برای آنکه تنها نباشند

این روزها واژه تکراری سالمندان ، آدمی را به یاد نیمکت نشینان کهنسال پارکهایی می اندازد که در قاب دوربین های عکاسان و تصویربرداران بی حوصله به سوژه ثابت برنامه های خبری

کد خبر: ۵۸۳۷۹

در مورد کهنسالان جامعه تبدیل می شوند. پیرمردان و پیرزنان روزنامه به دستی که در مرور هر روزه خاطرات زندگی خویش عمر ساده را آسان تر از همیشه سپری می کنند.
تصویر کلیشه ای مادربزرگ ها و پدربزرگ های ما آنجا که قرار است از زاویه ای دیگر به نمایش گذاشته شود در یک چرخش 180 درجه ای سر از اماکنی دلگیر و متفاوتی درمی آورد که در شباهت آنها به محیط زندگی تردید فراوانی وجود دارد. به صورت پرخواهش سالمندانی فکر کنید که در قاب دوربین به ما خیره شده اند. حالا تصور کنید که یکی از این پدربزرگ ها قرار است با یکی از مادربزرگ ها ازدواج کند.سالمندان به عنوان بخشی از حیات اجتماعی به خاطر قرار داشتن در دوره سوم زندگی در معرض مخاطرات فراوانی قرار دارند. بخشی از این مخاطرات به شرایط جسمی این افراد بازمی گردد و بخشی دیگر در نتیجه برخورد نادرست جامعه برای آنها به وجود می آید.
بی توجهی به مسائل و مشکلات این قشر 4/5 میلیون نفری از اعضای جامعه در تناقض با تمامی برنامه هایی است که در آن بر تهیه امکانات مناسب برای تک تک اعضای جامعه تاکید می شود. این مشکلات برای آقا رحیم 70 ساله در حالی که پنجمین سال آزاردهنده تنهایی اش را سپری می کند ، درد دیگری دارد. او در کنار 46 هزار و 749 سالمند دیگر روی هم رفته مجموعه ای را تشکیل داده اند که دکتر «توکلی» مدیرکل دفتر توانبخشی سالمندان سازمان بهزیستی کشور از آنها به عنوان «سالمندان مجرد» یاد می کند. آقا «رحیم» روزهایی را به خاطر می آورد که در فقدان یک همزبان شب و روز به سختی طی می شده.
وی می گوید: «خیلی سخته ، 30 سال با کسی زندگی کنی و بعدش تنها بشی. بچه ها هر کدام به دنبال زندگی خود رفته اند. حالا من مانده ام و روزهایی که نمی دانم چطوری سپری کنم. می خواهم ازدواج کنم. می خواهم زندگی کنم.
بچه هایی که چند ماه یک بار نمی بینم با این امر مخالفت می کنند. اما من تصمیم خودم را گرفته ام. با یکی از خانمهایی که به پارک می آیند و او هم اتفاقا تنهاست تصمیم گرفته ایم که چند ماه دیگر ازدواج کنیم».
دکتر توکلی در مواجهه با این صحبت ها به تشریح وضعیتی می پردازد که در آن وضعیت ، زنان و مردان سالمند مجرد به زندگی ادامه می دهند.

ازدواج مجدد ، زندگی مشترک و داشتن همدم و مونس نقش تعیین کننده ای در ارتقای سلامت و طول عمر سالمندان دارند

وی می گوید: «زنان سالمند مجرد 7درصد بیش از مردان سالمند مجرد از مشکلات عاطفی و روانی رنج می برند. مشکلات عاطفی و روانی مورد نظر 25 درصد از زنان سالمند مجرد را آزار می دهد. این در حالی است که در میان مردان 18 درصد از افراد تنها به مشکلات عاطفی و روانی دچار می شوند. به گفته توکلی ، 13 درصد زنان سالمند و بیش از 2درصد مردان سالمند به تنهایی زندگی می کنند. به عبارتی 78 زن در مقابل 22 مرد سالمند مجرد قرار می گیرند.این مدیر دولتی تعداد مردان و زنان سالمند مجرد را به ترتیب 16 هزار و 363 و 30 هزار و 387 نفر ذکر کرده و می گوید: «زنان سالمند به دلیل آن که معمولا خانه دار بوده اند و درصد بیسوادی آنها به خانواده بیشتر بوده و سیستم اجتماعی نیز چندان اجازه معاش در اجتماع را به آنها نداده با مرگ همسر و تجرد یا نداشتن خانواده در دوران سالمندی بیشتر دچار مشکلات می شوند».
تحقیقات به دست آمده نشان می دهد که 43 درصد زنان در برابر 40 درصد مردان سالمند از مشکلات حرکتی و جسمانی رنج می برند. مصرف دارو و آرامبخش در میان زنان و مردان سالمند به ترتیب بیش از 46 و 34 درصد است. این در حالی است که زنان سالمند مستمری و درآمد مشخصی نداشته و به منابع اجتماعی نیز دسترسی کمتری دارند در چنین وضعیتی طرح موضوع ازدواج مجدد تا چه اندازه در بهبود حال این سالمندان تاثیر می گذارد؛
توکلی در پاسخ به این سوال می گوید: «ازدواج مجدد، زندگی مشترک و داشتن همدم و مونس نقش تعیین کننده ای در ارتقای سلامت و طول عمر سالمندان داشته ، سبب کاهش افسردگی ، انزوا، مصرف دارو و سایر مشکلات در آنها می شود.» در چنین وضعیتی طرح موضوع ازدواج برای سالمندان تنهایی که در معرض انواع ناراحتی ها قرار دارند. به تعبیر عده ای طرحی مثبت است که در کاهش مشکلات سالمندان تاثیر فراوانی بر جای می گذارد. این موضوع به گفته دکتر سوسن صلواتی «روانشناس بالینی از آن رو مثبت به شمار می آید که به کاهش افسردگی در سالمندان کمک می کند.»
وی افسردگی در سنین سالمندی را به دو دسته افسردگی اساسی و افسردگی حاد تقسیم می کند و می گوید: «نتایج تحقیقات در سراسر دنیا نشان داده که افسردگی از اختلالات شایع در دوران سالمندی است که تحت عنوان «افسردگی اساسی» از آن یاد می شود. این در حالی است که در بسیاری مواقع افسردگی سالمندان «تحت حاد» نام دارد.
وی در توضیح علل بروز افسردگی در سالمندان می گوید: «علل بروز افسردگی در سالمندان وجود این باور در افراد جامعه است که سالمندان نیروهای از کار افتاده ای هستند که باید بدون بازدهی فقط تحت مراقبت قرار گیرند که این خود نوعی احساس بی مصرف بودن را برای فرد به وجود می آورد.» ازدواج مجدد در دورانی که بسیاری از علایق روزگار جوانی خواه ناخواه به سر آمده و سپری شده از نظر عده ای چندان مثبت نیست.
با این حال به اعتقاد بسیاری دیگر از افراد جامعه پدیده ای تازه تعریف شده و مثبت قلمداد می شود. «شهلا حسینی» یک دانشجوی تهرانی است که در این مورد نظر مثبتی دارد. وی می گوید: «ازدواج مجدد افراد کهنسال به نظر من مثبت و اتفاق جالبی است که می تواند در کاهش مشکلات و ناراحتی های سالمندان تاثیر فراوانی بر جای بگذارد. الان مادربزرگ من 10 سال است که تنها زندگی می کند. در خانه ای که او زندگی می کند هیچ کس دیگری حضور ندارد. او اگر ازدواج می کرد هم از تنهایی درمی آمد، هم روحیه بهتری پیدا می کرد. الان طوری شده که اصلا نمی توان با او صحبت کرد.» به رغم این گفته ها این موضوع نه چندان معمول تا رسیدن به مرحله پذیرش فاصله فراوانی با واقعیت جامعه حاضر دارد. درک و دریافت مناسب نسبت به چنین پدیده ای به سعه صدر و تسامحی نیازمند است که در خانواده های ایرانی چندان معمول نیست. آیا غیرمعمول بودن پدیده مانع از گسترش آن می شود؛