شبکه‌ موفق

در عصر فناوری اطلاعات و ارتباطات و رقابت شدید رسانه‌های مختلف و مدرن با یکدیگر، با توجه به اهمیت عنصر زمان و درخواست مخاطبان انبوه برای دریافت اطلاعات به روز و به لحظه، دست‌اندرکاران پخش در شبکه‌های تلویزیونی تلاش می‌کنند با بهره‌گیری از عنصر سرعت، به‌روز‌ترین محتوای مورد نیاز مخاطب را به وی ارائه کنند.

پخش در هر شبکه‌ای، در فرآیند پشت‌ صحنه تولید برنامه‌هایی تعریف می‌شود که مخاطبان آن شبکه بر قاب تلویزیون می‌بینند و این مجموعه شامل عوامل متعددی است که در یک کار گروهی و هماهنگ، برنامه‌های تلویزیون را برای تماشای مخاطبان روی آنتن می‌فرستند. از این‌رو، علاوه بر عوامل پخش، دغدغه اصلی مدیران پخش شبکه‌های مختلف رادیویی و تلویزیونی سازمان صدا و سیما نیز جلب اعتماد مخاطب و احترام به وی است.

در این میان رسانه‌ای موفق است که اعتماد مخاطب را جلب کند و زمانی این اعتمادسازی اتفاق می‌افتد که عوامل اثرگذار بر رضایت عمومی جامعه شناخته شود و برنامه‌ریزی براساس نیازها، سلیقه مخاطب و ارزش‌های جامعه صورت گیرد. بر همین اساس، مدیریت رسانه نیز اصول و ارزش‌های حرفه‌ای، فنی، هنری و کارشناسانه را در ارائه برنامه‌ها لحاظ می‌کند و با علم و دانش روز پیش می‌رود. در طراحی و ارائه یک برنامه تلویزیونی موفق، مولفه‌های گوناگونی اثرگذارهستند که این مولفه‌ها می‌توانند در دو دسته‌بندی کلی یعنی فرم هنری و محتوایی ارائه شوند. در ارائه برنامه‌های هر شبکه تلویزیونی بخش‌های مختلف (برنامه‌ریزی، هماهنگی، تدوین، بازبینی و آرشیو) و در واقع یک تیم گسترده پشت صحنه، مدیریت و اجرای بخش‌های گوناگون را به عهده دارد که شاید حتی گاهی در تیتراژ برنامه‌ها هم نامشان دیده نشود، اما با تلاش و همت یکایک این افراد، ثانیه به ثانیه برنامه‌ها در نظر مخاطب جلوه می‌کند.

در این سازوکار پراهمیت، مدیریت پخش، شغلی بدون مرخصی است، زیرا آنتن تلویزیون تعطیل‌بردار نیست، بویژه در مناسبت‌ها و تعطیلات تقویمی که کار پخش دوچندان می‌شود. برای مثال تنها در شبکه آموزش سیما از ساعت 8 صبح تا ساعت 1 بامداد روز بعد، یعنی 17 ساعت برنامه‌های مختلف زنده و تولیدی پخش می‌شود و ما نیز باید همکارانمان را همراهی کنیم. به زبان ساده‌تر در این فرآیند مدیر در خدمت رسانه ملی و رسانه ملی در خدمت مردم است.

در رژی پخش هر شبکه تلویزیونی، ناظر پخش، کارگردان، منشی‌صحنه، صدابردار، گرافیست، عوامل فنی، عوامل تهیه و تولید برنامه و همکاران دیگری فعالیت می‌کنند. این نمایه‌ای از یک کار گروهی است و افراد مختلف در شیفت‌های گوناگون و در تمام روزهای سال کار می‌کنند تا مخاطبان تلویزیون، شاهد برنامه‌های مناسب، باکیفیت و مطلوب باشند.

در این اوضاع، گاهی شرایطی پیش می‌آید که در جدول پخش شبکه به هر دلیل، تغییراتی ایجاد می‌شود که ممکن است این تغییرات قابل پیش‌بینی باشد. اتفاقاتی چون پیروزی تیم‌های ایرانی در بازی‌های ورزشی باشگاهی یا ملی یا موارد غیرقابل پیش‌بینی، مثل حوادث و بلایای طبیعی. در چنین شرایطی، گاهی تغییرات به وجود آمده، منجر به درج زیرنویس و گاهی دستخوش تغییرات بیشتر در جدول برنامه‌های روزانه می‌شود. به همین منظور، مدیر پخش در فاصله زمانی کوتاهی تصمیم‌ می‌گیرد و با یاری دیگر همکاران در رژی پخش، این تغییرات اعمال می‌شود. در این میان، احترام به فرهنگ اقوام و طوایف مختلف در برنامه‌هایی که به صورت زنده روی آنتن می‌رود، بسیار مهم است، چراکه در این‌گونه برنامه‌ها، خطا جایی ندارد و امکان تصحیح هم نیست و همه دست‌اندکاران باید تلاش کنند خطا را به حداقل برسانند.

نظارت بر مدیریت پیام و برنامه‌ریزی و برنامه‌سازی در سازمان صداوسیما براساس اصول، ارزش‌ها و هنجارها با تکیه بر مفاهیمی ارزشمند و والا صورت می‌گیرد که رعایت آنها، صدا وسیما را در طراز رسانه‌ای که از آن تعبیر به رسانه پاک می‌شود، قرار می‌دهد.

توجه به زبان فارسی ـ که از کهن‌ترین زبان‌های دنیاست ـ و پاسداری از آن از اهم وظایف برنامه‌سازان رسانه است که این موضوع در مورد برنامه‌های زنده از حساسیت بیشتری برخوردار است و بویژه در شبکه آموزش سیما تلاش شده با به کار بردن صحیح زبان فارسی در گفتار مجری و زیرنویس‌های شبکه، به نوعی در حفظ این فرهنگ اصیل و زبان دیرین کوشش شود.

پخش هر شبکه می‌کوشد ارتباطی مستقیم با مخاطب داشته باشد و با برقراری تعامل میان مخاطب و تلویزیون، در تولید و پخش مطلوب به موفقیت برسد که در این راه، چون هدف اصلی جلب رضایت طیف‌های مختلف و گسترده مخاطب است، نقد منصفانه و از روی بینش و آگاهی به دست‌اندرکاران رسانه کمک می‌کند برنامه‌سازی با آگاهی بیشتر و دقیق‌تر از خواسته مخاطبان و سیاست‌های کلی رسانه صورت گیرد؛ همچنان که در شبکه آموزش سیما هر روز پیام‌ها، انتقادات و پیشنهادات بینندگان دسته‌بندی می‌شود و تعدادی از آنها نیز به صورت زیرنویس ما بین برنامه‌های مختلف این شبکه روی آنتن می‌رود.

بین رسانه و مخاطب، رابطه نزدیک و تنگاتنگی وجود دارد که هر دو روی هم اثر می‌گذارند. یکی از مولفه‌های اثرگذار بر رسانه، اعتماد مخاطب به رسانه است. رسانه میدان رقابت است و به دلیل تاثیر‌گذاری تلویزیون برافکار عمومی، چه گفتن و چگونه گفتن اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

دکتر محسن ساری/ مدیر پخش شبکه آموزش سیما