مجازات برای متخلفان

در ماده ۶۰ قانون مجازات اسلامی آورده شده است: چنانچه طبیب قبل از شروع درمان یا اعمال جراحی از مریض یا ولی او برائت حاصل کرده باشد، ضامن خسارت جانی یا مالی یا نقص عضو نیست و در موارد فوری که اجازه گرفتن ممکن نباشد، طبیب ضامن است. با وجود این بسیاری از حقوقدانان معتقدند چنانچه پزشک در تشخیص بیماری دچار اشتباه شود، خطای شغلی برای وی محرز است و اساسا خطای وی در معالجه یا عمل جراحی، خود نوعی از خطاست و به نظر می‌رسد چنانچه پزشک متبحر و حاذقی به دلیل سهل‌انگاری، بی احتیاطی، بی مبالاتی و عدم رعایت نظامات دولتی، مرتکب خطای پزشکی شود و به بیمار صدمه‌ای بزند، ضامن است؛ حتی اگر اعمال وی با اجازه بیمار یا ولی او باشد.

برای تحقق مسوولیت پزشکی وجود 3 عنصر فعل مجرمانه یا خطای پزشکی، نتیجه مجرمانه یا صدمه وارده و وجود رابطه سببیت میان فعل و صدمه ضروری است. مطابق تبصره ۳ ماده ۲۹۵ قانون مجازات اسلامی «هرگاه بر اثر بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی یا عدم مهارت و عدم رعایت مقررات مربوط به امری، قتل یا ضرب یا جرح واقع شود به نحوی که اگر آن مقررات رعایت می‌شد، حادثه‌ای اتفاق نمی‌افتاد قتل یا ضرب یا جرح در حکم شبه عمد خواهد بود.

بنا به مراتب، چنانچه پزشک مهارت و دقت متعارف و معمول را در رشته خود به خدمت گرفته باشد، مرهون اجر و پاداش است حتی اگر در مداوای بیمار موفق نشود.

به عبارت دیگر، هرجا پزشک از انجام تعهدخویش (نظیر مراقبت از بیمار که مقتضای اصول فنی پزشکی است) سرباز زند مرتکب خطاشده است؛ اما این بدان معنی نیست که هرگونه شکست و عدم‌موفقیت یا حادثه هنگام معالجه، ضرورتا خطای پزشکی به حساب آید، زیرا اعمال پزشکی فی نفسه و به حکم طبیعت خود از خطا جدا نیست.

جدا از مجازات‌هایی که به موجب قانون و توسط دادگاه اعمال می‌شود در حال حاضر از سوی سازمان نظام پزشکی چند نوع مجازات برای قصور پزشکان در نظر گرفته می‌شود.در مرحله اول در صورت مقصر شناختن پزشک تذکر یا اخطار شفاهی در حضور هیات مدیره سازمان نظام پزشکی به فرد داده می‌شود. در مجازات بند «ب» پزشک محکوم می‌شود به توبیخ کتبی با درج در پرونده نظام پزشکی که این تخلف اگر یک‌سال تکرار نشود از پرونده وی پاک می‌شود. در موارد شدیدتر که شامل مجازات بند «ج» می‌شود توبیخ کتبی با درج در پرونده بعلاوه الصاق رأی در تابلوی اعلانات محل یا نشریه آن صورت می‌گیرد.

در مجازات بند «د» به پزشک 3 ماه تا یک سال محرومیت از طبابت در محل ارتکاب جرم داده می‌شود. در مرحله بعد در مجازات بند «و» 3 ماه تا یک سال محرومیت در سراسر کشور داده می‌شود. به موجب بند «ز» محرومیت دائم از اشتغال به حرفه‌های پزشکی و وابسته در سراسر کشور شامل حال پزشکان می‌شود.