سوغات شمال به تاریخ می‌پیوندد

چایکاران گیلانی از اوایل اردیبهشت مشغول برداشت محصول و فروش آن به دولت و کارخانجات هستند،‌ بجز عده‌ای بسیار معدود،‌ اغلب آنان هنوز پولی بابت این محصول که شش ماه از سال برای آن زحمت کشیدند و عرق ریختند، دریافت نکرده‌اند؛ پولی که حتی اگر می‌گرفتند هم آنقدر کم است که نه دردی از دردهایشان دوا می‌کند و نه حتی هزینه رفته‌شان را برمی‌گرداند. این حکایت امروز و دیروز چایکاران گیلانی نیست،‌ سال‌هاست که دیگر نه توجهی در کار است و نه حمایتی.

رئیس اتحادیه چایکاران شمال کشور با بیان این‌که اکنون تقریبا تمام باغ‌های بزرگ چای گیلان که علاوه بر تولید بالا،‌ جلوه زیبایی نیز به استان بخشیده بود، از سوی صاحبان آنها رها شده و از بین رفته و تبدیل به جنگلی مخروب شده است،‌ در گفت و گو با جام جم می‌گوید: اکنون فقط باغ‌های حدود یک یا دو هکتار در استان باقی‌مانده که صاحبان همین باغ‌ها نیز در نهایت مشقت و سختی روزگار می‌گذرانند.

ایرج هوسمی با بیان این‌که در گذشته هر ده روز یک‌بار چایکاران محصولشان را برداشت کرده، به کارخانجات تحویل می‌دادند و مزد خود را دریافت می‌کردند، می‌افزاید: اما اکنون این دوره برداشت به 45 روز افزایش یافته و دیگر رغبتی برای برداشت محصول وجود ندارد.

وی خاطرنشان می‌کند: از اوایل دوره برداشت امسال، تنها به مدت هفت، هشت روز بهای چای چایکاران پرداخت شد و بقیه کشاورزان با این‌که به بانک،‌ نانوا، بقال و... بدهکارند، هنوز پولی بابت فروش چایشان دریافت نکرده‌اند.

هوسمی با بیان این‌که میزان تولید چای کشور در گذشته و در بهترین حالت، حدود 68 هزار تن بود که اکنون به حدود 28 هزار تن رسیده است، می‌گوید: این میزان چای نیز اکنون توسط صد هزار خرده مالک تولید می‌شود و ازکنار آن حدود چند میلیون نفر اعم از کشاورز، کارگر، کارخانه‌دار و... و فروشنده ارتزاق می‌کنند که با شرایط فعلی وضع همه آنها نابسامان و در مجموع زندگی آنها فلج شده است.

رئیس اتحادیه چایکاران شمال کشور با بیان این‌که وضع چای کشور مبهم است و اراده‌ای در خارج از گیلان برای حل مشکل آن وجود ندارد، می‌افزاید: از حدود 180 کارخانه فعال در کل مازندران و گیلان اکنون فقط حدود 20 کارخانه فعال وجود دارد،‌ بسیاری از مزارع بزرگ چای اکنون به حال خود رها شده، از بین رفته یا تغییر کاربری داده‌اند و وضع معیشت چایکاران بسیار دردناک و نگران‌‌کننده است. همه اینها در حالی است که مصرف سالانه کشور حدود 150 هزار تن چای است که حدود 120 هزار تن آن از خارج وارد کشور می‌شود.

روزگاری نه‌چندان دور یعنی همان سال‌های اوج تولید، چای داخل بواسطه کیفیت خوب خود، مصرف‌کنندگان بی‌شماری داشت؛ اما با آغاز روند سقوط امپراتوری چای داخلی و افزایش واردات چای خارجی و به تبع آن تغییر ذائقه مصرف‌کنندگان، دیگر انگیزه‌ای برای چایکاران داخلی برای رسیدگی به کیفیت چای داخلی باقی نماند و روز به روز و همزمان با کاهش تولید،‌ کیفیت آن نیز کاهش یافت به طوری که دیگر عملا قابل استفاده نبود، اما مدتی است که نوعی از چای داخلی به بازار آمده که نه تنها طعم و کیفیت خوبی دارد، بلکه مورد استقبال مصرف‌کنندگان نیز قرار گرفته است که این شاید خود روزنه امیدی برای این صنعت نیمه‌جان باشد.

هوسمی با بیان این‌که گیلان به دلیل وجود خاک خوب و مرغوب و آفتاب درخشان مستعد تولید چای با کیفیت است در این باره می‌گوید: حدود 12 کارخانه از کارخانه‌های فعال موجود زمانی که از کمک و حمایت دولت ناامید شدند، خود تصمیم به تغییر اوضاع گرفتند به این صورت که با پرداخت بهای بیشتری به چایکاران، برگ سبز بهتری از آنها می‌خرند و این محصول را در بهترین شرایط فرآوری کرده و چایی با کیفیت عالی تولید می‌کنند.

وی با بیان این‌که این چای اکنون با قیمت کیلویی 12 هزار تومان در بازار داخلی عرضه می‌شود، می‌افزاید: این چای مرغوب اکنون به کشورهای آمریکا، اروپا و حتی هند صادر می‌شود.

هوسمی در پاسخ به این پرسش که چرا این نوع چای مرغوب به عنوان یک برند داخلی و ملی مطرح نمی‌شود،‌ می‌گوید: انجام این کار نیاز به حمایت مسئولان دارد، چراکه تا دولت و مسئولان حمایت نکنند یک محصول قدرت مانور گسترده در سطح بازار را نخواهد داشت،‌ این در حالی است که نه‌تنها هیچ‌گونه حمایتی از سوی دولت از صنعت چای کشور صورت نمی‌گیرد، بلکه برخی افراد خاص نیز به دلیل منافع بی‌حدوحصری که واردات چای خارجی برای آنها دارد، به چای داخلی اجازه مطرح شدن و جان گرفتن نمی‌دهند.

در همین حال نماینده مردم رودسر و املش در مجلس شورای اسلامی نیز با بیان این که وضع چای در حالت رکود است، به جام‌جم می‌گوید: اکنون به دلیل شرایط بسیار نابسامان چای در کشور، عده‌ای از کشاورزان از چایکاری دست کشیدند و فاجعه‌ای برای 65 هزار خانواری که از این راه امرار معاش می‌کنند، در حال رخ دادن است.

محمدمهدی رهبری املشی می‌افزاید: در حالی خطر بیکاری این عده را تهدید می‌کند که میانگین ایجاد شغل 85 میلیون تومان است و در صورت بیکاری، دولت باید شش تا هفت هزار میلیارد تومان بدهد تا این عده سر کار بروند.

وی در پاسخ به برخی گفته‌ها مبنی بر این‌که تولید در سطح کمتر از یک هکتار صرفه اقتصادی ندارد و بهتر است برچیده شود، خاطرنشان می‌کند: مالکیت کشاورز چایکار حدود 0.6 تا 0.8 هکتار است و کشاورز ما با همین مقدار سطح زیرکشت به رسمیت شناخته می‌شود و دولت نباید بگوید توجیه اقتصادی ندارد، زیرا همیشه همین بوده است.

رییس مجمع دوره‌ای نمایندگان گیلان هزینه تولید چای را بسیار زیاد دانسته و یادآور می‌شود: هر هکتار باغ چای 5.5 میلیون تومان هزینه دارد، این در حالی است که میانگین قیمت خرید چای،‌450 تومان است و با فروش چای به این قیمت فقط حدود دو میلیون تومان دست کشاورز را می‌گیرد و در چنین شرایطی کشاورز رغبت و انگیزه‌ای برای کشت چای ندارد و تغییر کاربری می‌دهد.

رهبری با بیان این‌که اکنون قیمت خرید برگ چای درجه یک 700 تومان و درجه دو 350 تومان است،‌ می‌گوید: قیمت تضمینی برگ سبز چای اکنون یک دهم قیمت است، در حالی که اگر قیمت برگ سبز واقعی شود، باید هر کیلو برگ سبز چای حدود 4000 تومان نرخ‌گذاری شود.

وی با بیان این که چای اکنون نیازمند 300 میلیارد تومان اعتبار و سوبسید است، می‌افزاید: این در حالی است که دولت تنها 25 میلیارد تومان کمک به چای را در بودجه آورده است که این میزان به هیچ وجه نمی‌تواند باعث رونق دوباره صنعت چای شود.

نماینده مردم رودسر و املش با بیان این‌که وضع برنج نیز در استان گیلان نگران‌کننده است، می‌گوید: در حالی که برنج گیلان معروف است و حتی آستانه ‌اشرفیه نیز با برنجش شهرت یافته است، بسیاری از مزارع برنجکاری تبدیل به کیوی‌کاری شده است.

رهبری با اشاره به تغییر کاربری از سوی شالیکاران می‌افزاید: نبود حمایت دولت از برنجکاران و واردات بی‌رویه برنج از یک سو و افزایش هزینه تولید مانند افزایش قیمت کود، سم و‌ حمل و نقل موجب‌شده شالیکار ترجیح دهد محصولات دیگری نظیر کیوی بکارد که هم سود بیشتری دارد و هم کشت آن بجز یکی دوبار آبیاری در سال زحمت و خرج دیگری ندارد.

وی با بیان این‌که در هر هکتار حدود 1800 کیلو تا دو تن برنج هاشمی کشت می‌شود که هزینه آن برای شالیکار حدود شش میلیون تومان است، تصریح می‌کند: کشاورز باید هر کیلو از آن را بیشتر از 3000 تومان بفروشد تا فقط هزینه‌های تولیدش برگردد،‌ این در حالی است که واردات بی‌رویه برنج هندی و پاکستانی اجازه فروش حتی با این قیمت را به او نمی‌دهد.