و سموم دفع آفات.

کارکردهای سلنیوم کدام است؟

نیاز به سلنیوم از دوران جنینی شروع می‌شود و تا سالمندی ادامه می‌یابد. این عنصر در تکامل قلب و ریه جنین نقش دارد و ما باید ذخیره سلنیوم داشته باشیم. در غیر این صورت نوزاد با کمبود آن روبه‌رو می‌شود. از دیگر کارکردهای سلنیوم تاثیر بر عملکرد طبیعی غدد تیروئید است. در کنار ید، کمبود سلنیوم هم باعث کم کاری تیروئید می‌شود. این عنصر در ایمنی سلولی و همورال نیز نقش دارد و کمبود آن با بروز انواع سرطان‌ها، دیابت، آرتریت روماتوئید و ناباروری در مردان همراه است. از بیماری‌های مغز و اعصاب که با کمبود سلنیوم مرتبط است می‌توانیم به اوتیسم و آلزایمر اشاره کنیم.

چرا در ایران با کمبود سلنیوم روبه‌رو هستیم؟

چون سلنیوم از طریق خاک جذب گیاه می‌شود و خاک ما از نظر سلنیوم فقیر است و به همین علت گیاهی که در چنین خاک‌هایی رشد می‌کند، سلنیوم را از طریق خاک جذب نمی‌کند. اگر دام و طیور از گیاهی که سلنیوم دارند تغذیه شوند، سلنیوم گیاه وارد شیر، گوشت و تخم‌مرغ می‌شود.

چه غذاهایی از منابع خوب سلنیوم به شمار می‌روند؟

در گروه گوشت‌ها، ماهی سرشار از سلنیوم است. سیر، پیاز و کلم نیز از منابع غنی سلنیوم هستند. البته اگر خاکی که این سبزیجات در آن کشت می‌شوند حاوی سلنیوم باشد. از میوه‌ها، سیب و انگور تمایل دارند سلنیوم را از خاک جذب کنند. همچنین از حبوبات عدس حاوی سلنیوم است. شیر مادر، گردو، پسته و بادام نیز سلنیوم دارند. زردچوبه و فلفل از منابع خوب سلنیوم به شمار می‌روند. پس اگر بخواهیم دسته‌بندی کنیم منابع سلنیوم به ترتیب شامل ماهی، دانه‌ها و مغزها، غلات کامل و حبوبات است. البته دورریختن آب گوشت و مرغ باعث دور ریختن املاح موجود در آن ازجمله سلنیوم می‌شود.

چه توصیه‌ای به خانم‌های باردار درباره مصرف ماهی و منابع حاوی سلنیوم دارید؟

توصیه می‌شود این افراد از منابع سلنیوم استفاده کنند. غذاهای متنوع بخورند. مصرف سه وعده ماهی را در هفته لحاظ کنند. ماهی املاحی مانند آهن، ید، سلنیوم، اسید چرب و امگا 3 را به بدن می‌رساند. افرادی که قصد بارداری دارند، مصرف سه وعده ماهی در هفته را فراموش نکنند.

ماهی‌های پرورشی از نظر تغذیه‌ای چه فرقی با ماهی دریا دارند؟

اگر پرورش ماهی‌ها با نظارت انجام شده، غذای سالمی به آنها داده و در مکمل‌هایشان از سلنیوم استفاده شود این ماهی پرورشی با ماهی دریا از نظر سلنیوم فرقی ندارد.

برای افرادی که به ماهی حساسیت دارند، چه راهکاری پیشنهاد می‌کنید؟

این افراد از مکمل امگا3 استفاده کنند البته با مشورت پزشک یا از گوشت ماکیان، لبنیات، آجیل‌ها، جوانه حبوبات، تخم مرغ، سیب، انگور و همچنین سیر، پیاز و کلم نیز می‌توان بهره برد.

آیا منجمد شدن ماهی مشکل ایجاد می‌کند؟

خیر؛ اما اساس علم تغذیه به تازه‌خوری است. با انجماد از کیفیت پروتئین ماهی کاسته می‌شود و سلنیوم هم در قسمت پروتئینی ماهی است و در نتیجه اگر ماهی تازه مصرف شود بهتر است.

آیا کمبود ریزمغذی‌ها ازجمله سلنیوم در آزمایش‌های معمولی مشخص می‌شود؟

اندازه‌گیری ریزمغذی‌ها مثل سلنیوم جزو آزمایش‌های رایج نیست، اما در مراکز تحقیقاتی انجام می‌شود.

دکتر منصور رضایی

متخصص تغذیه