کسی خطر زلزله را جدی نمی‌گیرد

***

دقیقا گسل به چه معناست و زندگی روی گسل یعنی چه؟

گسل‌های روی پوسته زمین نتیجه حرکت برشی زمین است و زمین‌لرزه‌ها هم نتیجه نیروی رهاشده در حین لغزش سریع لبه‌های یک گسل روی هم است. اما درمورد عواقب زندگی روی گسل باید به مثل معروفی در علم عمران و معماری اشاره کرد که می‌گوید: «اگر یک ساختمان حتی رعایت تمام مقررات و ضوابط را هم کرده باشد، باز اگر روی گسل نباشد، پایدار و قابل اطمینان است.» این به آن معناست که گرچه باید مقررات و قوانین ساخت و ساز رعایت شود، اما به هیچ وجه نمی‌توان و نباید روی گسل ساخت و ساز کرد، چون به هنگام وقوع زلزله، منطقه گسل به طور کل فرو رفته و هرآنچه هست و نیست را با خود فرو می‌بلعد.

گسل‌های ایران بیشتر در چه مناطقی هستند؟

در مجموع بیشتر گسل‌ها نزدیک کوه‌ها و کوهپایه‌ها قرار گرفته که باید از ساخت و ساز در این مناطق خودداری کرد. البته نقشه بیشتر این گسل‌ها کشیده و مشخص شده، به‌طور مثال نقشه تمام گسل‌های شهر تهران در سال 77 و توسط موسسه ژاپنی جایکا، کشیده و مشخص شده است. این موسسه که به مدت دو سال در تهران در این زمینه پژوهش و نقشه گسل‌های این شهر را ارائه کرد، در همان زمان اعلام کرد، با شرایط ساخت و سازهای نامقاوم فعلی، اگر حتی یک زلزله 5/5 ریشتری در تهران بیاید، بیش از 70 تا 80 درصد ساختمان‌ها ویران خواهد شد. ولی اگر طی 12 سال آینده از ساخت و ساز در روی گسل‌ها پرهیز و مقاوم‌سازی ساختمان‌ها انجام شود، تهران در آینده ایمن خواهد شد.

و آیا این امر صورت گرفت؟

نه متاسفانه. نه مردم و نه مسئولان به این امر توجهی نکردند. شاید دلیل بی‌توجهی این باشد که بارها گفته شد، در تهران زلزله می‌آید و نیامد، این مساله باعث شد کسی موضوع زلزله را جدی نگیرد. متاسفانه بحث آینده‌نگری در میان مردم و بویژه مسئولان کشور ما وجود ندارد و آن زمان همه می‌گفتند، 12 سال دیگر؟!!! و در نتیجه کسی به مقاوم‌سازی ساختمان‌ها توجهی نکرد. حال آن‌که اکنون زمانی بیشتر از آن دوره 12 ساله گذشته و خطر در نزدیکی گوش همه ماست، درحالی که اگر آن زمان به این امر توجه می‌شد، اکنون دیگر نگرانی چندانی نداشتیم. وقتی باران و سیلاب بیاید، از آنجا که همه خیس می‌شویم، به‌دنبال چاره‌اندیشی برای رفع آن هستیم. اما نگاه به زلزله، عقلی دورنگر می‌خواهد که متاسفانه این عقل دوراندیش در میان برخی مسئولان ما نبود و هر مسئولی در هر دوره، به مدت زمان کوتاه مدیریت خود اندیشید، چه اگر غیر از این بود، باید به این مقوله مهم توجه می‌شد که نشد.

یعنی اکنون به این مهم اصلا در ساخت و سازها توجهی نمی‌شود؟

ببینید، در کل شرایط از گذشته بهتر شده و سختگیری‌های بیشتری در این زمینه می‌شود و کیفیت ساخت و سازها هم بهتر شده، اما به هر حال آن‌گونه که باید باشد، نیست. به‌طور مثال در همین شهر تهران اصلا کسی به بحث گسل در ساخت و سازها توجهی ندارد و تنها چیزی که در صدور مجوز و پروانه ساخت و ساز مورد توجه قرار نمی‌گیرد، بحث بودن یا نبودن سازه روی گسل است. در حالی که بسیاری از مناطق تهران در شمال و جنوب روی گسل‌های بزرگ واقع شده و در هر خیابان تهران هم یک گسل کوچک وجود دارد. در شهر تبریز هم که اخیرا بازدیدی از آنجا داشتم سازه‌های زیادی روی گسل اصلی این شهر ساخته شده که بسیار خطرناک و نگران‌کننده است.