آزمون دکتری یا کارشناسی؟

تاکنون روال برگزاری آزمون ورودی دوره دکتری در دانشگاه‌های کشور به این صورت بوده که هر دانشگاه به طور مجزا اقدام به برگزاری آزمون تخصصی می‌کرد و معلومات داوطلبان را براساس آموخته‌های عمومی دوره کارشناسی و نیز دروس تخصصی دوره کارشناسی ارشد می‌سنجید.

براساس آیین‌نامه جدید، از سال آینده سازمان سنجش متولی برگزاری آزمون دکتری نیمه‌متمرکز خواهد بود. این طرح در حقیقت برآورده‌کننده آرزوی چندین ساله تمامی دانشجویان مستعد است، چراکه امتیاز احیانا انحصاری، دانشجویان هر دانشگاه را برای پذیرفته شدن در همان مرکز لغو و عدالت را برقرار کرده است.

اما آنچه در این میان تعجب همگان را برانگیخت، اطلاعیه‌ای بود که سازمان سنجش درباره مواد امتحانی آزمون نیمه‌متمرکز دکتری تخصصی منتشر کرد.

براساس مفاد این اطلاعیه و توضیحات تکمیلی رئیس سازمان سنجش آموزش کشور، آزمون دکتری از منابع درسی منتخب دوره کارشناسی برگزار می‌شود! معنای این گزاره خبری آن است که مطالعه 30 تا 40 واحد درسی کاملا تخصصی که یک دانشجو در دوره کارشناسی ارشد گذرانده، برای ورود به دوره دکتری تخصصی ضرورت ندارد و روشن نیست منابع تحصیل شده در دوره کارشناسی ارشد با کدام توجیه از آزمون دکتری حذف شده است؟ با توجه به این‌که آزمون کارشناسی ارشد نیز از دروس کارشناسی برگزار می‌شود، براساس آیین‌نامه جدید نه‌تنها تفاوتی میان آزمون‌های کارشناسی ارشد و دکتری وجود ندارد، بلکه به جرات می‌توان گفت آزمون دکتری ساده‌تر نیز هست!

البته رئیس محترم سازمان سنجش کاملا بر غیرتخصصی بودن این روند صحه می‌گذارد. وی معتقد است «آزمون کتبی که توسط سازمان سنجش برگزار می‌شود، تخصصی نیست. امتحان کتبی که توسط سازمان سنجش برگزار می‌شود نیز تحت عنوان پذیرش دانشجو نیست بلکه گزینش دانشجو است.»

موقتا این استدلال را از جناب آقای سرورالدین می‌پذیریم، اما اگر سازمان سنجش بنا ندارد امتحان تخصصی برگزار کند، چه کسی و کدام نهاد باید معلومات تخصصی دانشجویان را ارزیابی کند؟ آیین‌نامه جدید «مصاحبه شفاهی» در دانشگاه را برای این منظور مقرر کرده است. تمامی کسانی که با دانشگاه سر و کار دارند، نیک می‌دانند که آنچه در مصاحبه‌ها انجام می‌شود چند پرسش ساده و احیانا بی‌ربط است که به هیچ عنوان از عهده سنجش معلومات تخصصی یک داوطلب برنمی‌آید.

بنابراین، آیین‌نامه جدید عملا با حذف آن آزمون تخصصی که قبلا دانشگاه‌ها برگزار می‌کردند، ورود افرادی با معلوماتی اندک و در حد کارشناسی را به دوره تخصصی دکتری تضمین می‌کند! و این همان فاجعه تمام‌عیار برای جامعه علمی کشور است.

شاید واکنش برخی دانشگاه‌ها ازجمله دانشگاه تهران به آیین‌نامه جدید به دلیل همین ضعف آزمون سازمان سنجش است. دانشگاه تهران هرچند در اطلاعیه‌ای اعلام کرد تمامی کسانی که از سوی سازمان سنجش به این دانشگاه معرفی می‌شوند، باید در آزمون کتبی تخصصی خود دانشگاه نیز شرکت کنند که البته با عکس‌العمل تند وزارت علوم و سازمان سنجش ظاهرا عقب‌نشینی کرده است.

ممکن است عزیزان مسوول بگویند که علاوه بر آزمون از منابع دوره کارشناسی، آزمونی نیز تحت عنوان «استعداد تحصیلی» از داوطلبان گرفته خواهد شد.

بررسی محتوای این آزمون ـ‌ که نمونه آن در سایت سنجش بود ـ نشان می‌دهد فی‌المثل طراحان با تقلید از آزمون «درک مطلب» در زبان انگلیسی، یک متن فارسی را داده و سوالاتی از همان متن طرح کرده‌اند و می‌خواهند سطح درک مطلب زبان فارسی یک داوطلب فارغ التحصیل دوره کارشناسی ارشد را بسنجند! یا سوالاتی شبیه جداول «سودوکو» طراحی کرده‌اند! به راستی این نحوه سنجش «استعداد تحصیلی» وهن نظام آموزشی و همچنین توهین به شخصیت داوطلبان نیست؟

تصمیم برای نیمه متمرکز برگزار کردن آزمون دکتری تصمیمی کاملا منطقی و عادلانه است، اما اگر بناست سطح علمی این آزمون به سطحی پایین‌تر از آزمون کارشناسی ارشد تنزل یابد و به اذعان مسوولان «غیرتخصصی» باشد، باید در انتظار دانشجویان دکتری «غیرمتخصص» نیز بود، چراکه دانشجویان پذیرفته شده در دوره کارشناسی ارشد، با علم به این که آنچه می‌آموزند، کمترین نقشی در پذیرفته شدن آنها در دوره بالاتر نخواهد داشت، به هیچ رو در دروس پراهمیت این دوره، دقیق و عمیق نخواهند شد. این توجیه نیز پذیرفته نیست که تخصص مورد نظر در جریان تحصیل در دوره دکتری حاصل خواهد شود، زیرا دانشجویی که بنیه علمی کافی ندارد، محال است بتواند با تحصیل در یک دوره بالاتر کسب تخصص کند و این امر در دراز مدت سطح علمی کشور را تنزل خواهد داد.

تا فروردین 90 فرصتی باقی نیست و قطعا دوستان نخواهند توانست در محتوای آزمون سال آینده تجدیدنظر کنند. لذا پیشنهاد می‌شود برای سال تحصیلی 91 ـ‌ 90 همانند گذشته دانشگاه‌ها آزمون ورودی برگزار کنند و برای سال بعد از آن در فکر «تخصصی کردن» آزمون دکتری نیمه‌متمرکز باشند.