موسیقی خراسان در سوگ

استاد غلامعلی نی‌نواز از اهالی تایباد و تربت‌جام، نوازنده بی‌همتای ساز سرنا یا سورنای بود که جهان او را با لقب لویی یا لولی می‌شناخت. در سبک نوازندگی‌اش همین بس که او پس از چهار یا پنج دقیقه نوازندگی گویی به خواب فرو‌می‌رفت و تا 5 ساعت بی‌وقفه سرنا می‌نواخت؛ نوایی که فراز و فرود نغمه‌هایش همچون جست و خیز پرندگان در گندمزارها، پیام زندگی داشت.

آخرین باری که او را دیدم برای ضبط نوای سازش، همراه برادرش جمعه نی‌نواز به استودیو رضوان صدا و سیمای خراسان آمده بود. به رسم صدابرداران شروع به‌ضبط قطعه به قطعه سرنا و دهل کردم. اما گویی استاد در ظرف کوچک این دقایق نمی‌گنجید و گفت: ‌من همه مقام‌ها و ملودی‌های محلی را یکپارچه و درهم‌تنیده می‌نوازم و شما همه را ضبط کنید و بعدا هر چقدر که خواستی از خوان این مقام‌ها خوشه بچینید.

سبزپری، اشتر خجو، فراقی، حسینا، مقام‌الله، هزارگی کبک‌زری، جل، سروخرامان، نوایی و ده‌ها مقام دیگر را نواخت و برای ما و نسل‌های آینده به یادگار گذاشت. صدای شیرینی که روح زندگی و نشاط در آن ‌موج می‌زد و هر قطعه از آن مانند چراغی روشن در آثار برجسته موسیقی خراسان می‌درخشد، سالی نگذشت که با استفاده از نوای ساز استاد، سمفونی آیینی خراسان را ساختیم که به مدد هنر او کاری در خور درآمد. آرم و تیتراژ برنامه صبحگاهی رادیو خراسان و آنونس معرفی برنامه‌های سیمای آن شبکه نیز همچنان لهجه شیرین ساز استاد را به یادگار دارند.

اما گویی غم فراق این خنیاگر کویرنشین برای هم‌کیشان او سنگین بود تا جایی که به فاصله چند سحرگاه، استاد بی‌نظیر قوشمه‌نواز علی آبچوری نیز از بلندی‌های شمال خراسان نغمه کوچ را نواخت و در گوشه تنهایی به ردیف رفتگان پیوست.

آبچوری هم یگانه دوران بود و همچون اویی نخواهد آمد؛ نوازنده‌ای که از یک ساز ظریف همچون مداد، صدایی رفیع می‌آفرید.

قوشمه یا دوزله ساز بومی شمال خراسان است که با نوای سحرآمیزش کوه‌ها و دره‌های شاه‌جهان و بینالود را به هم پیوند می‌زد. شاید نغمه‌نوازی استاد آبچوری در آلبوم موسیقی شب سکوت کویر، آشناترین آدرس برای شناخت نفس گرم و پنجه هنرمند استاد باشد.

حال که بهار آینده، جشنواره موسیقی نواحی پس از سال‌ها خاموشی، دوباره نوا و آوایش را از سر می‌گیرد، چه‌خوب است تا مسوولان به فکر بزرگداشت این دو هنرمند بزرگ و اجرای برنامه‌های ویژه قوشمه نوازی و سرنا نوازی در آن باشند.

سیدحمیدرضا حسینی ‌/‌ جام‌جم