2 رکن عدالت
مفهوم عدالت دلیل اهمیت و نیز پیچیدگی آن ، نیازمند تبیین و تدقیق فراوان است زیرا شاخص مهم در تفکیک حکومت های دینی از غیر آن ، ابتنای آن بر عدالت اسلامی است لذا هر چه بیشتر در خصوص مفهوم و معنا و روشهای اجرای عدالت در عرصه های مختلف فردی و اجتماعی تحقیق و نظریه پردازی شود ، به شناخت بیشتر واژه حکومت اسلامی کمک شده است.
رهبر معظم انقلاب ، در دیدار با رئیس جمهور و هیات وزیران ، با اشاره به مفهوم عدالت ، آن را بر 2 پایه عقلانیت و معنویت تفسیر کردند. تفکیک این دو پایه از یکدیگر و نیز شناخت عمیق تر این دو ، ضرورتی جدی است که ذیلا به آن اشاره می شود:
1- عقلانیت به معنای آن است که برای اجرای عدالت باید به ساز و کارهای عقلی صرف تکیه کرد. ساز و کارهای عقلانی به گونه ای هستند که قابل استدلال بر پایه مبانی عقلی و نیز قابل محاسبه و سنجش با عقل باشند. در این باره باید دقت کرد هیچ گونه مبانی غیرعقلانی مانند شهود و غیر این جهانی در استدلال عقلانی راه پیدا نکنند بلکه عقلانیت به گونه ای باشد که فهم آن از سوی عامه عقلا و فحول جامعه قابل درک و پذیرش باشد. به این ترتیب ، حکومتی عادل تر است که عاقل تر است و بر اساس سنجش ها و ملاکهای صرف استدلالی و عقلانی رفتار می کند.
2- رکن دوم عدالت ، معنویت است.
دقت در این نکته حائز اهمیت است که رکن معنویت نباید به گونه ای تعبیر شود که منافی رکن اول ، یعنی عقلانیت باشد. مفهوم معنویت این نیست که برای اجرای عدالت باید به مبانی غیر این جهانی و غیر قابل استدلال عقلانی تکیه کرد زیرا در این صورت رکن معنویت در تغایر با رکن عقلانیت قرار می گیرد. حکومت دینی برای اجرای عدالت باید بنای خود را بر عقل و خرد جمعی قرار دهد و رفتار آن از رازآلود و غیر قابل فهم بودن ، تهی باشد. معنای معنویت این است که عدالت باید بر اساس مبانی عقلانی و جهتگیری های اسلامی تنظیم شود. آموزه های دینی ، سمت و سوی عدالت بر اساس مبانی اسلامی را به ما نشان می دهد. البته در واژه معنویت ، عناصر اخلاق دینی مانند توکل به خدا صبر و استقامت در راه اجرای اهداف الهی و دعا و تضرع به درگاه ربوبی برای استعانت و استنصار از حضرت حق نیز وجود دارد که ضرورتی جدی برای حاکمان اسلامی است و بدون توجه به آن ، نمی توان جامعه را به سوی عدالت دینی به عنوان بزرگترین شاخص حکومت اسلامی رهنمون کرد.
ناصر ایمانی
گفت و گو
