وقتی چشم نمی‌بیند

البته مدهای Index color ، Multichannel Duotone، هم در نرم‌افزارهای گرافیکی وجود دارند که اشاره مختصری نیز به آنها خواهیم داشت. اگر اجازه دهید قبل از صحبت در مورد مدهای رنگی اندکی در مورد عمق رنگ در نرم‌افزارهای گرافیکی با هم صحبت کرده و با مفهوم آن آشنا شویم.

در صورتی که مقداری رنگ سیاه خالص با همان مقدار رنگ سفید خالص مخلوط گردد، رنگ حاصل خاکستری خواهد بود که نه تمایل به سفیدی داشته و نه تمایل به سیاهی و اصطلاحا خاکستری خنثی نامیده می‌شود. حال اگر این رنگ خاکستری به ترتیب با همان رنگ سیاه و سفید خالص با مقدار برابر جداگانه مخلوط شود دو طیف خاکستری روشن و تیره حاصل می‌آید اگر این عمل 254 بار با رنگ‌های کنار هم و به صورت 2 به 2 تکرار شود کل رنگ‌های سفید، سیاه و خاکستری 256 رنگ خواهد شد.

اگر عمق رنگ را تعداد بیت‌های موجود در هر پیکسل عکس در نظر بگیریم و هر رنگ از تصویر، یک بیت فضا اشغال کند در این صورت هر پیکسل تصویری که فقط از رنگ سیاه یا سفید خالص تشکیل شده باشد یک تصویر با عمق رنگی 2 بیت خواهد بود. حال اگر در هر پیکسل بخواهیم 256 رنگ را نمایش دهیم باید 256 بیت از حافظه یا همان 2 به توان 8 بیت از حافظه را برای هر پیکسل در نظر بگیریم که همان عمق رنگ 8 بیت خواهد بود.

در برخی موارد می‌توان با افزایش این عدد به 512 یا 1024 (یعنی 2 به توان 16 و 2 به توان 32) عمق رنگی 16 بیتی و 32 بیتی به دست آورد که البته در موارد خاص مصرف داشته و همه جا کاربرد ندارد.

حالا که با عمق رنگی آشنا شدیم سراغ مدهای رنگی باز می‌گردیم:

Bitmap: نگاشت بیتی مدی است که با عمق رنگی 2 بیت نمایش داده می‌شود یعنی در آن فقط رنگ سیاه خالص یا سفید خالص وجود خواهد داشت که از این مد رنگی می‌توان در موارد خاص مثل چاپ سیلک تصاویر استفاده کرد.

Grayscale: حال اگر بخواهیم کیفیت بالاتری نسبت به مد بیتمپ ایجاد کنیم یک مد رنگی با عمق 8 بیتی یعنی سیاه، سفید و رنگ‌های خاکستری مابین خواهیم داشت که اصطلاحا به آن مد Grayscale می‌گوییم و می‌توانیم در این مد، تصویری سیاه و سفید با تمام سایه‌های خاکستری ایجاد کنیم.

Index: مد اندیس یک مد رنگی با عمق 8 بیتی است. یعنی در این مد رنگی یک تصویر رنگی به 256 رنگ تجزیه شده و حجم بسیار کمی‌ پیدا خواهد کرد. البته این مد برای چاپ زیاد مناسب نبوده و بیشتر در محیط اینترنت کاربرد دارد. در این مد رنگی، رنگ هر پیکسل به نزدیک‌ترین رنگ موجود در جدول 256 رنگی تبدیل شده و تصویر نهایی عمقی بیش از 8 بیت نخواهد داشت.

CMYK: از این مد رنگی بیشتر برای چاپ تصاویر استفاده می‌شود. هر تصویر به 4 رنگ Cyan فیروزه‌ای، Magenta ارغوانی، Yellow زرد و Black سیاه تجزیه شده و با ترکیب این 4 جوهر رنگی می‌توان رنگ‌های دلخواه را به وجود آورد.

در این مد رنگی هر کانال رنگی عمق 8 بیت داشته و در نتیجه مد CMYK به مد 32 بیتی نیز مشهور است و برای به دست آوردن رنگ سفید مقدار هر 4 جوهر را صفر در نظر گرفته و برای ایجاد رنگ سیاه هر 4 رنگ را با بیشترین مقدار مخلوط خواهیم کرد. البته با ترکیب 3 جوهر فیروزه‌ای، ارغوانی و زرد، رنگ سیاه به دست خواهد آمد، اما چون این رنگ سیاه خالص نبوده و متمایل به بنفش است، جوهر دیگری به رنگ سیاه به این مجموعه اضافه شده است تا این مشکل برطرف شود.

RGB: مد RGB بیشتر جهت نمایش تصاویر در دستگاه‌های پخش تصویر مانند تلویزیون و مانیتور کاربرد دارد. در این مد جنس رنگ‌ها از نوع نور است و از ترکیب 3 نور قرمز، سبز و آبی، رنگ‌های مختلف ساخته می‌شود.

در این حالت با تابش هر سه نور با شدت کامل در یک نقطه رنگ سفید و با جلوگیری از تابش هر سه نور در محل دلخواه رنگ سیاه تولید می‌شود. با کم یا زیاد کردن هر نور رنگ‌های متنوع دیگر قابل مشاهده خواهد بود. در این مد رنگی نیز هر کانال رنگی عمق 8 بیت داشته و تصویر نهایی را 24 بیتی گویند.

Lab: در مد Lab جدول رنگی مستقل از دستگاه عمل کرده و بیشترین رنگ‌های قابل مشاهده را نمایش می‌دهد و منطبق بر کل رنگ‌هایی است که توسط چشم انسان قابل مشاهده است. مد Lab دارای یک جزء روشنایی است (L) که می‌تواند از 0 تا 100 باشد. در هنگام انتخاب رنگ، جزء A روی محوری به صورت « قرمز ـ سبز » و جزء B روی محوری به صورت « زرد ـ آبی » قرار دارد که محدوده آنها از 127+ تا 128ـ متغیر است.

Doutone: در برخی موارد مثل تابلوهای هنری 256 رنگ خاکستری جوابگوی تعداد رنگ‌های ما در نمایش تصویر مورد نظر نیست و برای این‌که بالاترین کیفیت یک تصویر را ایجاد کنیم باید از مد Doutone استفاده کنیم که در 4 حالت به ترتیب تک رنگ (Monotone)، 2 رنگ (Doutone)، 3رنگ (Tritone) و 4رنگ (Quadtone) وجود دارد که در این حالت می‌توانیم کوچک‌ترین تفاوت‌های خاکستری تصویر را نیز نمایش دهیم.

Multichannel: این مد که در چاپ‌های خاص از آن استفاده می‌شود 256سطح از رنگ خاکستری را در هر کانال خود به کار می‌برد.

در صفحه مانیتور، تلویزیون و هنگام چاپ ما نمی‌توانیم کل رنگ‌هایی که در طبیعت موجود بوده و چشم قادر به مشاهده آنهاست را نمایش دهیم پس به اجبار هر رنگ را به شبیه‌ترین رنگ در جدول رنگی خود تبدیل می‌کنیم و سپس آن را نمایش می‌دهیم. هر چه تعداد رنگ‌های این جدول بیشتر باشد، رنگ‌ها جلوه طبیعی‌‌تری خواهند داشت. هنگام چاپ جدول رنگی ما محدوده بسیار کمتری از جدول رنگی صفحات نمایش مثل مانیتور یا تلویزیون و آن نیز رنگ‌های محدودتری نسبت به رنگ‌های واقعی را می‌تواند نمایش دهد. یعنی اگر مد CMYK را برای چاپ و مد RGB را برای مانیتور و مد Lab نماینده رنگ‌های طبیعت باشد، شکل زیر نمایشگر محدوده هر مد رنگی خواهد بود. (این تصاویر از سایت شرکت ادوبی آورده شده است.)

با توجه به تنوع حیطه‌های رنگی و با توجه به این‌که حیطه رنگی چاپی متفاوت از حیطه رنگی مانیتور است بایستی در طراحی مورد زیر مد نظر قرار گیرد:

1ـ قبل از شروع به کار حتما هدف نهایی طراحی (چاپ یا نمایش داخل مانیتور) مشخص گردد.

2ـ در صورتی که پروژه‌ای جهت چاپ آماده می‌شود از رنگ‌هایی استفاده شود که در فصل مشترک حیطه RGB و CMYK باشد.

3ـ با توجه به این که بعضی فرامین در مد CMYK غیرفعال می‌گردند بهتر است پروژه در مرحله طراحی در مد Lab یا RGB طراحی شده و در نهایت به مد CMYK تبدیل شود.

4ـ با توجه به این‌که تبدیل مد RGB به CMYK موجب افزایش حجم می‌گردد می‌توان در صورتی که شرایط خاصی در طراحی وجود نداشته باشد (مثل تفکیک کانال رنگی سیاه) جهت ارسال فایل پروژه آن را با مد RGB ارسال کنیم.