جانستان کابلستان

رضا امیرخانی جایگاه خودش را در ادبیات امروز پیدا کرده است و این امر باعث می‌شود تا علاقه‌مندانش در زمانی کوتاه کتاب 350 صفحه‌ای او را بخوانند و در وبلاگ‌هایشان نقدهایی بر آن بنویسند.

امیرخانی که بسیار اهل سفر است و علاوه بر تمام استان‌های کشور، به 22 کشور دنیا هم سر زده، با رمان «ارمیا» که سال 74 جایزه 20 سال داستان‌نویسی دفاع‌مقدس را گرفت، خوانندگان داستان‌های ایرانی را با نام نویسنده‌ای جدید آشنا کرد.

مجموعه داستان «ناصر ارمنی»، رمان «من او» که سال 79 برگزیده منتقدان مطبوعات شد، ‌سفرنامه سیستان، مقاله بلند نشت‌نشا و رمان بیوتن که سال 87 منتشر شد و بسیار خوب مورد استقبال قرار گرفت، ‌از جمله آثار امیرخانی هستند که جایگاهی تثبیت شده را در عرصه ادبیات امروز ایران برای او رقم زده‌اند.

جانستان کابلستان شرح سفر اتفاقی امیرخانی به افغانستان است. در پیش درآمد کتاب با عنوان مور و تیمور، حوادثی را شرح می‌دهد که به عبورش از مرز و ورودش به افغانستان همراه همسر و فرزندش منجر می‌شود. امیرخانی از همان ابتد واژگان رد و بدل شده بین افغان‌ها را ضبط می‌کند؛ مثلا دوگانگی به جای دوقلو،‌ رخ نمی‌دهد به جای آنتن نمی‌دهد، خانه جنگی به جای جنگ خانگی و... . فصل‌های دیگر کتاب با عنوان‌هایی چون مشهورات هرات، متواترات هرات، تحریرات هرات، زائر و زار و نزار مزار، بلخ؛ الخ...، تقابل با کابل، انتخاباتیات و بلاکش هندوکش پشت سر هم می‌آیند.

با توجه به این که افغانستان تاریخ، فرهنگ، زبان و دینی مشترک با ایران دارد، امیرخانی با توجه به مشاهداتش در این کشور همسایه، بعضی از مسائل ایران را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد و اشاره‌ای به گذشته، حال و آینده کشورمان می‌کند. خواندن بعضی از این مقایسه‌ها مایه دلگرمی می‌شود. مثلا جاده‌های افغانستان آنقدر اندکند که امیرخانی دیدن یک جاده را در میان کوه‌ها یک حادثه می‌داند یا در فصل بلاکش هندوکش در مقایسه وضعیت فرزند خودش و دختر افغان می‌نویسد: پسر من تا چند سال دیگر به مدرسه می‌رود و تا چند وقت دیگر دانشگاه و... مسیری مملو از موفقیت‌های کوچک و بزرگ را طی می‌کند و این دختر... چند عملیات انتحاری را بایستی از بیخ گوش‌های کوچکش رد کند... چندبار باید بترسد از این که اختطاف نشود، همه اینها را که رد کند در کدام کلاس درس می‌تواند مطمئن باشد که طالب‌ها خوراکی مسموم توزیع نمی‌کنند و به صورت اسید نمی‌پاشند... .

امیرخانی در مقایسه سفرش به افغانستان با دیگر کشورها می‌نویسد: هربار وقتی از سفری به ایران برمی‌گردم دوست دارم سر فرو بیفکنم و بر خاک سرزمینم بوسه‌ای بیفشانم. این اولین بار بود که چنین حسی نداشتم. بر عکس پاره‌ای از تنم را گذاشته بودم پشت خطوط مرزی، خطوط بی‌راه و بی‌روح مرزی. جانستان کابلستان نوشته رضا امیرخانی را نشر افق در 3000 نسخه با قیمت 6500 تومان روانه بازار کتاب کرده است.