تاریخ غرورآفرین

این مجموعه شامل هفت کاخ، نقوش برجسته، پلکان، ستون سنگی و ... است که در مجموع ساخت آن 120 سال طول کشیده است. کتیبه‌های این اثر تاریخی حاکی از آن است که این بنا برخلاف بیشتر بناهای بزرگ دیگر جهان با بیگاری از کارگران بنا نشده و کارگران بابت کارشان کالا دریافت می‌کرده‌اند. این یعنی در آن زمان ایران در درجه‌ای از فرهنگ قرار داشته که برای حقوق انسانی احترام قائل بوده است. این موضوع در کتیبه کوروش ـ که اولین مرجع حقوق بشر بوده و حتی اعلامیه حقوق بشر کنونی براساس آن نوشته شده است ـ هم مشهود است.

اما تمام این توضیحات حیرت‌انگیز تنها به بخش کوچکی از تاریخ شهر زیبای شیراز و عظمت ایرانیان اختصاص دارد. شیراز شهری است که جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوانی را در خود دارد: آرامگاه حافظ و سعدی، آرامگاه خواجوی کرمانی، ارگ کریمخان، باغ ارم، باغ نارنجستان، عمارت کلاه فرنگی و آثار تاریخی و گردشگری دیگری که نظر هر گردشگر را با هرنوع سلیقه و علاقه‌ای به خود جلب خواهد کرد. تاریخی که نمایانگر تمدن طولانی و تاریخ بزرگ این شهر است. تمدنی که با قرار گرفتن این شهر به عنوان پایتخت ایران در دوران زندیه رونق بیشتری یافته است.

امروز سوالی مهم از ساکنان این شهر پرسیدیم. ابتدا خواستیم بدانیم ساکنان این شهر زیبا و منحصربه‌فرد چقدر تمایل دارند سری به مناطق تاریخی شهرشان بزنند و از نظر آنها کدام یک از آثار به جامانده از هخامنشیان شگفت انگیز است و باعث حیرتشان می‌شود؟ همچنین کدام یک از این آثار تاریخی باعث می‌شود احساس غرور و افتخار بیشتری داشته باشد و در آخر از آنها خواستیم نظرشان را درباره چگونگی حفظ این آثار تاریخی بیان کنند.

شهر شیراز، مرکز استان فارس است که در منطقه میانی استان فارس و در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده و به همین جهت آب و هوایی معتدل دارد. روز میانی بهار یعنی 15 اردیبهشت «روز شیراز» نامگذاری شده است. این شهر به شهر شعر، باغ و گل و بلبل معروف است. شیراز از زمان گذشته به داشتن باغ‌های زیبا مشهور بوده است. با وجود این جذابیت‌های تاریخی و طبیعی بیشتر پاسخگویان امروز فرصت چندانی برای دیدن آثار تاریخی این شهر نداشتند، اما همه آنها معتقد بودند حیرت انگیزترین اثر تاریخی این شهر تخت جمشید است.

47...364

«راستش زیاد نمی‌رویم.» یعنی سالی چند بار؟ «فقط یک بار» تعجب می‌کنم: «فقط عیدها می‌رویم چون گرفتاری و مشغله‌های کاری زیاد است. البته مشکلاتی هم وجود دارد. جای پارک ندارد و سریع جریمه می‌شویم. همچنین قیمت‌های ورودی متعادل نبوده و بسیار بالا است.» شگفت‌انگیزترین مکان را تخت جمشید می‌داند: «چون وسعت زیادی دارد و بعد از گذشت هزاران سال بازهم پابرجاست. نقش و نگارها و آنچه نشان می‌دهند بسیار شگفت‌انگیز است.» چه نشان می‌دهند؟ «این که ایران قدرت اول جهان بوده و نشان شکوه و عظمت ایران در آن زمان بوده است.»

46...364

«راستش وقت نمی‌کنیم.» یعنی هیچ تفریحی نمی‌کنید؟ مثلا پارک نمی‌روید؟ «فصل سرما نه، اما تابستان هر ماهی دوبار می‌رویم.» و مکان‌های تاریخی چطور؟ «ما شیرازی هستیم، اما در طول زندگی تنها دو مرتبه به آرامگاه حافظ و سعدی رفتم.» باورم نمی‌شود یعنی مکان‌های تاریخی را تاکنون ندیده‌اید؟ «در حقیقت هیچ کدام از مکان‌های تاریخی را ندیده‌ام. بخصوص تخت جمشید و آرامگاه کوروش که خارج از شهر است و اصلا فرصتش پیش نیامده است. باغ‌های زیبای زیادی در شهر داریم، اما من تنها باغ ارم را دیده‌ام.» از آنجا که درباره این بناها کتاب زیاد خوانده است می‌پرسم کدام بنا حس غرور و افتخار بیشتری را به او می‌دهد؟ «تخت جمشید به دلیل عظمتش باعث افتخار است و همچنین حافظ و سعدی باعث غرور و افتخار من هستند.» می‌گویم حتما به دیدن این شهر افتخارآمیز برود.

25...364

اولین کسی است که علاقه زیادی به بناهای تاریخی دارد. یک ایرانگرد دوستدار تاریخ: «من تمام شهرهای ایران را دیده‌ام و در هر شهر هم حداقل یک هفته زندگی کرده‌ام. سالی حداقل دوبار برای تفریح سفر می‌کنم و به دیدن ایران بسیار علاقه‌مندم.» می‌گویم مطمئنا باید شغل خاصی داشته باشید که توانسته‌اید کل ایران را ببینید: «من در کارخانه تولید چینی بهداشتی کار می‌کنم و برای بازاریابی و مراجعه به نمایندگی‌ها به هر استان و شهرهای آن مسافرت کرده‌ام. گاهی برای آموزش و تدریس هم به شهرهای مختلف رفته‌ام. این باعث شد به دیدن شهرهای ایران علاقه‌مند شوم.» می‌خواهم بدانم سالی چندبار به دیدن مکان‌های تاریخی شهر خودشان می‌رود: «چندین بار می‌روم اما ایام عید چون مهمان دارم و دوست دارند این مکان‌ها را ببینند تقریبا هرسال تمام این بناها را می‌بینم.» او هم شگفت‌انگیزترین بنا را تخت جمشید می‌داند: «من در کشورهای خارجی هم که بودم وقتی خودم را به عنوان ایرانی معرفی می‌کردم سریعا می‌گفتند کشور تخت جمشید. آنها ایران را با این شهر می‌شناختند. خارجی‌ها آثار تاریخی را خیلی دوست دارند.» منشور کوروش را هم نماد افتخار ایرانیان می‌داند: «هرکس این منشور را‌ می‌بیند حیرت زده می‌شود. این منشور نماد طرز فکر و نشان از عظمت ایرانیان است. در آن زمان حقوق انسانی اینقدر دقیق مطرح و حتی قوانین حقوق بشر براساس آن نوشته شده است. البته کریمخان هم گام‌های عمرانی مهمی در این کشور برداشته، اما برای خارجی‌ها چندان شناخته شده نیست.» از مسئولان این شهر به دلیل رسیدگی نکردن به این بناها دل پری دارد: «گردشگری این استان خیلی ضعیف است. شما اگر به کرمان و یزد سفر کنید آنها با تورهای مختلف مناطق دیدنی اطراف را به مردم نشان می‌دهند اما در این استان تبلیغاتی نشده است. هیچ کس طبیعت زیبای اطراف شیراز و آبشارها را ندیده است. باید اطلاعات این شهر به صورت مکتوب یا با سی‌دی در اختیار مردم قرار می‌گرفت که این اتفاق هم نیفتاده است. باید به حافظ و سعدی توجه بیشتری شده و از امکانات خوبی که وجود دارد استفاده شود.»

24...364

«آن‌قدر مشغله‌های کاری زیاد است که حتی فرصت نمی‌کنم ماهی یک‌بار به دیدن مادر و پدرم بروم، چه برسد به دیدن این آثار.» اما می‌گوید اگر شرایطش جور شود سالی دوبار به آثار تاریخی شهرش سری می‌زند: «به نظر من همه‌ چیز در آثار باستانی جالب و حیرت‌انگیز است، اما اگر بخواهم از نگاه خودم به این آثار نگاه کنم پله‌های تخت جمشید برایم بسیار جالب است.» آیا ویژگی خاصی دارد؟ «این پله‌ها با شیبی ملایم ساخته شده است و اصلا خسته‌کننده نیست. الان در کار ساخت و ساز اگر کسی پله‌های خانه‌ای را عالی بسازد می‌گویند پله‌ها را تخت جمشیدی ساخته است. ضرب المثل شده است.» آرامگاه کوروش باعث می‌شود احساس غرور و افتخار کند: «وقتی به سمت آن در حرکت هستم حال و هوایم عوض می‌شود و احساس افتخار می‌کنم.»

36400015

«ما فقط عیدها به بناهای تاریخی و دیدنی سر می‌زنیم. واقعا فرصت نمی‌شود و ترجیح می‌دهیم در عید نوروز که مهمان نوروزی هم داریم به این مکان‌ها برویم.» او هم تخت جمشید را حیرت‌انگیزترین اثر تاریخی شهرش می‌داند: «کل منطقه به آدم احساس عظمت و بزرگی می‌دهد. هرچند چیز زیادی از آن باقی نمانده و نابود شده است.» می‌خواهم بدانم کدام بنا باعث می‌شود احساس غرور و افتخار داشته باشد؟ «تخت جمشید و آرامگاه حافظ و سعدی.» به دلیل معماری خاصشان یا چون شاعران بزرگی هستند؟ «چون شاعران بزرگی هستند و مانندشان در جهان نیست.» او از رسیدگی به این بناها راضی بوده و معتقد است در سال‌های اخیر و با اقدامات صورت گرفته این آثار رونق بیشتری یافته است.

39...323

او هم تنها عیدها به دیدن این آثار تاریخی می‌رود: «اما آثار تاریخی دورتر مثل تخت جمشید را فرصت نمی‌شود عیدها ببینیم و ممکن است هر دو سه سال یک‌بار برویم.» تخت جمشید را حیرت‌انگیزترین بنای تاریخی شهرش می‌داند. می‌پرسم آیا ویژگی یا اطلاعات خاصی درباره آن دارد؟ «عظمت و بزرگی آن که در آن زمان و با آن امکانات ساخته شد بسیار جذاب و حیرت انگیز است، اما اطلاعات خاصی در ذهنم نیست.» می‌گویم کدام اثر تاریخی باعث می‌شود احساس غرور و افتخار داشته باشد: «کل شهر باعث غرور و افتخارم است. سعدی، حافظ، شاهچراغ،
تخت جمشید و...» نظرش را درباره شیوه حفظ این آثار می‌پرسم: «باید دولت بودجه بیشتری به آن اختصاص دهد. مکان‌های تخریب شده دوباره ساخته شده و اهمیت بیشتری به آن داده شود.»

28...323

«هیچ وقت نرفته‌ام.» این یعنی علاقه ندارید؟ «مغازه‌دار هستم و تمام سال مشغول کار هستم و فرصت تفریح ندارم.» حتی تعطیلات نمی‌توانید بروید؟ «تعطیلات که کار ما بیشتر است و نمی‌شود جایی رفت.» این یعنی حتی یک‌بار این آثار را ندیده‌اید؟ حتی پیش از شاغل شدن‌تان؟ «متاسفانه تنها این آثار را در عکس دیده‌ام.»

46...323

«زیاد نمی‌رویم. چند سال پیش سالی چندبار با بچه‌ها می‌رفتم، اما سه سالی است که نرفته‌ایم چون قیمت بلیت‌اش خیلی بالاست. این درست نیست که شیرازی‌ها برای دیدن آثار باستانی شهرشان مجبور به پرداخت هزینه‌ای هنگفت باشند. وضع اقتصادی کشور بر همه چیز اثرگذار بوده است.» او وسایل به جامانده از آن زمان را حیرت انگیز می‌داند: «وقتی این وسایل را می‌بینم از خودم می‌پرسم آیا واقعا این وسایل در آن زمان و با آن امکانات کم وجود داشته است؟ اصلا قابل تصور نیست.» او بنای تخت جمشید را باعث غرور و افتخار ایرانیان می‌داند. می‌خواهم نظرش را درباره چگونگی حفظ این آثار بدانم: «این موضوع بیش از آن که به دولت مربوط باشد به فرهنگ مردم ارتباط دارد، این‌که آنها به این باور برسند که این آثار ملی است و باید آن را حفظ کنیم.»

آزاده هاشمی منفرد