حال و روز ناخوش «23 پل»

«۲۳ پل» مسیر عبوری با طول 260، عرض 8.9 و بلندای 25.5 متری از سطح آب روی رودخانه شهر چای در شهرستان میانه در استان آذربایجان شرقی است که هم از نظر سبک معماری و هم مصالح شباهت‌های بسیاری با ۳۳ پل اصفهان دارد. وجود 23 دهانه یعنی ده دهانه کمتر از 33 پل و و طاقچه‌هایی در پایه که درهای ورودی آن روی پل قرار دارد و مکانی مناسب برای استراحت کاروانیان در زمان‌های قدیم بوده است، شباهت این پل به پل تاریخی اصفهان را کامل کرده است.

ضمن این‌که کارشناسان میراث فرهنگی، معماری آن را نیز به دوران صفویان منتسب دانسته‌اند، یعنی همان دورانی که 33 پل ساخته شده است.با این همه، این پل که در سال 1348 به ثبت ملی نیز رسیده، در پیکره بی‌جان خود شاهد ترک‌ها و ریزش‌های متعددی است، که گرچه دل هر رهگذر و دوستدار تاریخ و فرهنگ این مرز و بوم را به درد می‌آورد، اما هیچ یک از نهادهای مسئول اقدامی اساسی برای تعمیر و نگهداری این پل به عنوان یکی از نمادها و نشانه‌های تمدن و تاریخ ایران زمین انجام نداده‌اند.پیمان سلیمانی‌صدیق، یکی از کارشناسان میراث فرهنگی آذربایجان غربی با بیان این‌که 23 پل از آثار معروف تاریخی منطقه میانه است که به محاق فراموشی افتاده و از چشم گردشگران، جهانگردان و باستان‌شناسان به دور مانده است، به مهر می‌گوید: بانی این پل قدیمی و زیبا معلوم نیست، اما سیاحان بسیاری از این پل گذشته و به وجود آن در سفرنامه‌ها و کتب خود اشاره کرده‌اند. ضمن این‌که تا پیش از ساخت راه جدید در این نقطه در سال‌های اخیر این پل مورد استفاده بوده و جاده قدیم تهران ـ میانه نیز از روی این پل می‌گذشت، اما با ایجاد راه آسفالته جدید، جاده ترانزیتی و بنای پل دیگری در این مسیر، پل قدیمی از جاده دور مانده است.فرماندار شهرستان میانه نیز ضمن گلایه از مسئولان میراث فرهنگی استان درباره این پل می‌گوید: این بنای معماری تاریخی در طول سالیان مورد توجه قرار نگرفته و در زمینه نگهداری و مرمت آن نیز هیچ اقدامی انجام نشده است.

اسماعیل حیدری‌آزاد می‌افزاید: مشکل اینجاست که میانه با وجود برخوردار بودن از آثار تاریخی و باستانی متعدد و ثبت ملی شده، اداره میراث فرهنگی ندارد و فقط یک نمایندگی سازمان میراث فرهنگی دارد که آن هم ساختمان اداری ندارد و مشخص است اداره‌ای که برای خود محل اسکان هم ندارد، چگونه می‌تواند حافظ میراث و تاریخ شهرستان باشد.

وی با بیان این‌که در عین حال با کمک استاندار آذربایجان شرقی در تلاش برای جذب سرمایه‌گذار به منظور راه‌اندازی تفرجگاه در محل ۲۳ پل هستیم تا بتوانیم این پل تاریخی را به صورت اساسی مرمت و حفظ کنیم، یادآور می‌شود: از آنجا که بیشترین آثار باستانی ثبت شده در استان متعلق به شهرستان میانه است، بنابراین یکی از هسته‌های اصلی و کلیدی توسعه استان، حفظ، نگهداری، مرمت و معرفی آثار باستانی میانه است و برهمین اساس سندی با عنوان هسته اصلی سند تدبیر و توسعه شهرستان میانه در جلسه شورای برنامه‌ریزی آذربایجان شرقی به تصویب رسید که براساس بخش‌هایی از این سند، ۲۳ پل یا پل شهر چای این شهرستان که همتراز با ۳۳ پل و پل خواجوی اصفهان است، مورد توجه قرار خواهد گرفت.

تخریب روح اجتماعی و فرهنگی شهرها

23 پل تنها اثر تاریخی کشور نیست که می‌تواند سرزمین خود را همچون اصفهان به قطب گردشگری آذربایجان شرقی و حتی کشور تبدیل کند، بلکه هزاران گنجینه و اثر تاریخی دیگر در این سرزمین وجود دارد که با بهانه نبود اعتبار به کنج فراموشی و تخریب تدریجی رانده شده‌اند.

بافت تاریخی گرگان که اولین بافت ثبت شده کشور در 80 سال پیش است، سال‌هاست که بشدت مورد تخریب دستگاه‌های دولتی و بخش خصوصی قرار گرفته و دیگر رنگ و بوی تاریخ را ندارد. محسن محمدی یک کارشناس ارشد مدیریت شهری با بیان این‌که روند فزاینده تخریب بافت‌های تاریخی در کشور از جمله بافت تاریخی گرگان نگران‌کننده است، می‌گوید: این معضل ممکن است دلایل گوناگونی داشته باشد که بی‌شک نبود منابع مالی مناسب برای بهسازی، جذب نشدن مشارکت‌ها و سودهای سرشار اقتصادی حاصل از ساخت و ساز در محدوده بافت‌های قدیم و تاریخی از مهم‌ترین دلایل این مشکل است.

نیاز به همکاری دیگر دستگاه‌ها

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری گلستان نیز با تاکید بر این‌که میراث برای حفاظت و تملک بافت تاریخی گرگان نیازمند همکاری ارگان‌های دیگر است، یادآور می‌شود: تا زمانی که دستگاه‌هایی مانند شهرداری و اوقاف پای کار نیایند و با میراث همکاری نداشته باشند، نمی‌توان به بافت تاریخی گرگان سروسامانی داد.قربان عباسی خواستار فرهنگ‌سازی حفاظت از بافت برای عموم می‌شود و می‌افزاید: منابع مالی میراث فرهنگی محدود است و برای خریداری تمامی بناهای قدیمی هزینه زیادی لازم است که این سازمان به تنهایی قادر به تامین آن نخواهد بود.

البته بهنام قلیچ‌خانی، دکترای رشته معماری با بیان این‌که نمی‌توان روی تمام اقدامات میراث خط قرمز کشید، در واکنش به اظهارات این مسئول مبنی بر نبود بودجه یادآور می‌شود: مدیریت نیز در این زمینه مهم است، زیرا مدیریت میراث فرهنگی کاری تخصصی است، ضمن این‌که باید علاقه و شیفتگی هم وجود داشته باشد، در حالی که این دو عامل در مدیریت میراث فرهنگی استان گلستان وجود ندارد و مدیریت میراث به جای علمی، مدیریت محفلی است و خط و نشان تصمیمات مشخص نشده است. به طور مثال تاکنون یک ورق کار کارشناسی برای حفظ خانه باقری نشده است، در صورتی در گذشته برای مرمت این خانه، کمیته فنی میراث نامه تشویق نوشتند.