وضع رسانهها در یمن
صدا قطع و وصل میشود
«هر ناحیتی مَلِکی و رئیسی دارد و آنجا سلطانی و حاکمی مطلق نیست. قومی مردم باشند به خودسر و بیشتر، دزد و خونی و حرامی.» این توصیفی است که شاعر و نویسنده شهیر ایرانی، ناصرخسرو قبادیانی، در سفرنامه خود که قریب به هزار سال پیش نوشته، از یمن بیان کرده است.
توصیفی که در شرایط امروزی نیز به وضع این کشور میخورد و نشانگر این است که ناصرخسرو درست توانسته این مردم و کشورشان را تحلیل کند. در شرایط امروزی که یمن درگیر یک انتقال قدرت سیاسی نهچندان آرام است؛ وضع رسانهها در این کشور چگونه است؟
وضع وخیم است
بهطور کلی میتوان وضع رسانهای در یمن را وخیم توصیف کرد. دلیل اصلی این ماجرا، وضع آزادی مطبوعات در یمن است. در رتبهبندی آزادی مطبوعات جهان در سال 2013، یمن جایگاه 167 جهان از میان 180 کشور بررسی شده را داشته است. دلیل هم این بوده که موارد بسیار زیادی از فشار به روزنامهنگاران و نیز اذیت و آزار آنان در سالهای گذشته گزارش شده است. از سوی دیگر این کشور به دلیل ضعف ساختاری رسانهای، نه رسانه بیطرف و حرفهای دارد و نه رسانهنگار معتبر و کاردرست. نتیجه این شده که حتی با وجود تعداد بالای روزنامه و افزایش ایستگاههای تلویزیونی در سالهای پس از انقلاب این کشور در سال 2010، هنوز کیفیت رسانهها به جایی که باید و شاید نرسیده است.
رادیو و تلویزیون محبوبترین رسانهها
از منظری جزئیتر باید گفت بیشترین مصرف رسانهای در یمن مربوط به رادیو و تلویزیون است. دلیل این مساله، پایین بودن نرخ سواد در یمن است. تنها 65 درصد مردم این کشور باسواد هستند که نسبت به آمارهای 90 درصدی در منطقه بسیار پایین است.
اکنون ده شبکه تلویزیونی در این کشور مشغول فعالیت هستند که شش شبکه پس از انقلاب یمن کار خود را آغاز کرده و مربوط به گروههای درگیر در فرآیند سیاسی این کشورند. در بخش رادیو جالب است بدانید شنیدهها حاکی از نفوذ بالای رادیوی عربی جمهوری اسلامی ایران در میان مردم این کشور بخصوص در میان شیعیان است. با این حال، دولت، رادیو و تلویزیون خود را دارد و از این طریق میتواند تبلیغاتی وسیع به نفع خود رقم بزند.
نفوذ پایین اینترنت
در بخش اینترنت، جالب است بدانید ضریب نفوذ اینترنت در این کشور نزدیک به 5 درصد است. با وجود این آمارهای قابل توجهی در مورد حضور مردم در شبکههای اجتماعی ذکر شده و مثلا گفته شده که 500 هزار یمنی عضو فیسبوک هستند. دولت، کنترل اینترنت را در یمن در اختیار دارد و سایتهای غیراخلاقی و نیز سایتهایی را که از نظر سیاسی مشکل ایجاد کنند فیلتر میکند.
رسانههای چاپی غیر مهم
بیش از 20 رسانه چاپی معتبر در یمن فعالیت میکند اما مشکل اینجاست که اولا تعداد زیادی از این رسانهها دولتساخته است و ثانیا نظام توزیع مطبوعات در این کشور بسیار بد است. آن مشکل بیسوادی را هم در نظر بگیرید؛ باید متوجه شده باشید که یمن بدون داشتن دوران اوج رسانهای، از رسانههای سمعی و بصری به رسانههای مدرن چون شبکه اجتماعی روی آورده است. البته نباید از نظر دور داشت که در یمن دسترسی به روزنامههای مهم عربی چون الشرقالاوسط و نیز دسترسی به شبکههای جهانی نیز ممکن است.
امیدی هست؟
در سالهای اخیر تلاشهایی برای بهبود وضع رسانه در کشور یمن شده است. هم قوانینی چون قانون آزادی دسترسی به اطلاعات، تصویب شده و هم فضای انقلابی، محیط بازتری برای فعالیت سیاسی فراهم کرده است. با این حال حرفهای نبودن رسانه و رسانهنگارها و تبدیل شدن آنها به ابزارهای تبلیغاتی احزاب و گروههای سیاسی آنگونه که باید و شاید، نتایج رشد تعداد رسانهها را برای مردم یمن به همراه نیاورده است. شاید لازم است همراه با اصلاحات در مسئولان دولتی و سیاسی، اصلاحاتی در رسانهها و صاحبان تریبون این کشور هم صورت گیرد. به این صورت خواهد بود که شکلگیری گفتوگو در رسانهها شاید بتواند راهی برای رفع صلحآمیز مناقشه این کشور باشد. فعلا وضع رسانه در یمن مثل تلفن همراهی است که گاهی آنتن میدهد و گاهی به کلی آنتن میپرد، فعلا صدا قطع و وصل میشود.
مصطفی مسجدیآرانی / جامجم
گفت و گو
