تاش

شاهنامه طهماسب نسخه‌ای نفیس از شاهنامه فردوسی است که متعلق به سده ۱۰ قمری و شامل ۲۵۸ صفحه مینیاتور از افسانه‌ها، اساطیر و داستان‌های شاهنامه است که با منظومه حماسی در 1200 صفحه توسط برجسته‌ترین نقاشان و خوش‌نویسان عهد صفوی و به خط نستعلیق تهیه شده ‌است. تاریخ آغاز شاهنامه طهماسب به دوره سلطنت شاه اسماعیل اول، موسس دودمان صفوی باز می‌گردد.

مرحوم حسن حبیبی، رئیس سابق بنیاد ایران‌شناسی، در مصاحبه‌ای در ارتباط با تاریخچه این اثر گفته است: کاغذ این شاهنامه بسیار نازک و شبیه کاغذهای بیبل امروزی و دست‌ساز است. ۱۵ نفر روی این کتاب کار کرده‌اند.

این شاهنامه پس از تکمیل، در حدود 40 سال در دربار صفوی ماند. در سال ۹۸۳ قمری که سلطان سلیم دوم در دربار عثمانی زمام امور را به‌دست گرفت، به‌منظور تحکیم روابط و تبریک به تخت نشستن سلطان سلیم دوم، این نسخه نفیس را به عثمانی ها هدیه داد که تا اوایل سده نوزدهم در دربار عثمانی باقی ماند، تا این که سال ۱۹۰۳ در نمایشگاه آثار هنر اسلامی در موزه هنرهای تزئینی پاریس به نمایش گذاشته شد. صاحب کتاب در آن زمان «بارون دو روتشیلد» است. سال ۱۹۵۹ میلادی آرتور هاتِن، بازمانده کارخانه‌های بلورسازی کورنینگ آن را از نوه بارون روتشیلد خرید و شاهنامه طهماسبی در محافل هنری اروپا به «شاهنامه هاتِن» تغییر نام داد. او در سال ۱۹۷۰ برای رهایی از بدهی مالیاتی، ۷۸ صفحه از این شاهنامه را به موزه «متروپولیتن» هدیه داد. گفن در اواسط دهه ۱۹۷۰ نامه‌ای به دولت پادشاهی ایران نوشت و پیشنهاد کرد تا باقی نسخ را به قیمت ۲۰ میلیون دلار به ایران بفروشد.

اما دولت ایران به دلیل گرانی قیمت پیشنهاد شده حاضر به توافق نشد. پس از آن هفت مجلس از نقاشی‌های شاهنامه در حراج کریستی لندن به قیمت 3.1 میلیون دلار فروخته شد. چند سال بعد، ۴۱ نقاشی به گالری «اگینو» در لندن فروخته شد و از آن میان تنها یک نسخه برای موزه تازه تأسیس رضا عباسی خریداری شد.

سال‌ها بعد هاتن برگ‌های باقیمانده از شاهنامه طهماسبی را به‌طور امانی به بانک لویدز لندن سپرد و از کریستی خواست تا آنها را هم حراج کند. کریستی هم طی دو سال ۱۴ برگ از اوراق شاهنامه را به فروش رساند. همزمان با درگذشت هاتن، از ۲۵۸ مجلس نقاشی‌های آن نسخه، ۱۱۸ مجلس در مجموعه هاتن باقی‌مانده بود. از این میان، برگه‌های باقیمانده به ناصر داوود خلیلی در لندن به قیمت هفت میلیون دلار پیشنهاد می‌شود. در سال ۱۳۷۲، دولت ایران با پیشنهاد فرزند هاتن که بنا به وصیت پدر مأمور فروش شاهنامه شاه طهماسب شده است، موافقت می‌کند و با پیگیری حسن حبیبی، معاون اول رئیس‌جمهور وقت ایران، برای بازپس‌گیری باقیمانده این شاهنامه، با تابلوی زن سه اثر ویلم دکونینگ معاوضه می‌کند و این تعداد نسخه به ایران باز می‌گردد.